Cimrilik ve Cömertlik Hadisleri: İnfak Edene Halef, Cimriye Telef

Ebû Hüreyre’nin rivayet ettiği hadise göre her sabah iki melek iner; biri “Allahım, infak edene karşılık ver”, diğeri “Allahım, cimri olana telef ver” diye dua eder. Bu hadis, cömertliğin bereket getirdiğini, cimriliğin ise kayıp ve kısıtlılık anlamına geldiğini bildirir.

İki melek hadisi

Hadis Buhârî’nin Zekât bölümünde, Müslim’in Zekât bölümünde geçer. Rivayeti nakleden Ebû Hüreyre olarak bilinir. “Karşılık vermek” (halef) hem dünyada bereket ve rızık artışı hem de ahirette sevap anlamına gelir. “Telef” ise malın zayi olması veya bereketten mahrum kalması olarak yorumlanır. Âlimler, bu telefin mutlaka malın fiziksel olarak yok olması olmadığını, bereketin gitmesi, kalbin huzursuzluğu ve kişinin servetinin hayrına harcanmaması anlamında da anlaşılabileceğini söyler.

Peygamberimizin cömertliği

İbn Abbas’ın rivayetine göre Peygamberimiz insanların en cömertiydi ve en cömert olduğu zaman Ramazan’da Cebrail’le buluştuğu dönemlerdi; o zaman hayır konusunda esen rüzgârdan daha cömert olurdu (Buhârî, Bed’ü’l-Vahy). Hz. Peygamber kendisinden bir şey istenip de “hayır” dediği görülmemiştir. Sahabiler de bu çizgide büyük fedakârlıklar yapmış, Tebük Seferi’ne mallarını bağışlamışlardır. Rivayete göre Hz. Ebû Bekir malının tamamını, Hz. Ömer yarısını getirmiştir. Cömertliğin sosyal yönü sadaka ve sadaka-i cariye yazısında da anlatılır.

Cimriliğin yerilmesi

Müslim’de Câbir b. Abdullah’tan nakledilen bir hadiste, cimrilikten sakınılması ve onun sizden önceki toplumları helak ettiği, onları kan dökmeye ve haramları helal saymaya sevk ettiği bildirilir. Buradaki cimrilik, “şuhh” olarak anılan aşırı cimrilik ve hırsı ifade eder. Kur’an’da da “kim nefsinin cimriliğinden korunursa işte kurtuluşa erenler onlardır” buyrulur (Haşr, 59/9). Cimrilik, malı hak edenden esirgemek ve Allah’ın verdiği nimetin hakkını vermemektir.

Farz ve nafile bakımından hüküm

Zekât, fitre, nafaka gibi farz olan hakları vermemek cimrilik olmanın ötesinde haramdır. Bu konuda zekât nedir yazısında hükümler ayrıntılı verilir. Nafile sadakada ise cimrilik haram değildir; ancak ahlaken kınanır. Kişi, aile nafakası, borç ve temel ihtiyaçlarını karşılamadan sadaka vermeye zorlanmaz. Hadislerde “önce evindekilerden başla” ilkesi geçer.

İtidal ve israf

İslam, cömertlik adına her şeyi dağıtmayı da cimriliği de önermez. Furkan Suresi’nde Rahmân’ın kulları, harcadıklarında ne israf ne de cimrilik edenler, ikisinin arasında orta yolu tutanlar olarak anılır (25/67). Cömertlik; ihtiyaç sahibini seçmek, ona zarar vermeden vermek, gizli vermek ve minnet etmemekle olgunlaşır. Gösterişle yapılan harcamalar ise riya olduğundan değer kaybeder.

Cömertliğin kazanılması

Kalpteki cimrilik, küçük adımlarla tedavi edilir. Her gün küçük bir miktar sadaka ayırmak, komşuya ikram etmek, nimete şükretmek ve ölümü hatırlamak cömertliği güçlendirir. Şükür bilinci, malın Allah’ın emaneti olduğunu hatırlatır. İslam ahlakının temelleri yazısında cömertliğin diğer ahlak erdemleriyle ilişkisi anlatılır.

Cömertlik, bereket ve toplumsal denge

İnfak ve cömertlik, yalnızca bireysel bir erdem olmayıp zenginle yoksul arasındaki dengeyi koruyan toplumsal bir mekanizmadır. Zekât, sadaka, vakıf ve karşılıksız borç gibi uygulamalar, İslam medeniyetinde yoksulluğu azaltan ve toplumsal dayanışmayı güçlendiren kurumlara dönüşmüştür. Hadislerde sadakanın malı eksiltmediği, aksine bereketlendirdiği vurgulanır; bu, ekonomik bilançodan çok manevi bir ilkedir. Kişi verdikçe Allah’a güveni, hayatındaki huzuru ve çevresindeki sevgi artar. Cimrilik ise insanı yalnızlaştırır, çevresindekilerle ilişkisini zayıflatır ve kalbi mala bağlar. Bu nedenle ahlak âlimleri cömertliği, kalbi malın esaretinden kurtaran bir terbiye yolu olarak tarif eder. Verirken minnet etmemek, karşıdakinin onurunu korumak ve gizli vermek cömertliğin edebidir. Çocuklara da küçük yaşta paylaşmayı öğretmek, harçlığından bir kısmını ihtiyaç sahibine ayırmalarını teşvik etmek, cömertliği karakter hâline getirmenin etkili yollarındandır. Cömertlik, yalnız para ile değil; zaman, bilgi, emek ve güler yüzle de gösterilebilir ve bu biçimler hadislerde sadaka olarak anılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Cömertlik israf demek midir?

Hayır. Cömertlik, hakkı gözeterek ve itidal içinde vermektir; israf ise gereksiz ve haddi aşan harcamadır. Kur’an her ikisinin arasında orta yolu önerir.

Cimriliğin hükmü nedir?

Zekât ve nafaka gibi farz olan hakları vermemek haramdır. Farz dışındaki konularda cimrilik, ahlaken kötü bir huydur ve hadislerde yerilmiştir.

Cömertlik hadisi sahih midir?

“Cömert Allah’a yakındır” mealindeki hadis Tirmizî’de geçer, ancak senedi hakkında âlimlerce zayıflık değerlendirmeleri vardır. İki melek hadisi ise Buhârî ve Müslim’dedir ve sahihtir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 18 Nisan 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Zekât ve Bed’ü’l-Halk; Müslim, Zekât ve Birr; Tirmizî, Birr; Furkan Suresi (25/67)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →