Hz. Üzeyr Kimdir? Yüz Yıl Ölü Kalıp Dirilen Zat

Üzeyr (Üzeyir), İsrâiloğulları’ndan bir zat olarak anılır. Kur’an’da adı yalnızca Tevbe Suresi’nde Yahudilerin bir iddiasıyla geçer; Bakara Suresi’ndeki yüz yıl ölü kalıp diriltilen kişinin Üzeyr olduğu ise tefsirlerde bildirilen bir görüştür. Ayet bu kişinin ismini vermez.

Bakara Suresi’ndeki Kıssa

Bakara Suresi’nin 259. ayeti şöyle der: “Yahut şu kimseyi görmedin mi? Evlerinin çatıları çökmüş, yıkık bir şehre uğramıştı. ‘Allah burayı, ölümünden sonra nasıl diriltecek?’ dedi. Allah onu yüz yıl ölü bıraktı, sonra diriltti. ‘Ne kadar kaldın?’ dedi. ‘Bir gün ya da günün bir kısmı kadar kaldım’ dedi. ‘Hayır, yüz yıl kaldın; yiyeceğine ve içeceğine bak, hiç bozulmamış. Eşeğine de bak. Seni insanlara bir delil yapalım diye (bunları yaptık). Kemiklere bak, nasıl bir araya getirip onlara et giydiriyoruz’ dedi. Bu açıkça kendisine belli olunca ‘Allah’ın her şeye gücü yettiğini biliyorum’ dedi.”

Kimliği Üzerine Görüşler

Müfessirlerin çoğu bu zatın İsrâiloğulları’ndan olduğunu söyler. Taberî ve İbn Kesîr’de İbn Abbas gibi sahabilere atfedilen rivayetlerde ismi Üzeyr olarak geçer; başka rivayetlerde Armiyâ (Yeremya) ya da Hızkıyâl (Hezekiel) adları anılır. Yıkık şehir ise genellikle Kudüs olarak yorumlanır ve yıkımın Bâbil Kralı Buhtunnasr (Nebukadnetsar) tarafından yapıldığı belirtilir. Kur’an ne kişiyi ne de şehri adlandırdığından, bu bilgiler yorum olarak kabul edilmelidir.

Anlatıya göre kişi şehre eşeğine binmiş, yanında incir, üzüm ve bir miktar içecekle gelmiştir. Yüz yıl sonra yiyecekleri bozulmamış, eşeğin kemikleri ise çürümüş ve gözünün önünde yeniden canlandırılmıştır. Bu, hem diriliş hem de zamanın Allah’ın elinde olduğunu gösteren bir ibret olarak sunulur.

Tevbe Suresi’ndeki İfade

Tevbe Suresi’nin 30. ayetinde “Yahudiler ‘Üzeyr Allah’ın oğludur’ dediler, Hıristiyanlar da ‘Mesih Allah’ın oğludur’ dediler” buyrulur. Bu ayet, Üzeyr’in kıssanın kahramanı olup olmadığından bağımsız olarak, Yahudilerin bazı gruplarında Üzeyr’e yönelik aşırı bir saygı bulunduğunu ima eder. Müfessirler, bu iddianın Yahudilerin tamamına değil, belli bir gruba ait olduğunu belirtir. Tarihî olarak Üzeyr, Ezra ile ilişkilendirilir; Ezra, sürgünden dönüşten sonra Tevrat’ı yeniden derleyen bir kâtip ve dinî lider olarak bilinir. Kur’an’ın bu ayette amacı, bir kişiyi ilâhlaştırma tutumunu eleştirmektir.

Kıssanın Delilleri

• Diriliş: Allah, bir insanın ölüp yeniden dirilmesinin mümkün olduğunu gösterir.
• Zamanın göreliliği: Yüz yıl, kişiye bir gün gibi gelmiş; yiyecek bozulmazken eşek çürümüştür.
• Yaratmanın sürekliliği: Kemiklerin birleştirilip et giydirilmesi, ahiret dirilişinin örneğidir.
• İman ve ilim: Kişi, delili gördükten sonra Allah’ın kudretini açıkça kabul etmiştir.

Bakara Suresi aynı bölümde İbrâhîm’in “Rabbim, ölüleri nasıl dirilttiğini bana göster” duası ve dört kuş olayını da anlatır (2/260). Bu iki kıssa birlikte dirilişin delilleri olarak okunur. Aynı sure içinde yer alan Sarı İnek kıssası da ölünün dirilmesini ibret olarak gösteren bir başka örnektir.

Kıssanın bağlamı için Tâlût, Hızır, Hâcer ve Zemzem, Sâmirî ve altın buzağı ve Ye’cûc ve Me’cûc maddeleri de okunabilir.

Üzeyr Meselesinde Dikkat Edilecek Noktalar

Üzeyr hakkında yazılan bazı kitaplar, onun peygamber olduğunu kesin ifadelerle aktarır. Kur’an’da adı peygamberler arasında zikredilmediği için bu konuda kesin bir hüküm vermek zordur. Bazı âlimler peygamber olduğunu, bazıları ise salih bir kul veya âlim olduğunu söyler. Bu yüzden “Hz. Üzeyr” ifadesini kullanırken, kimliğine dair kesin bilgi bulunmadığını, tefsirdeki yorumun esas alındığını belirtmek doğru olur. Tarihî açıdan Ezra ile özdeşleştirilmesi de yaygın bir görüş olmakla birlikte, kesin değildir.

Ayetin Dil ve Anlam Yönü

Ayetin başındaki “Yahut” bağlacı, bir önceki ayetteki İbrâhîm ve Nemrud tartışmasıyla bağlantı kurar. Bu iki kıssa, ölüm ve dirilişin Allah’ın elinde olduğuna dair iki farklı örnek olarak sunulur: Biri Nemrud’a karşı “O, diriltir ve öldürür” diyen İbrâhîm, diğeri ise bunu bizzat yaşayan bir kişidir. Müfessirler “kimseye” sözünün kimliğin önemli olmadığına, asıl ibretin olayda bulunduğuna işaret ettiğini söyler.

Kişinin “Bir gün ya da günün bir kısmı kaldım” demesi, zamanın bilinçle algılanışının göreceliğini gösterir. Ayet, aynı sürenin farklı varlıklar için farklı sonuçlar doğurduğunu da bildirir: yiyecekler bozulmadığı hâlde eşek çürümüştür. Bu, Allah’ın yaratmada ve korumada tamamen serbest olduğunu, doğa kanunlarının O’nun iradesine bağlı olduğunu hatırlatır. Ayetin sonunda Allah, kişinin eşeğini bir “ibret” kılmak istediğini bildirir; çünkü kendi gözleriyle kemiklerin nasıl canlandığını görmüştür.

Bu ayet, kelâm kitaplarında ölümden sonra dirilişin mümkün olduğuna dair naklî bir delil olarak anılır. Âlimler, aklen bir olaydan imkânsız olmadığı için, Allah’ın haber verdiği şeyin gerçekleşeceğine inanmayı iman esaslarından saymıştır.

Q: Bakara 259’daki kişi Üzeyr midir? ## Ayet isim vermez. Tefsirlerde Üzeyr, Armiyâ gibi adlar zikredilir; en yaygın rivayet Üzeyr’dir.
Q: Üzeyr peygamber miydi? ## Kur’an’da peygamber olarak anılmaz. Âlimler arasında peygamber veya salih bir zat olduğu yönünde farklı görüşler vardır.
Q: Tevbe 30’daki ifade ne anlama gelir? ## Yahudilerin bir kısmının Üzeyr’e “Allah’ın oğlu” demesini eleştirir; Allah’ın çocuk edinmekten münezzeh olduğunu bildirir.

Sıkça Sorulan Sorular

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 11 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Bakara Suresi (2/259); Kur'an-ı Kerîm, Tevbe Suresi (9/30); Taberî, Câmiu'l-Beyân; İbn Kesîr, Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Üzeyir" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →