Zekât Hesaplama Örnekleri: Adım Adım Uygulama

Bu yazıda öğrenecekleriniz

1. Adım: zekâta tabi malları belirleyin
2. Adım: güncel değeri hesaplayın
3. Adım: borçları düşün

Zekât hesabı beş adımda yapılır: zekâta tabi malları listelemek, bunların güncel değerini bulmak, borçları düşmek, kalan tutarı nisapla karşılaştırmak ve nisabı aşıyorsa kırkta birini (yüzde 2,5) ayırmak. Aşağıdaki örnekler yalnızca yöntemi göstermek için varsayımsal rakamlarla hazırlanmıştır; gerçek hesapta zekât günündeki güncel fiyatlar kullanılmalıdır.

1. Adım: zekâta tabi malları belirleyin

Zekâta tabi mallar şunlardır: Nakit para (kasada ve bankada), altın ve gümüş (takı dâhil Hanefî mezhebine göre), döviz, ticaret malı, alacaklar ve yatırım amaçlı mallar. Hayvan ve ziraat ürünleri için ayrı hükümler vardır. Zekâta tabi olmayanlar ise oturulan ev, kullanılan araç, ev eşyası ve mesleki araç gereçler gibi temel ihtiyaç malları, ayrıca üzerinden henüz bir yıl geçmemiş mallardır. Zekât yılı hakkında zekât yılı nasıl belirlenir yazısına bakılabilir.

2. Adım: güncel değeri hesaplayın

Altın, gümüş ve dövizler, zekât günündeki piyasa değeriyle hesaplanır. Altının saflığı önemlidir: 24 ayar saf altındır; 22 ayar altın yüzde 91,6; 18 ayar yüzde 75; 14 ayar yüzde 58,5 saf altın içerir. Takının zekâta tabi miktarı, bu oranla çarpılarak bulunur. Örneğin 60 gram 22 ayar bilezik, yaklaşık 55 gram saf altına denk gelir (60 x 0,916). Ticaret malı ise satış (rayiç) değeriyle hesaplanır. Alacaklar için tahsil edilme ihtimali dikkate alınır; bu konuda alacakların zekâtı yazısı kullanılabilir.

3. Adım: borçları düşün

Zekât yılı içinde ödenmesi gereken kul borçları, toplam maldan düşülür. Kredi taksitleri, kredi kartı borcu, kira ve fatura gibi ödenmesi gerekenler bunlara örnektir. Borç düşüm esasları için zekât hesaplarken borçlar nasıl düşülür ve borçlu kişinin zekâtı yazıları okunabilir.

4. Adım: nisapla karşılaştırın

Nisap miktarı, 80,18 gram saf altının veya 561,6 gram gümüşün değeridir. Bugün gümüş çok daha düşük değerli olduğundan, gümüşe göre hesaplanan nisap çok daha küçük bir tutardır; altına göre hesaplanan nisap ise daha yüksektir. Bu fark çoğu insan açısından zekât yükümlülüğünün doğup doğmayacağını etkiler. Hangi ölçünün esas alınacağı, nisap miktarı altına mı gümüşe mi göre hesaplanır yazısında tartışılmıştır. Diyanet, nakit ve altın karışık mallarda genellikle altın nisabını esas alır, ancak ihtiyaç sahiplerinin lehine gümüş nisabını esas almayı da caiz görenler vardır.

5. Adım: zekâtı hesaplayın

Nisabı aşan net tutarın kırkta biri (yüzde 2,5) zekât olarak verilir. Formül şöyledir: Zekât = (zekâta tabi mallar – düşülecek borçlar) x 0,025. Aşağıdaki örnekler, güncel fiyatlar yerine varsayımsal rakamlarla hazırlanmıştır; kişi kendi hesabını yaparken zekât günündeki güncel fiyatları kullanmalıdır.

Örnek 1: maaşlı bir çalışan

Vadesiz hesapta nakit: 180.000 lira
Elde 40 gram saf altın; gram fiyatı 3.000 lira varsayılırsa: 120.000 lira
Toplam: 300.000 lira
Düşülecek borç (yıl içinde ödenecek kredi taksitleri): 60.000 lira
Net: 240.000 lira
Nisap (80,18 gram x 3.000 lira): yaklaşık 240.540 lira

Bu örnekte net tutar nisabın biraz altında kaldığı için zekât farz olmaz. Gram altın değeri artarsa nisap da yükselir; bu yüzden hesap, zekât günündeki fiyatlarla yeniden yapılır. Eğer net tutar nisabın üstüne çıksaydı, tutarın yüzde 2,5’i zekât olarak verilecekti.

Örnek 2: ticaretle uğraşan kişi

Satışa hazır mal (alış maliyeti değil, satış değeri): 800.000 lira
Kasada ve bankada nakit: 150.000 lira
Tahsil edilebilir alacaklar: 100.000 lira
Toplam: 1.050.000 lira
Tedarikçiye ödenecek borç: 250.000 lira
Net: 800.000 lira; zekât: 20.000 lira

Örnek 3: altın ve döviz birikimi olan kişi

Elinde 100 gram 22 ayar bilezik bulunan, ayrıca 5.000 dolar döviz bulunan kişi şöyle hesap yapar: Bilezik saf altın karşılığı 91,6 gram olur; altın fiyatından değeri bulunur. Dolar, zekât günü döviz kuruyla liraya çevrilir. İki tutar toplanır, borçlar düşülür ve zekât oranı uygulanır. Altın zekâtı için ayrıntılı örnek altının zekâtı nasıl hesaplanır yazısında bulunur.

Hesaptan sonra

Zekât tutarı belirlendikten sonra, ihtiyaç sahiplerine bu tutarın tamamı eksiksiz ulaştırılmalıdır. Hesap hatası veya yuvarlama ihtimaline karşı, tutarı biraz fazla vermek ihtiyatlıdır. Zekât hesabıyla ilgili yaygın yanlışlar için zekât ve fitre hakkında sık yapılan hatalar yazısına bakılabilir.

Hesapta sık yapılan hatalar

İlk hata, zekât tutarını yalnızca nakit paradan hesaplayıp altın, döviz ve alacakları unutmaktır. İkinci hata, ev, araç ve ev eşyası gibi ihtiyaç mallarını da hesaba katmaktır; bunlar zekâta tabi değildir. Üçüncü hata, takı altınlarında ayarı dikkate almadan gram sayısını doğrudan nisapla karşılaştırmaktır. Dördüncü hata ise borçları düşerken yılın tamamını değil, yalnızca vadesi gelmiş kısmı gözetmektir; bu konuda esnek davranılıp davranılmayacağı, kişinin uyduğu fetvaya bağlıdır. Hesap bittikten sonra rakamları yazılı olarak saklamak, ertesi yıl karşılaştırma yapmayı kolaylaştırır. Bu yöntem, kişiyi her yıl baştan başlama zahmetinden kurtarır ve zekât borcunun birikmesini engeller.

Hesap araçları ve danışma

Birçok kurum ve vakıf, zekât hesaplama araçları sunar; bunlardan yararlanırken kendi mezhebinize uygun ayarları seçmeye dikkat edin. Araçlar yalnızca bir yardımcıdır; borç, alacak ve karma mal varlığı gibi karmaşık durumlarda yazılı hesabı bir din görevlisi ile gözden geçirmek isabetli olur. Diyanet’in ilmihalinde ve il müftülüklerinin danışma hatlarında bu tür sorulara cevap verilmektedir. Ayrıca zekâtın hangi sınıflara verileceği için zekâtın verilebileceği sekiz sınıf yazısına bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Zekât oranı nedir?

Para, altın ve ticaret malında kırkta bir, yani yüzde 2,5’tir.

Zekâta tabi olmayan mallar hangileridir?

Oturulan ev, kullanılan araç, ev eşyası ve mesleki araç gereçler gibi temel ihtiyaç malları zekâta tabi değildir.

Altın takılar hesaba katılır mı?

Hanefî mezhebine göre evet. Diğer mezheplerde süs takıları zekât dışıdır. Saf altın miktarı ayar oranıyla hesaplanır.

Hesabı hangi tarihteki fiyatlarla yapmalıyım?

Zekât günündeki güncel altın, döviz ve piyasa fiyatlarıyla hesap yapılır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 20 Nisan 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Zekât" maddesi; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal (Zekât bölümü); Buhârî, Zekât 1; Kâsânî, Bedâʿiu’s-sanâʿi, Zekât bölümü

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →