Namazdan Sonra Tesbihat Nasıl Yapılır?
Namazdan sonra tesbihat nasıl yapılır? Üç istiğfar, Allahümme entesselam, Ayetel Kürsî, 33 tesbih-tahmid-tekbir, kelime-i tevhid ve namazdan sonra okunan sûrelerin sırası.
- Tesbihatın Dayanağı
- Tesbihatın Sırası
- Sayı Farklılıkları
Namazdan sonra tesbihat, selam verdikten sonra yapılan zikirler bütünüdür: Üç kere istiğfar, “Allahümme entesselam ve minkesselam” duası, Ayetel Kürsî, 33 tesbih, 33 tahmid, 33 tekbir ve kelime-i tevhid. Hanefî uygulamasında kısa dua farzdan hemen sonra, uzun tesbihat sünnetten sonra yapılır.
Tesbihatın Dayanağı
Sevbân’dan rivayet edilir: Hz. Peygamber namazdan selam verince üç defa istiğfar eder, sonra “Allâhümme entesselâm ve minkesselâm, tebârekte yâ zelcelâli vel-ikrâm” derdi (Müslim, Mesâcid). Ebû Hüreyre’nin rivayetine göre ise Hz. Peygamber, her namazdan sonra 33 defa Sübhânallah, 33 defa Elhamdülillah, 33 defa Allahu Ekber demeyi, yüze tamamlamak için de “Lâ ilâhe illallâhü vahdehû lâ şerîke leh, lehü’l-mülkü ve lehü’l-hamdü ve hüve alâ külli şey’in kadîr” demeyi tavsiye etmiş ve bunun günahların bağışlanmasına vesile olduğunu bildirmiştir (Müslim, Mesâcid). Ayrıca farz namazlardan sonra Ayetel Kürsî’yi okuyan kimseye cennete girmesi için ölümden başka engel kalmayacağı bildirilmiştir (Nesâî, Amelü’l-Yevm ve’l-Leyle).
Tesbihatın Sırası
Hanefî uygulamasında tesbihat şu sırayla yapılır:
- Selamdan sonra üç kez “Estağfirullah” denir.
- “Allâhümme entesselâm ve minkesselâm, tebârekte yâ zelcelâli vel-ikrâm” duası okunur.
- Arkasından sünnet kılınacaksa, sünnet kılınır; kılınmayacaksa tesbihata devam edilir.
- Âyetü’l-Kürsî okunur (Bakara 2/255).
- 33 defa “Sübhânallah”, 33 defa “Elhamdülillah”, 33 defa “Allahu Ekber” denir.
- Yüzü tamamlamak için “Lâ ilâhe illallâhü vahdehû…” duası okunur.
- Ardından dua edilir ve avuçlar yüze sürülür.
Hanefî mezhebi, farzın ardından sünnet kılınacaksa kısa duadan sonra sünnete kalkılmasını, uzun zikirleri ise sünnetten sonra yapılmasını tercih eder; çünkü Hz. Peygamber, selamdan sonra çok kısa bir süre oturup sonra kalkardı (Müslim, Mesâcid). Sabah ve ikindi namazlarında ise farzdan sonra sünnet kılınmadığı için tesbihata doğrudan geçilebilir.
Sayı Farklılıkları
Hadislerde tesbih, tahmid ve tekbir sayıları farklı gelmiştir. Bir rivayette 33’er, başka bir rivayette 11’er (Buhârî, Da’avât), bir başkasında 10’ar ve bir diğerinde 25’er tesbih, tahmid ve tekbir şeklinde bildirilmiştir (Nesâî, Sehv). Fakihler bu farklılığı, Hz. Peygamber’in farklı zamanlarda ümmetine kolaylık sağlamak için çeşitli yollar öğretmesine bağlar. Uygulamada en yaygın olanı 33’tür. Zamanı kısıtlı olanlar 11 veya 10’ar tesbihle yetinebilir. Sayma işlemi için parmak ucu, tesbih veya sayaç kullanılabilir; parmakla saymanın Hz. Peygamber’e nispet edildiği rivayetlerde belirtilir (Ebû Dâvûd, Salât).
Muavvizeteyn ve Diğer Sûreler
Ukbe b. Âmir’in rivayetine göre Hz. Peygamber, her namazın ardından Muavvizeteyn’i (Felak ve Nâs sûrelerini) okumasını emretmiştir (Ebû Dâvûd, Salât; Nesâî). İhlâs Suresi de bu okumalara eklenerek namazdan sonra okunur. Sabah ve akşam namazlarından sonra bu sûrelerin üçer defa okunması tavsiye edilir. Bu şekilde sabah ve akşam zikri tamamlanmış olur. Okunan sûrelerin ve duaların anlamlarını bilmek, huşûyu artırır.
Sesli veya Sessiz Zikir
İbn Abbas, farz namazlardan sonra yüksek sesle zikir yapmanın Hz. Peygamber zamanında bilinen bir uygulama olduğunu ve zikrin bitiş anını bu sesten anladığını bildirir (Buhârî, Ezân). Buna dayanarak bazı alimler sesli zikri meşru kabul eder. Hanefî fıkhında ise sessiz veya hafif sesli zikir tercih edilir, çünkü kalabalıkta namazını tamamlayan veya geç kalan kişilerin rahatsız edilmemesi istenir. Toplu zikirlerde yüksek ses kullanımı yöreden yöreye değişir. Her durumda namazı tamamlamaya çalışan kişilerin huzuru gözetilmelidir.
Tesbihatın Önemi
Tesbihat, namazın bereketini artıran ve kalbi huzura erdiren bir ibadettir. Namazdan sonra hemen kalkıp işine koşmak yerine birkaç dakika zikir ve dua etmek, namazın etkisini kalıcı kılar. Bu nedenle camilerde cemaatle birlikte tesbihat yapma geleneği korunur. Yoğun çalışanlar için kısa tesbihat yeterli olur. Namaz sonrası dua ederken ellerin kaldırılıp kaldırılmayacağı için namaz sonrası dua ederken elleri kaldırmak yazısına, namazın genel faziletleri için namaz kılmanın faziletleri yazısına bakılabilir.
- Selamdan sonra hemen kalkmayın, en az kısa dua ve istiğfar edin.
- Tesbihat sayılarını sayacak bir yöntem belirleyin.
- Çocuklara tesbihatı öğretmek için kısa parçalara bölün.
Ramazan geceleri teravih ve vitir sonrası zikirler için teravih namazı 8 mi 20 rekat mı ve teravih namazı evde kılınır mı yazıları, namazın terk edilmesinin sonuçları için ise namazı terk etmenin dünyevi ve uhrevi sonuçları yazısı incelenebilir.
Tesbihatın Anlamlarına Kısa Bakış
“Sübhânallah” Allah’ı her türlü eksiklikten tenzih etmek, “Elhamdülillah” bütün hamdin ve övgünün Allah’a ait olduğunu ifade etmek, “Allahu Ekber” ise Allah’ın her şeyden büyük olduğunu kalpten kabul etmektir. Kelime-i tevhid, bu üç zikrin ardından tevhid inancını yeniler. İstiğfar ise namazdaki eksiklikler için bağışlanma dilemektir; Hz. Peygamber’in namaz gibi büyük bir ibadetten sonra istiğfar etmesi, kulluğun eksiksiz yapılamayacağı bilincini öğretir. Allahümme entesselam duası ise selam ve esenliğin kaynağının Allah olduğunu bildirir. Bu anlamları bilmek, zikri sıradan bir tekrar olmaktan çıkarıp bilinçli bir ibadet haline getirir.
Sıkça Sorulan Sorular
Namazdan sonra hangi zikirler yapılır?
Üç kere istiğfar, Allahümme entesselam duası, Ayetel Kürsî, 33 kez Sübhânallah, 33 kez Elhamdülillah, 33 kez Allahu Ekber ve ardından kelime-i tevhid okunur.
Tesbihat sünnetlerden önce mi sonra mı yapılır?
Hanefî uygulamasında farzdan sonra kısa dua (Allahümme entesselam), ardından sünnet kılınır; uzun tesbihat sünnetten sonra yapılır.
Tesbihatın sesli yapılması caiz mi?
Mezhepler arasında farklı uygulamalar vardır. Hanefî çevrede genellikle sessiz veya orta ses, bazı çevrelerde ise toplu sesli yapılır; her ikisi de sahih rivayetlere dayandırılır.
Tesbihatı terk edersek günah olur mu?
Hayır. Namazın farzı ve vacibi değildir; fakat sevabı büyük bir sünnettir ve ihmal edilmemelidir.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: Müslim, Mesâcid ve Mevâzi' (namazdan sonra zikir); Buhârî, Ezân ve Da'avât; Nesâî, Amelü'l-Yevm ve'l-Leyle (Âyetü'l-Kürsî); Ebû Dâvûd, Salât (Muavvizeteyn)
İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular
80 sorunun tamamı →Bu içerik faydalı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.
Kaynakça
- Müslim, Mesâcid ve Mevâzi' (namazdan sonra zikir)
- Buhârî, Ezân ve Da'avât
- Nesâî, Amelü'l-Yevm ve'l-Leyle (Âyetü'l-Kürsî)
- Ebû Dâvûd, Salât (Muavvizeteyn)
Genel kaynaklarımız için Kaynakça sayfasına bakınız. Fetva için: Diyanet İşleri Başkanlığı, Alo 190.