Ölüm Anında Yanında Yapılacaklar ve Kelime-i Şehadet Telkini

Can çekişen kişinin yanında “Lâ ilâhe illallah” diye hatırlatma yapılması sünnettir. Müslim’de, ölmek üzere olanlarınıza kelime-i tevhid telkin edin buyrulur. Telkin zorlama olmadan, nazik biçimde yapılır; kişi söylediyse tekrar edilmez, aksi halde sessiz kalınır. Asıl amaç kişiye huzur vermek ve son anını güzelleştirmektir.

Telkin hadisi

Müslim ve Ebû Dâvûd’un Ebû Saîd el-Hudrî’den rivayet ettiği hadiste Peygamberimiz, “Ölmek üzere olanlarınıza Lâ ilâhe illallah’ı telkin edin” buyurmuştur. Ebû Dâvûd’da Muâz b. Cebel’den gelen bir başka rivayette, son sözü Lâ ilâhe illallah olan kimsenin cennete gireceği haber verilir. Âlimler bu emri, can çekişen kimsenin imanını tazelemesine yardımcı olmak şeklinde yorumlar. Telkin, kişinin hâlini bozmayacak bir üslupla yapılmalıdır.

Nasıl telkin edilir?

Hasta bilinci yerindeyse yakınları yumuşak bir sesle kelime-i tevhidi tekrar eder. “Söyle!” gibi emir kipi kullanmak, hastayı sıkabilir. Fakihler bunu vurgular: ağzından kelimeyi söylerse yeter, başka bir şey konuşana kadar susulur. Konuşma devam ederse yeniden hatırlatılabilir. Hastaya “kelime-i şehadet getir” diye zorlamak, özellikle hastalığın ağırlığında sıkıntı verebilir ve uygun görülmez.

Kıbleye çevirme

Çoğu mezhepte can çekişen kişinin kıbleye yönlendirilmesi sünnet kabul edilir; ancak bu hareket hastaya zarar verecekse yapılmaz. Hanefî kaynaklarında kişinin sağ yanı üstüne ya da sırtüstü yatırılıp yüzü kıbleye çevrilir. Kıble tarafına ayak uzatılması yeterlidir. Bunun dayanağı bazı zayıf rivayetlerdir, bu nedenle hastanın rahatlığı öncelikli tutulur. Hastanede çalışanlar ve aile bu konuda hasta ve doktora saygı göstermelidir.

Yâsîn okumak

Ebû Dâvûd ve İbn Mâce’de, ölülerinize Yâsîn okuyunuz mealinde bir rivayet vardır; fakat isnadı zayıf sayılmıştır. Bununla birlikte Yâsîn Suresi’nin can çekişenin yanında okunması İslam dünyasında yaygın bir uygulamadır. Hastanın huzur bulması ve ailenin manevi destek bulması amaçlanır. Bu uygulama zorunluluk değil, müstehap ve gelenektir. Okunmasa da günah olmaz.

Hastaya karşı tavır

Can çekişen bir yakının yanında yüksek sesle ağlamak, feryat etmek ve ümitsizlik sözleri söylemek uygun görülmez. Hastayı korkutacak veya hakkında kötü konuşacak sözlerden kaçınılır. Bunun yerine hasta için hayır dualar, bağışlanma dilekleri ve Allah’ın rahmetine ümit sözleri sarf edilir. Ümmü Seleme’den gelen rivayette Peygamberimiz, ölü ve can çekişen yanında hayır dışında söz söylenmemesini öğütlemiştir; çünkü melekler söylenene âmin derler (Müslim, Cenâiz).

Vasiyet ve helalleşme

Ölüm yaklaşan kişinin vasiyetini yapması, haklarını ödemesi ve helalleşmesi önemlidir. Hasta bilinci yerindeyse borçlarını ve emanetlerini yakınlarına bildirir, varsa vasiyetini yazar. Ayrıntılar için ölüm sonrası borçlar ve vasiyet yazısına bakılabilir. Helalleşme, hakların ahirete kalmaması için yapılır; Müslim’de kul hakkının ölümle düşmediği vurgulanır.

Ölüm anının hatırlatması

Ölüm anını izleyen herkes için ölüm bir ibret vesilesidir. Bu konuda ölüm hakkında ayet ve hadisler yazısı okunabilir. Peygamberimiz ölümü sıkça hatırlamayı, “lezzetleri yok eden ölümü çokça anın” şeklinde tavsiye etmiştir (Tirmizî, Zühd). İnsan kendi son anının dünyadaki hâllerinden daha önemli olduğunu bilmeli ve hazırlıklı olmalıdır.

Yakınlara düşen sorumluluk

Can çekişme anı hem hasta hem de yakınları için çok ağır bir süreçtir. Bu esnada en önemli görev, sakin kalmak ve hastayı yalnız bırakmamaktır. Hastanın yanında konuşulan sözlerin hayır içermesi, hasta duyuyor olabileceği için hakkında olumsuz ifadeler kullanılmaması gerekir. Hastanede ise sağlık personelinin çalışmasını engellememek, tıbbi müdahale ile manevi desteği birbirine karşı değil birbirini tamamlayan iki yardım olarak görmek yerinde olur.

Konunun devamı için Cenaze İşlemleri: Yıkama, Kefenleme ve Defin yazısına, ilgili uygulamalar için Vefat Gerçekleştiğinde İlk Yapılacaklar: Adım Adım Sıra yazısına bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Telkin kime yapılır?

Can çekişen kişiye yapılır. Defin sonrası kabir başında yapılan telkin ise ayrı bir konudur ve görüş ayrılığı vardır.

Hasta söylemezse ne olur?

Zorlanmaz. Kelime-i tevhid söylenip bırakıldığında kişi konuşmazsa sessiz kalınır; gerek varsa yeniden nazikçe hatırlatılır.

Yâsîn okumak şart mı?

Şart değildir. Rivayet zayıf olsa da manevi destek amacıyla uygulanır; okunmaması günah değildir.

Kıbleye çevirmek zorunlu mu?

Hayır. Hastaya zarar vermeyecekse müstehaptır. Rahatsız edici ise yapılmaz.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 23 Ekim 2026 · Kaynaklar: Müslim, Cenâiz; Ebû Dâvûd, Cenâiz; İbn Mâce, Cenâiz; Nevevî, el-Ezkâr; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Telkîn" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →