Nisap Miktarı Altına mı Gümüşe mi Göre Hesaplanır?

Hadislerde nisap, 20 miskal (yaklaşık 80,18 gram) altın veya 200 dirhem (yaklaşık 561,6 gram) gümüş olarak belirlenmiştir. Bugün kâğıt para için hangi ölçünün esas alınacağı tartışmalıdır; Diyanet genellikle altını esas alır, bazı âlimler ise fakirin yararını gözeterek gümüşü tercih eder.

Nisabın dayanağı

Peygamber Efendimiz’in “Beş ûkıyyeden (200 dirhem) az gümüşte zekât yoktur” (Buhârî, Zekât 4; Müslim, Zekât 1) hadisi gümüş nisabını; yirmi miskal altın nisabını bildiren rivayet ise (Ebû Dâvûd, Zekât 2; senedi hakkında değerlendirmeler bulunur) altın nisabını belirler. Her iki ölçü de o dönemde birbirine yaklaşık eşdeğer değerdeydi: 20 miskal altın, yaklaşık 200 dirhem gümüşün değerine denkti. Bu dönemde altın-gümüş oranı yaklaşık 1’e 10 idi. Bu eşitlik, hangi ölçü esas alınırsa alınsın aynı sonucu doğuruyordu. Zekâtın temel şartları için zekâtın farz olmasının şartları yazısı okunabilir.

Bugünkü sorun: fiyat farkı

Zamanla gümüşün değeri altına göre çok düşmüştür; bugün 561,6 gram gümüş, 80,18 gram altının değerinin çok altındadır. Bu nedenle kâğıt para ya da karışık varlık söz konusu olduğunda, nisap hesabının altına mı gümüşe mi göre yapılacağı büyük fark yaratır. Gümüş nisabı esas alınırsa çok daha fazla kişi zekât yükümlüsü olur; altın nisabı esas alınırsa daha az kişi yükümlü olur. Bu tartışmanın temelinde, zekâtın hem mükellefi korumak hem fakirin hakkını gözetmek amacı yatar.

Diyanet ve yaygın uygulama

Diyanet İşleri Başkanlığı ilmihalinde nisabı 80,18 gram altın veya buna denk para olarak belirtir ve kâğıt paranın nisabında altın esas alınır. Gerekçe, günümüz paralarının büyük ölçüde altına karşılık gelen bir değer ölçüsü olarak görülmesi ve gümüşün artık bir değer ölçüsü olmaktan çıkmasıdır. Ayrıca altın nisabı esas alındığında zekât yükümlüsü, gerçekten zenginlik sınırına ulaşmış kişi olur; bu da zekât ibadetinin “ihtiyaç fazlası zenginlik” ölçüsüne daha uygun bulunur. Pratikte birçok kuruluşun zekât hesaplayıcıları bu görüşe göre çalışır. Hesaplama için zekât hesaplama örnekleri yazısına bakılabilir.

Gümüşü esas alan görüş

Hanefî fıkhında, altın ve gümüş nisabı farklı değere ulaştığında, fakirin yararı için düşük olan nisabın esas alınması gerektiğini söyleyen görüşler vardır. Bu yaklaşım “ahzu bi’l-ahvat” (ihtiyatlı olanı alma) ilkesine dayanır. Bazı çağdaş âlimler ve kurumlar, kâğıt para ve karışık mallar için gümüş nisabını esas almayı önermiştir; çünkü bu hâlde zekât veren sayısı artar ve fakirlere ulaşan kaynak büyür. Bu görüşün eleştirisi ise, çok düşük bir miktara bile zekât yükümlülüğü getirmenin, ihtiyaç içindeki kişileri zekât verme durumuna sokabileceği yönündedir. Dolayısıyla bu görüş, ihtiyatla birlikte ihtiyaç ölçüsünü de gözetmeyi gerektirir.

Karışık mal ve zamm kuralı

Kişinin elinde hem altın hem nakit hem gümüş varsa, Hanefî mezhebi bunları birbirine ekleyerek (zamm) nisap hesabı yapar. Eklemede kıymet esas alınır. Böylece, ayrı ayrı nisaba ulaşmasa bile toplamı nisabı aşıyorsa zekât gerekir. Bu eklemenin hangi nisaba göre karşılaştırılacağı yine altın veya gümüş sorusunu gündeme getirir. Birçok fetvada, toplam varlık altın nisabıyla karşılaştırılır; ancak bazıları, toplam varlığın değeri gümüş nisabını aşıyorsa zekât verilmesini ihtiyatlı bulur.

Nisabı hesaplarken borçların düşülmesi de sonucu etkiler; bunun için zekât hesaplarken borçlar nasıl düşülür yazısına bakılabilir.

Kişi ne yapmalı?

• Uyduğunuz mezhebin ve güvendiğiniz din görevlisinin fetvasını esas alın.
• Altın nisabına göre nisaba ulaşmıyor ancak gümüş nisabını aşıyorsanız, ihtiyatlı olarak zekât vermeyi düşünebilirsiniz.
• Her yıl güncel altın ve gümüş fiyatlarına göre nisabı yeniden hesaplayın.
• Şüphe hâlinde zekât yerine gönüllü sadaka vermeyi alışkanlık edinin.

Altın hesabı olan kişi için

Altın hesabı veya fiziki altını bulunan kişi için nisap hesabı daha nettir; 80,18 gram saf altın nisabı esas alınır. Bu durum için altın hesabı olan kişinin zekât yükümlülüğü yazısı okunabilir.

Tarihî arka plan: iki değer ölçüsü

İslam’ın ilk dönemlerinde altın dinar, gümüş dirhem olarak basılır ve ticarette birlikte kullanılırdı. Bu iki para birimi arasındaki oran bölgeye ve zamana göre değişse de uzun süre nisbeten sabit kaldı; bu yüzden fakihler iki nisabı birbirinin muadili saydılar. Kâğıt paranın yaygınlaşması ve altının para sisteminden çıkmasıyla birlikte, paranın hangi ölçüye bağlanacağı sorusu doğdu. Birçok çağdaş fıkıh kurulu, paranın alım gücü bakımından altına daha yakın bir ölçü olduğunu söylerken, diğerleri yoksulların yararı ilkesini öne çıkarmıştır. Bu yüzden konu, tek bir kesin hükme bağlanmış değildir; ictihadi bir alandır ve mükellef, güvendiği fetvaya göre hareket eder.

Uygulamada karşılaşılan örnek

Varsayımsal olarak gram altının 4.000 lira, gram gümüşün 40 lira olduğunu düşünelim. Altın nisabı yaklaşık 320.000 lira, gümüş nisabı ise yaklaşık 22.500 lira eder. Elinde 100.000 lira nakit bulunan bir kişi, altın nisabına göre zekât mükellefi değildir; fakat gümüş nisabına göre mükelleftir. İki görüş arasındaki bu büyük fark, meselenin neden tartışmalı olduğunu gösterir. Rakamlar yalnızca örnektir; güncel fiyatlar zekât günü kontrol edilmelidir. Bu durumda kişi, ihtiyat gereği zekâtı vermeyi seçebilir; vermemeyi seçmesi hâlinde ise güvendiği fetvaya dayanmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Nisap kaç gram altındır?

Diyanet ilmihaline göre 80,18 gram saf altındır. Gümüş nisabı ise yaklaşık 561,6 gramdır.

Para için altın mı gümüş mü esas alınır?

Diyanet genellikle altını esas alır. Bazı âlimler fakirin yararı için gümüşü tercih eder; bu bir ictihad farkıdır.

Nisap altın fiyatına göre değişir mi?

Evet. Nisap miktarı gram olarak sabittir, ancak lira karşılığı zekât günündeki altın fiyatına göre değişir.

Karışık varlıklarda nisap nasıl hesaplanır?

Altın, nakit ve ticaret malı kıymet esas alınarak toplanır ve nisapla karşılaştırılır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 26 Eylül 2026 · Kaynaklar: Ebû Dâvûd, Zekât 1-2; Buhârî, Zekât 4; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Nisâb" maddesi; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal (Zekât bölümü); Yûsuf el-Karadâvî, Fıkhu’z-zekât

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →