Nikâh Nedir, Şartları Nelerdir?

Nikâh Ne Demektir?

Nikâh, bir erkek ile bir kadının karşılıklı rızalarıyla, dinin belirlediği şartlar çerçevesinde bir ömür boyu birlikte yaşamak üzere yaptıkları akittir. Kur’an-ı Kerim evliliği Allah’ın varlığını gösteren işaretlerden biri olarak anar ve eşler arasına sevgi ve merhamet konulduğunu bildirir (Rûm Suresi, 30/21). Evlilik yalnızca iki kişinin değil, iki ailenin ve nesillerin birleşmesidir; bu yüzden İslam, nikâhı açık, bilinir ve sorumluluk doğuran bir akit olarak düzenlemiştir.

Hz. Peygamber, gücü yeten gençlere evlenmeyi tavsiye etmiş, evliliğin gözü haramdan koruyan ve iffeti muhafaza eden bir yol olduğunu belirtmiştir (Buhârî, Nikâh; Müslim, Nikâh). Evlenmek kişinin durumuna göre farklı hükümler alır: normal şartlarda sünnet, harama düşme endişesi kuvvetli olan ve imkânı bulunan kimse için vacip sayılır; eşine zulmedeceğinden emin olan kişi için ise mekruhtur.

Nikâhın Rüknü: İcap ve Kabul

Hanefî mezhebine göre nikâhın rüknü, taraflardan birinin evlenme teklifinde bulunması (icap) ve diğerinin bunu kabul etmesidir. Bu irade beyanlarının aynı mecliste, geçmiş zaman ya da şimdiki zaman bildiren kesin ifadelerle yapılması gerekir. “Seninle evlendim”, “kabul ettim” gibi sözler bu niteliktedir. Gelecek zamana bağlanan veya bir şarta asılan beyanlarla nikâh kurulmaz.

Nikâhın Sahih Olma Şartları

• Tarafların ehliyeti: Akit yapan kişilerin akıllı olması gerekir. Hanefîlere göre ergenlik çağına ulaşmış, akıllı bir kadın kendi nikâhını velisi olmadan akdedebilir; ancak dengi olmayan biriyle evlenmesi hâlinde veliye itiraz hakkı tanınır.
• Şahitler: Nikâhın, akıllı, ergen ve müslüman iki erkek ya da bir erkek iki kadın şahit huzurunda kılınması gerekir. Şahitsiz nikâh geçerli değildir. Bunun hikmeti, evliliğin gizli kalmaması, ilan edilmesi ve hakların korunmasıdır.
• Evlenme engelinin bulunmaması: Nisâ Suresi’nde (4/22-24) sayılan kan, süt ve sıhriyet (evlilik yoluyla doğan hısımlık) bağı bulunan kimselerle evlenmek ebediyen haramdır. Başkasıyla evli olan veya iddet bekleyen bir kadınla nikâh da geçerli olmaz.
• Rıza: Tarafların özgür iradesi esastır. Hz. Peygamber, dul kadının açıkça izni, bakire kızın da rızası alınmadan evlendirilmeyeceğini bildirmiştir (Buhârî, Nikâh; Müslim, Nikâh).

Şâfiî Mezhebindeki Fark

Şâfiî mezhebinde velinin bulunması nikâhın sıhhat şartıdır; kadın kendi nikâhını bizzat akdedemez, velisi akdeder. Ayrıca şahitlerin iki âdil erkek olması aranır. Hanefîler ise kadının ehliyetini esas alır, velinin rızasını ve katılımını müstehap ve aile huzuru bakımından son derece önemli görür.

Mehir

Mehir, evlilik akdiyle erkeğin kadına vermekle yükümlü olduğu mal veya paradır ve tamamen kadının hakkıdır (Nisâ Suresi, 4/4). Akit sırasında belirlenmemiş olsa bile nikâh geçerlidir; bu durumda kadına emsallerine uygun “mehr-i misil” ödenir. Mehir peşin (muaccel) veya ileri bir tarihe ertelenmiş (müeccel) olabilir. Mehrin miktarı konusunda aşırılıktan kaçınmak ve gençleri evlilikten uzaklaştıracak ağır yüklerden sakınmak tavsiye edilir.

Denklik (Kefâet)

Hanefî fıkhı, evliliğin huzur içinde sürmesi için eşler arasında din, ahlak ve sosyal durum bakımından belli bir denkliği gözetir. Denklik nikâhın sahih olma şartı değil, bağlayıcılık şartıdır ve esas olarak kadın ve velisinin hakkıdır. Günümüzde en önemli denklik ölçüsü din ve ahlaktır; Hz. Peygamber de eş seçiminde dindarlığın öne alınmasını tavsiye etmiştir (Buhârî, Nikâh; Müslim, Radâ).

Resmî Nikâh ve Dinî Nikâh

Türkiye’de evlilik, Medeni Kanun’a göre belediye veya yetkili memur önünde kıyılan resmî nikâhla hukuken geçerlilik kazanır. Resmî nikâh, şahitlerin huzurunda tarafların açık rızasıyla yapıldığı için fıkhen de nikâhın temel şartlarını taşır. Diyanet İşleri Başkanlığı, kadının ve doğacak çocukların haklarının korunması açısından resmî nikâh yapılmadan dinî nikâh kıyılmamasını önemle tavsiye eder. 2017’den itibaren müftülükler de resmî nikâh kıyma yetkisine sahiptir ve bu nikâhlarda hem hukuki hem dinî boyut bir arada gözetilir.

Resmî kayıt dışında kalan, gizli tutulan ya da ikinci eş almak amacıyla yapılan “imam nikâhı” uygulamaları, kadınların ve çocukların mağduriyetine yol açtığı için Din İşleri Yüksek Kurulu tarafından uygun görülmemektedir.

Nikâhın Adabı

• Nikâh öncesinde istihare yapmak ve tarafların birbirini tanıması tavsiye edilir.
• Nikâhın ilan edilmesi, akraba ve komşulara duyurulması sünnettir.
• İmkân ölçüsünde velime (düğün yemeği) vermek sünnettir; israf ve gösterişten kaçınılmalıdır.
• Nikâhta evlilik hutbesi okunması ve yeni evliler için “Allah hayırlı ve bereketli kılsın” anlamındaki dualar edilmesi güzel bir gelenektir.

Kendi durumunuza özgü sorular için müftülüklere başvurabilir, fetva.diyanet.gov.tr adresinden veya Alo 190 Diyanet İletişim Merkezi’nden bilgi alabilirsiniz.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Rûm Suresi (30/21); Nisâ Suresi (4/4, 4/22-24); Buhârî, Nikâh; Müslim, Nikâh; Buhârî, Nikâh; Müslim, Nikâh; Buhârî, Nikâh; Müslim, Radâ; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal II: İslam ve Toplum; Kâsânî, Bedâiu's-sanâi', Kitâbü'n-Nikâh; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Nikâh" md.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →