Hz. Elyesa Tevrat ve İncil’de: Kur’an Anlatımıyla Karşılaştırma

Hz. Elyesa, Kur’an’da İsmâil ve Zülkifl’le birlikte hayırlı kullar arasında anılan bir peygamberdir. Kitab-ı Mukaddes’te Elişa (Elisha) adıyla Ilya’nın öğrencisi ve halefi olarak anlatılır, birçok mucizesi sayılır. Kur’an çok kısa, Tevrat ise ayrıntılı bir anlatım sunar; âlimler genellikle bu iki ismi aynı kişi sayar.

Hz. Elyesa Kimdir?

Hz. Elyesa’ adı Kur’an’da iki yerde geçer: En’âm Suresi’nde (6/86) İsmâil, Yûnus ve Lût ile birlikte “âlemlere üstün kıldığımız” peygamberler arasında; Sâd Suresi’nde (38/48) İsmâil ve Zülkifl ile birlikte “hayırlılar” arasında. Bunun dışında Kur’an’da hayatına dair bir bilgi yoktur. Bu sınırlılık, onu Tevrat ve tefsir geleneğine bakarak tanımayı gerekli kılar.

İslam âlimleri, Elyesa’nın İlyâs’ın yetiştirdiği peygamber olduğunu söyleyerek Tevrat’taki Elişa ile aynı kişi olduğunu kabul eder. Taberî ve İbn Kesîr bu görüşü aktarır. Bu eşleştirme güçlü bir ihtimaldir, ancak Kur’an ayrıntı vermez.

Tevrat’ta Elişa’nın Çağrılışı

1 Krallar 19:19-21’de Ilya, Şafat oğlu Elişa’yı tarlada on iki çift öküzle çift sürerken bulur ve kendi harmanisini (örtüsünü) üzerine atar; bu, peygamberlik göreviyle çağırma anlamına gelir. Elişa öküzlerini kurban eder, ailesine veda eder ve Ilya’nın hizmetçisi olur. Bu sahne, dünyevi işleri bırakıp vahye hizmete yönelmenin sembolüdür. Kur’an’da bu çağrılış anlatılmaz.

Tevrat’taki Mucizeler

2 Krallar 2-13’te Elişa’ya şu mucizeler atfedilir:

• Ilya’nın harmanisiyle Ürdün Nehri’nin suyunu ikiye ayırması (2 Krallar 2:13-14).
• Eriha’nın bozuk suyunu tuz atarak şifa kaynağına çevirmesi (2:19-22).
• Bir dul kadının yağını çoğaltması (4:1-7).
• Şunemli kadının oğlunun doğumunu müjdelemesi ve sonra ölen çocuğu diriltmesi (4:8-37).
• Zehirli yahniyi zararsız hâle getirmesi ve yirmi ekmekle yüz kişiyi doyurması (4:38-44).
• Suriyeli komutan Naaman’ın cüzzamını Ürdün’de yedi kez yıkanmakla iyileştirmesi (5).
• Baltanın sapının suda yüzmesi (6:1-7).
• Ölümünden sonra kemiklerine değen bir adamın dirilmesi (13:20-21).

Bu mucizelerin çoğu, Hz. Îsâ’ya Kur’an’da verilen mucizelerle (ölüleri diriltme, cüzzamlıyı iyileştirme, az yiyecekle çok kişiyi doyurma) benzerlik gösterir. Müslüman okur bu benzerliği, peygamberlerin ortak mesajının göstergesi olarak okuyabilir. Ancak Kur’an bunları Elyesa’ya nispet etmez; dolayısıyla bu ayrıntılar kitap-ehli anlatımıdır.

Ilya’dan Elişa’ya Devir

2 Krallar 2’de Ilya göğe alınırken Elişa’dan ne istediğini sorar; Elişa “Ruhundan çifte pay” ister. Ilya bunu zor bir istek sayar, ama Elişa onu giderken görürse isteği verileceğini söyler. Elişa, ateş arabasını görür ve Ilya’nın harmanisini yerden alır. Bu sahne peygamberlik görevinin bir nesilden diğerine geçişini temsil eder. İslam kaynaklarında da Elyesa’nın İlyâs’ın halifesi olduğu söylenir. Bu devir sürecini Hz. İlyâs’ın Tevrat’taki yeri yazısında inceleyebilirsiniz.

Elişa ve Siyasi Hayat

Tevrat’ta Elişa, Samiriye’deki krallarla ilişkisi, Suriye’ye karşı savaşlarda danışmanlığı ve Yehu’nun kral olarak meshedilmesiyle de anılır (2 Krallar 9). Bu bölümler, peygamberin siyasi olaylara karışmasını tarihî açıdan gösterir. Kur’an’da böyle bir anlatım yoktur.

İncil’de Elişa

Yeni Ahit’te İsa, Nasıra’da konuşurken Elişa dönemindeki Naaman olayına atıf yapar: “Elişa Peygamber zamanında İsrail’de birçok cüzamlı vardı, ama içlerinden hiçbiri değil, yalnız Suriyeli Naaman temizlendi” (Luka 4:27). İsa’nın bu atfı, peygamberlerin kendi halkı tarafından kabul görmediği temasını vurgular. Hristiyan geleneği Elişa’yı Eski Ahit peygamberi olarak anar.

Değerlendirme

Elyesa’nın Kur’an’da bu kadar kısa anılması, Elişa’nın Tevrat’taki zengin anlatımıyla çelişmez. Kur’an kıssaları ihtiyaç duyulan ahlaki mesaj için seçer. Elyesa’nın “hayırlı” ve “üstün kılınmış” olarak anılması yeterli bir ölçüdür. Diğer peygamberlerle karşılaştırma için yanlış bilinenler ve Hz. Yûnus’un Tevrat’taki yeri yazılarına bakabilirsiniz.

Elişa’nın Eski Ahit İçindeki Önemi

Tevrat geleneğinde Elişa, “Ilya’nın ruhunun çifte payına” sahip, mucizeler gösteren, krallara öğüt veren ve halkın sorunlarını çözen bir peygamber olarak büyük bir yer tutar. Yahudi âlimler ve Hristiyan teologlar, Ilya ve Elişa’yı “peygamberler okulunun” öncüleri sayar; bu okulda “peygamber oğulları” adıyla anılan öğrenci toplulukları yetişir (2 Krallar 2:3-5). Elişa’nın Eriha, Beytel ve Gilgal’deki bu topluluklarla ilişkisi, peygamberliğin o dönemde kurumsal bir öğrenme ve tebliğ çevresi içinde sürdüğünü gösterir.

İslam’ın Bakışıyla Tevrat Anlatımına Yaklaşım

Müslüman âlimler, Elişa mucizelerinden Kur’an ve sahih sünnetle çelişenlere inanmaz, çelişmeyenleri ise “Tevrat’ta böyle anlatılıyor” kaydıyla aktarır. Peygamberimizin “Ehl-i kitabı ne doğrulayın ne yalanlayın” ilkesi (Buhârî, Tefsir, Bakara 4) burada geçerlidir. Örneğin ölü dirilten mucizeler Kur’an’da Hz. Îsâ için bildirilmiştir (Âl-i İmrân, 3/49); aynı türden mucizelerin başka peygamberlerde de görülmesi mümkündür, fakat sahih delil gerekir. Bu yaklaşım, diğer peygamber kıssalarında da uygulanır; örneğin Hz. Yûnus kıssasında Kur’an ile Tevrat arasındaki farkları aynı ölçüyle değerlendirmek gerekir.

Kur’an ve Tevrat Karşılaştırmasının Pratik Sonucu

İki kaynağın karşılaştırması bize şunu gösterir: Elyesa, Kur’an’da bir ismin ötesinde bilgi taşımayan, Tevrat’ta ise iki bölüm boyunca anlatılan bir peygamberdir. Müslüman için bağlayıcı olan, Kur’an’ın verdiği “hayırlı ve üstün kılınmış” tanımıdır. Tevrat’ın aktardığı mucizeler okuyucuya fikir verir, ancak imanî bir esas oluşturmaz. Özellikle ölü diriltme, nehir ikiye bölme gibi olayların Elyesa’ya mı yoksa başka peygamberlere mi ait olduğu konusunda Kur’an sessizdir; bu sessizliğe saygı göstermek ilmî tavrın gereğidir. Konunun hadis tarafı için hadislerde Elyesa yazısını okuyabilirsiniz.

Tevrat’ta Elişa Kitabının Yeri

Kitab-ı Mukaddes’in Krallar kitabı iki ciltten oluşur ve Elişa anlatımı büyük oranda 2 Krallar’ın ilk on üç bölümüne yayılmıştır. Anlatımın üslubu mucizevî olaylarla siyasi gelişmelerin iç içe geçtiği bir tarihyazımıdır. Müslüman okur bu bölümleri okurken, Kur’an’ın kıssaları ahlaki ders merkezli seçtiğini hatırlamalıdır. Elişa’nın hikâyesinde öne çıkan sabır, cömertlik, yoksula yardım ve halkına ışık tutma gibi temalar Kur’an’ın genel ahlak çizgisiyle uyumludur.

Son Not

Elyesa konusunda Kur’an ve Tevrat arasındaki fark, her kitabın amacını anlamamızı kolaylaştırır. Biri ahlaki özet, diğeri tarihî ayrıntı sunar. Müslüman okur bu iki kaynağı karıştırmadan, kendi değerlendirme ölçüleriyle okuyabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Elyesa ile Elişa aynı kişi midir?

Âlimlerin çoğu aynı kişi olduğunu kabul eder, fakat Kur’an bu eşleştirmeyi açıkça yapmaz.

Elyesa Kur’an’da kaç yerde geçer?

İki yerde: En’âm Suresi 6/86 ve Sâd Suresi 38/48.

Elyesa’nın mucizeleri Kur’an’da anlatılır mı?

Hayır. Su ikiye bölmesi, cüzamlı iyileştirmesi gibi mucizeler Kitab-ı Mukaddes anlatımıdır.

Elyesa İlyâs’ın halefi midir?

İslam kaynaklarında da Tevrat’ta olduğu gibi, İlyâs’ın halifesi olduğu söylenir; ancak bu bilgi Kur’an’da yoktur.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 1 Eylül 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Elyesa" md.; Kitab-ı Mukaddes, 1 Krallar 19 ve 2 Krallar 2-13; Taberî, Târîhu'l-ümem ve'l-mülûk; İbn Kesîr, Kısasü'l-enbiyâ

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →