Öğrencilere Burs Olarak Zekât Vermek

Fakir olan öğrenciye zekât verilebilir; burs olarak verilen para, öğrencinin mülkiyetine geçtiği ve öğrenci zekât alabilecek durumda olduğu sürece geçerlidir. Zengin ailelerin çocuklarına zekât verilmez. Burs veren kurumlar zekât ve bağış fonlarını ayrı tutmalı, öğrencinin ihtiyaç durumunu belgelere dayanarak değerlendirmelidir.

Öğrenci ne zaman zekât alabilir?

Zekât almanın temel ölçüsü ihtiyaçtır. Öğrenci, fakir sınıfına girdiğinde zekâtı alabilir. Fakirlik ölçüsü, Hanefî mezhebinde nisap miktarı ihtiyaç fazlası mala sahip olmamaktır. Öğrencinin kendi malı yoksa ve ailesi ihtiyacını karşılayamıyorsa, zekâtın hak sahibi sayılır. Aile durumu önemlidir: Öğrencinin nafakası, ebeveynlerinin üzerinedir ve onlar zengin sayılacak durumdaysa öğrenciye zekât verilmez; çünkü öğrenci, ebeveyninin imkânlarından faydalanıyor kabul edilir. Fakir ve miskin ayrımı için fakir ile miskin arasındaki fark yazısı faydalıdır.

Burs ve temlik şartı

Bursun zekât olarak verilebilmesi için, paranın öğrencinin kendi mülkiyetine geçmesi gerekir. Para öğrencinin hesabına yatırılır ya da elden teslim edilir; öğrenci bu parayı barınma, yemek, kitap ve harç gibi ihtiyaçları için dilediği gibi harcayabilir. Okul harcının doğrudan okula yatırılması da, öğrencinin adına yapılan bir ödeme olarak, öğrenci tarafından vekâlet verilmesi şartıyla temlik sayılabilir. Bu nedenle zekâtla öğrenciye yardım ederken, alıcının mülkiyet hakkını gözetmek gerekir. Genel ilke için zekâtı derneklere ve vakıflara vermek yazısına bakılabilir.

İlim talebesi ve fî sebîlillâh

Bazı Hanefî âlimleri, fakir ilim talebesini fî sebîlillâh sınıfında da değerlendirir; çünkü ilim öğrenmek, Allah yolunda bir hizmettir. Bu yaklaşım, özellikle dinî ilimlerle uğraşan öğrencilere zekâtın verilebileceği görüşünü destekler. Ancak yaygın uygulamada öğrencinin fakir sayılması esas alınır; ayrıca fî sebîlillâh yorumu mezhepler ve çağdaş âlimler arasında farklıdır. Bu konuya dair fî sebîlillâh kavramı yazısı okunabilir. Hadiste ilim öğrenmek için yola çıkan kişinin cennete giden yolunu Allah’ın kolaylaştıracağı bildirilir (Müslim, Zikir 38); bu rivayet ilim yolundaki öğrencinin desteklenmesinin değerini hatırlatır.

Burs veren kurumlar

Birçok vakıf ve dernek, öğrencilere burs verir. Zekât olarak burs verecek kurumlar şu hususlara dikkat etmelidir:

• Zekât fonunu bağış fonundan ayrı tutmalı.
• Başvuranların ihtiyaç durumunu belgeye dayalı olarak incelemeli (aile geliri, mal varlığı).
• Zekât bursunu yalnızca fakir öğrencilere vermeli; zengin öğrencilere nafile bağış fonundan destek sağlanmalı.
• Burs tutarını öğrencinin mülkiyetine geçecek şekilde ödemeli.
• Zekât toplayan görevliler için makul bir âmil payı dışında, idari giderleri zekâttan karşılamamalı.

Bireysel olarak öğrenciye yardım

Kişi, tanıdığı bir fakir öğrenciye doğrudan zekât verebilir; bunun için öğrencinin durumunu bilmek ve zekâtı onurunu zedelemeden teslim etmek yeterlidir. Öğrencinin akraba olması durumunda, usul ve füru (ana-baba, dede-nine, çocuk, torun) dışındaki kişilere zekât verilebilir. Kardeş, yeğen, kuzen gibi akrabalar bu kapsamdadır. Öğrenci, bakmakla yükümlü olduğunuz biriyse zekâtla okutulması geçerli değildir; bu durumda nafaka yükümlülüğü devreye girer. Bu konuda zekât verilmeyecek kişiler yazısı okunabilir.

Yurt ve yemek yardımı

Yurt ücreti, yemek kartı ve ulaşım gibi ihtiyaçlar da öğrenciye zekât olarak verilebilir; ancak yardım, öğrencinin kendi tasarrufuna bırakılacak şekilde nakit olarak yapılmalı ya da öğrencinin vekâleti alınarak kuruma ödenmelidir. Doğrudan yurt yönetimine yapılan ve öğrencinin kontrolü dışında kalan ödemeler, temlik şartını karşılamayabilir. Bu detay, hem kurumların hem bireysel yardımcıların bilmesi gereken bir noktadır.

Eğitimin dindeki yeri ve öğrenciye destek

İslam, ilmi teşvik eden bir dindir; ilk vahiy “Oku” emriyle başlamıştır (Alak, 96/1). Peygamber Efendimiz, ilim öğrenmeyi her Müslüman’a farz kılan bir ilke olarak tanımlamıştır (İbn Mâce, Mukaddime 17). Bu sebeple öğrencilere destek, toplumun ilmî ve ahlâkî geleceğine yatırımdır. Tarih boyunca vakıflar, medreselere ve talebelere burs ve yemek yardımı sağlamış; kütüphane ve yurtlar kurmuştur. Bu gelenek, bugünkü burs sistemlerinin dinî ve kültürel temelidir. Vakıf geleneği hakkında vakıf kurmak ve sadaka-i câriye örnekleri yazısına bakılabilir.

Zekât mı bağış mı?

Zengin ailelerin çocuklarına veya hâlihazırda yeterli desteği olan öğrencilere yapılacak yardım, zekât değil nafile sadaka veya bağış kapsamında değerlendirilir. Hayırseverler, hem zekâtlarını fakir öğrencilere hem de nafile bağışlarını eğitim kurumlarına ve burs fonlarına ayırarak iki alanı birlikte destekleyebilir. Bu şekilde bina, laboratuvar, kütüphane gibi altyapı ihtiyaçları bağışla, fakir öğrencilerin harçlık ve barınma ihtiyaçları ise zekâtla karşılanır. Zekât ile bağış arasındaki ayrım hakkında bağış kampanyalarına zekât ile katılmak yazısı faydalıdır.

Yurt dışında okuyan öğrenci

Yurt dışında eğitim gören ve ihtiyaç içinde olan öğrenciler, hem fakir hem de ibnü’s-sebîl niteliği taşıyabilir; özellikle memleketinden uzakta, imkânı kısıtlı olan öğrenci için bu durum geçerlidir. Başka şehre veya ülkeye zekât gönderilmesinin hükmü zekâtın başka şehre veya ülkeye gönderilmesi yazısında açıklanmıştır. Burs verilen öğrencinin düzenli olarak ihtiyaç durumunun yeniden değerlendirilmesi, zekâtın yalnızca hak sahibine gitmesini garanti eder. Öğrenci mezun olup gelir sahibi olduğunda, daha önce aldığı zekâtı geri ödemesi gerekmez; ancak ihtiyaç sahiplerine sadaka vererek iyiliği sürdürmesi güzeldir.

Sıkça Sorulan Sorular

Öğrenciye zekât verilir mi?

Fakir ise verilir. Zengin ailelerin çocuklarına zekât verilmez.

Burs parası zekât sayılır mı?

Öğrenci fakir ve para onun mülkiyetine geçiyorsa, zekât niyetiyle verilen burs zekât olarak geçerlidir.

İlim talebesine özel bir hüküm var mı?

Bazı Hanefî âlimleri fakir ilim talebesini fî sebîlillâh sınıfında da değerlendirir; yaygın ölçü ise öğrencinin fakir olmasıdır.

Okul harcını doğrudan okula ödeyebilir miyim?

Öğrencinin vekâleti varsa ve öğrenci fakirse, öğrenci adına yapılan ödeme geçerli olabilir. Güvenli yol nakdî teslimdir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 24 Mayıs 2026 · Kaynaklar: Kur’an-ı Kerîm, Tevbe Suresi (9/60); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Zekât" ve "Fî Sebîlillâh" maddeleri; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal (Zekât bölümü); Kâsânî, Bedâʿiu’s-sanâʿi, Zekât bölümü

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →