Hacda Kurban (Hedy) Kesme Yükümlülüğü: Temettu ve Kıran

Hedy, hac sırasında kesilen şükür kurbanıdır. Temettu ve kıran haccı yapanlara vaciptir; ifrad haccında ise nafiledir. Hedy bulamayan kimse hac günlerinde üç, memleketine döndüğünde yedi gün olmak üzere on gün oruç tutar. Kesim, Zilhicce’nin 10-12. günlerinde Harem bölgesinde yapılır ve sahibi etinden yiyebilir.

Hedy Nedir?

Hedy, sözlükte “armağan” anlamına gelir. Fıkıhta Harem bölgesinde kesilmek üzere Mekke’ye götürülen veya orada satın alınan ve Allah’a yaklaşma niyetiyle kesilen hayvandır. Hedy, hac ibadetine bağlı olarak kesilen bir kurbandır ve bayram kurbanından (udhiyye) farklıdır. Kur’an’da Hac Suresi 28. ayette “Onlardan yiyin” ve 36. ayette “Kurbanlık develeri Allah’ın şiarlarından kıldık” buyrulur. Hz. Peygamber, Veda Haccı’nda yüz deve hedy olarak götürmüş, altmış üçünü kendi eliyle kesmiş, kalanını Hz. Ali’ye kestirmiştir (Müslim, Hac 147). Hedyin bayram kurbanı ile farkı için hac kurbanı ile kurban bayramı kurbanı farkı yazısı okunabilir.

Kimlere Vaciptir?

Bakara Suresi 196. ayette şöyle buyrulur: “Kim umreyi hacca bitiştirerek yararlanırsa, kolayına gelen bir kurban kesmelidir. Bulamayan hac günlerinde üç gün, döndüğünüzde yedi gün olmak üzere tam on gün oruç tutar.” Bu ayete göre:

• Temettu haccı yapana: Hedy kurbanı vaciptir. Çünkü umre ile hac arasında ihramsız yararlanmıştır.
• Kıran haccı yapana: Hedy vaciptir; çünkü hac ve umreyi tek ihramla birleştirmiştir.
• İfrad haccı yapana: Vacip değildir; isterse nafile olarak kesebilir.
• Mekke ahalisi için: Temettu ve kıran hükmü yoktur; çünkü ayette “ailesi Mescid-i Haram’da olmayanlar için” şartı vardır (Bakara 2/196).

Hac çeşitlerinin ayrıntıları için hac çeşitleri: ifrad, temettu ve kıran yazısı okunabilir.

Hedy Olarak Kesilecek Hayvan

Hedy için bayram kurbanında olduğu gibi koyun, keçi, sığır veya deve kesilir. Koyun ve keçi için bir yaş, sığır için iki yaş, deve için beş yaş şartı aranır; kusurlu hayvan kabul edilmez. Büyükbaş hayvanlarda yedi hisse mümkündür. En az bir koyun veya keçi yeterlidir. Hayvanın nitelikleri için kurbanlık hayvanın yaşı ve taşıması gereken şartlar ve kurbana engel kusurlar yazıları okunabilir. Günümüzde hacılar, hedyi genellikle Suudi Arabistan’daki yetkili kesimhanelere vekâlet vererek keserler; bu kesim organizasyonlarının şer’î esaslara uygun çalıştığı ilgili kurumlarca kontrol edilir.

Kesim Zamanı ve Yeri

Hanefî mezhebine göre hedy, bayramın ilk üç günü (10-12 Zilhicce) içinde ve Harem bölgesinde kesilir. Tertip gereği önce Akabe cemresine taş atılır, sonra hedy kesilir, sonra tıraş olunur. Mina’da kesilmesi tercih edilir. Bayram günlerinden sonraya bırakılırsa, geç kalma nedeniyle dem gerekir. Şâfiî mezhebinde kesim zamanı daha geniştir; teşrik günlerinin sonuna kadardır. Kesim yeri Harem sınırlarıdır; Harem dışında kesilen hedy geçerli olmaz. Harem sınırları için Mekke’nin Harem sınırları ve haremin hükümleri yazısı faydalıdır. Kesimin vakti hakkında teşrik günleri ve eyyâm-ı nahr nedir? yazısı okunabilir.

Hedyi Bulamayan veya Gücü Yetmeyen

Hedy kurbanını bulamayan veya mali gücü olmayan kimse için Kur’an’da oruç ruhsatı verilmiştir: Hac günlerinde üç gün, memleketine döndüğünde yedi gün oruç tutar. Üç günlük oruç, ihrama girdikten sonra bayramdan önce (Hanefî mezhebinde Arefe dahil Zilhicce’nin 7, 8, 9. günleri) tutulmalıdır; çünkü bayram ve teşrik günlerinde oruç tutmak yasaktır. Hacdan dönünce yedi gün oruç ayrıca tutulur; aralıklı veya peş peşe olabilir. Hedyi kesmeye gücü yetmeyeceğini önceden bilen kişi, oruca niyet edebilir. Hedy parasını bulamayan hacılar, kafile yöneticisine danışmalıdır; çoğu zaman hedy bedeli hac paketinin içinde bulunur.

Hedy Etinden Yemek

Temettu ve kıran şükür kurbanı olduğundan, hacı hedyin etinden yiyebilir, akrabaya ve fakirlere dağıtabilir. Bu özellik, ceza kurbanından (dem) ayırır; dem kurbanının etini sahibi yiyemez. Hedyin etinin üçte birini fakirlere vermek müstehaptır. Günümüzde hedy kesimleri toplu yapıldığından et genellikle ihtiyaç sahiplerine bağışlanır. Bu uygulama caizdir; hacı hakkından vazgeçerek bağışlamış olur. Hedy ile ceza kurbanı ayrımı için ihram yasağını ihlal edenin cezası yazısına bakılabilir.

Hedy ile İlgili Pratik Hususlar

Hedy kesimi, hacı için bayram günü yapılacak ilk işlerden biridir. Hacı, Akabe cemresine taş attıktan sonra hedy kesim yerine gider veya kafile yetkilileri aracılığıyla kesimi yaptırır. Günümüzde Mekke’de Suudi makamların onayladığı kesimhaneler hizmet vermektedir. Hacı, bu kesimhaneler için ücret öder ve vekâlet verir; kesim yapıldığında kendisine bilgi verilir. Hedy parası hac paketine dahil değilse, hacı ayrıca ödemeyi planlamalıdır. Ödeme sonrasında kesimin yapılıp yapılmadığını teyit etmek, haccın sıhhati açısından önemlidir; çünkü kesim yapılmadan tıraş olmak ve ihramdan çıkmak Hanefîlerde dem gerektirir. Bu nedenle kafile rehberinin kesim bildirimini beklemek ve ona göre tıraşa geçmek gerekir. Tıraş ve ihramdan çıkış için hacda tıraş olmak: halk ve taksir hükümleri yazısı okunabilir.

Hedy kurbanı için kesimden önce besmele ve niyet gerekir; vekil kesim yapıyorsa hacı adına niyet eder. Hedyin sevabı hacıya yazılır. Hacının bayram kurbanı (udhiyye) ayrı bir hükümdür; hacı yolcu sayıldığından, Hanefî mezhebine göre hacı için bayram kurbanı vacip olmaz, fakat Türkiye’deki ailesi nisap sahibiyse onlar için vacip olabilir. Kurban kesim kuralları için kurban nasıl kesilir? yazısı faydalıdır.

İhsâr Hedyi ve Fidye

Hac veya umreye başladıktan sonra hastalık, düşman engeli veya başka bir sebeple devam edemeyen kimse “muhsar” sayılır. Bakara 196’da “Eğer engellenirseniz, kolayınıza gelen bir kurban” buyrulur. Bu kimse bir hedy gönderir, hedy kesildiğinde ihramdan çıkar ve ertesi yıl kaza eder. Hz. Peygamber de Hudeybiye’de engellendiğinde hedy kesmiş, tıraş olmuş ve ihramdan çıkmıştır (Buhârî, Muhsar 1-2). Bu hedy, ceza ya da şükür kurbanından farklı, ihsâr kurbanıdır. İhram yasağı işleyen kimsenin fidyesi ise başka bir uygulamadır; ayrıntı için hacda cinayetler (ihlaller) ve kefaret tablosu yazısı okunabilir.

Sonuç

Hedy, temettu ve kıran haccı yapanlara vacip olan şükür kurbanıdır. Bulamayanlar on gün oruç tutar. Kesim, Harem bölgesinde ve bayramın ilk üç günü içinde yapılır; hacı etinden yiyebilir. İfrad haccında nafiledir. Hacının hedy konusunda titiz olması, haccın sıhhati açısından önemlidir. Allah hacıların kurbanlarını kabul etsin.

Sıkça Sorulan Sorular

Hedy kimlere vaciptir?

Temettu ve kıran haccı yapanlara vaciptir; ifradda nafiledir.

Hedy bulamayan ne yapar?

Hac günlerinde üç, dönünce yedi gün olmak üzere on gün oruç tutar.

Hedy nerede kesilir?

Harem bölgesinde, bayramın ilk üç günü içinde kesilir.

Hedyin etini yiyebilir miyim?

Evet. Hedy bir şükür kurbanıdır; sahibi yiyebilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 14 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerim: Bakara Suresi (2/196), Hac Suresi (22/28, 22/33-36); Buhârî, Hac 34; Müslim, Hac 118-141 (hedy ve temettu rivayetleri); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Hedy" md.; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal (Hac ve Umre)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →