Sadakayı Geri İstemek ve Hibeden Dönmek

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Hadisteki yasak
Hibe ile sadaka arasındaki fark
Hanefî mezhebinde hibeden dönme

Verilen sadakayı geri almak caiz değildir; hadiste bu davranış, kusup tekrar yiyen köpeğe benzetilir. Hibeden dönme ise mezhebe göre sınırlı ve şartlı bir konudur. Sadaka Allah rızası için verildiğinden, sevap niyetiyle yapılan bir bağıştan rücû edilmez; çünkü bu, verilen şeyi Allah’tan geri almak gibi görülür.

Hadisteki yasak

İbn Abbas’tan nakledilen hadiste Peygamber Efendimiz, “Hibesini geri alan kimse, kusup sonra kusmuğuna dönen köpek gibidir” buyurmuştur (Buhârî, Hibe 30; Müslim, Hibât 5). Bu sert benzetme, verilen bir bağışı geri almanın ahlâken son derece kötü olduğunu anlatır. Sadaka için bu yasak daha da güçlüdür; çünkü sadaka Allah rızası için verilir ve geri istemek, bu niyeti zedeler. Hz. Ömer’in hikâyesi bu hükmü somutlaştırır: Hz. Ömer, Allah yolunda bir ata bindirmiş, atın alıcısı onu ihmal etmiş, Hz. Ömer de atı ucuza satın almak istemiştir. Peygamber Efendimiz ona “Sadakanı geri alma; çünkü sadakasını geri alan, kusmuğuna dönen gibidir” buyurmuştur (Buhârî, Zekât 59; Müslim, Hibât 1). Bu hadisten, sadakanın geri alınmasının ve sadaka olarak verilen malın ucuza satın alınmasının da hoş olmadığı anlaşılır.

Hibe ile sadaka arasındaki fark

Hibe, karşılık beklemeksizin bir malın mülkiyetini başkasına vermektir; sadaka da hibe türüdür, fakat sevap umulan ve genellikle ihtiyaç sahibine yönelen niteliktedir. Fıkıhta hibe genel bir kavram, sadaka ise ahirete yönelik özel bir hibedir. Bu ayrım hüküm farkına yol açar: Sadakadan dönmek kesin biçimde yasaktır ve Hanefî mezhebinde dönülemez. Hibeden dönmek ise belirli şartlarla mümkündür. Sadakanın çeşitleri hakkında sadaka çeşitleri ve gizli sadakanın fazileti yazısı bilgi verir.

Hanefî mezhebinde hibeden dönme

Hanefî mezhebinde hibeden dönme, kadı hükmüyle veya karşılıklı rızayla mümkündür. Ancak şu hâllerde dönülemez:

Hibe edilen kişi, hibe edene karşılık verdiyse.
Hibe edilen malda artırma (ziyade) olduysa veya mal satıldı, harcandı.
Taraflardan biri vefat ettiyse.
Hibe edilen kişi, hibe edenin eşi veya mahrem akrabası ise (Hanefî mezhebinde zevcelik ve mahremiyet rücûya engeldir).
Hibe, sevap niyetiyle fakire yapılan sadaka ise.

Hanefî mezhebi, dönmeyi yasaklayan hadisleri ahlâkî bir uyarı olarak yorumlayıp hukuken kadı kararı veya rıza şartıyla dönüşe imkân tanır. Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde ise yalnızca babanın çocuğuna verdiği hibeden dönebileceği kabul edilir; başkalarına yapılan hibeden dönüş yasaktır. Bu fark, hukukî uygulamada da etkili olur.

Miras yoluyla geri dönen mal

Verilen sadaka, miras yoluyla sahibine dönerse, bu kişiyi günahkâr etmez. Müslim’de nakledilen bir rivayette, bir kadın annesine bir cariye sadaka olarak vermiş, annesi ölünce cariye kendisine miras kalmış; Peygamberimiz ona “Sevabın kesinleşti, miras da onu sana geri verdi” buyurmuştur (Müslim, Sıyâm 157). Bu hadis, iradî bir geri alma ile miras gibi kendiliğinden gerçekleşen geri dönüş arasındaki farkı gösterir. Yani sadaka, kişinin isteği dışında kendisine dönerse sakınca yoktur.

Sadakayı verdikten sonra pişmanlık

İnsan bazen verdiği şey için pişmanlık duyabilir. Bu durumda yapılacak şey, sevabı boşa çıkarmamak ve gönlünü ibadete bağlamaktır. Sadaka verdikten sonra başa kakmanın sevabı yok edeceği Bakara Suresi’nde bildirilmiştir (2/264). Pişmanlık hissi, nefsin cimriliğinden gelen bir şeydir; Kur’an cimriliğin kötü sonuçlarına dikkat çeker ve kendini cimrilikten koruyanların kurtuluşa ereceğini bildirir (Haşr, 59/9). Bu sebeple sadaka verilirken, kişinin maddî durumunu iyi hesaplaması ve sonradan sıkıntıya düşmeyecek bir miktar vermesi önemlidir. Dengeli sadaka anlayışı için sadakada öncelik sırası yazısı okunabilir.

Zekât ve borç açısından

Zekât olarak verilen mal, alıcının mülkü olur ve geri istenemez. Verilen kişi sonradan zengin çıkarsa bile durum ayrıca değerlendirilir; bu konu zekâtın verildiği kişi zengin çıkarsa yazısında ele alınır. Borç olarak verilen şey ise sadakadan farklıdır ve geri istenebilir.

Babanın çocuğuna verdiği hibe

Hibeden dönme konusunda babalar ayrı bir yerde durur. Nu’mân b. Beşîr hadisinde, babası ona bir hediye verip diğer çocukları arasında adaleti gözetmeyince, Peygamber Efendimiz “Başka bir şahit bul; ben zulme şahitlik etmem” buyurmuş ve babası hibeden dönmüştür (Buhârî, Hibe 12; Müslim, Hibât 9). Bu olay, çocuklar arasında hibede adaleti gözetmenin gerekliliğini gösterir. Aile içinde verilen hediye ve bağışlarda eşitlik ilkesi, sonradan doğacak kırgınlıkları önler. Bu hassasiyetle, babanın çocuğuna verdiği hibede de çocuklar arasında eşitlik gözetilmesi, vasiyetten farklı olarak hayattayken yapılan bağışlarda önemlidir.

Sadakayı başa kakmanın zararı

Bakara Suresi’nin 264. ayeti, sadakaları başa kakma ve eziyetle boşa çıkarmamayı öğütler. Verilen bir şeyi hatırlatmak, karşılık beklemek veya geri talep etmek, sadakanın ruhuna aykırıdır. Sadakayı verirken niyeti Allah rızası olarak belirlemek ve sonrasında konuyu kapatmak, ibadetin güvenliğini sağlar. Yardım edilenin onurunu zedeleyecek sözlerden kaçınmak da aynı ilkenin gereğidir. Maddî olmayan iyilikler ve güzel söz için gülümsemek de sadakadır yazısı okunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Verdiğim sadakayı geri isteyebilir miyim?

Hayır. Hadiste sadakasını geri alan, kusmuğuna dönen köpeğe benzetilir. Sadakadan dönülmez.

Hibeyi geri almak caiz mi?

Hanefî mezhebinde belirli şartlarla kadı hükmüyle veya rıza ile mümkündür; mahrem akrabaya ve eşe yapılan hibeden dönülmez. Diğer mezheplerde sınırlıdır.

Sadaka verdiğim mal miras olarak bana döndüyse?

Miras yoluyla dönen mal helâldir; sevabınız da kesinleşmiştir. Bu durum geri alma sayılmaz.

Sadakayı ucuza satın almak olur mu?

Hz. Ömer’e sadakasını geri alma yasağı getirildi. Sadaka olarak verilen şeyi ucuza satın almak hoş görülmez.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 31 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Zekât 59; Hibe 30; Müslim, Hibât 1; Sıyâm 157; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Hibe" maddesi; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal (Hibe bölümü)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →