Zekât Hesaplarken Borçlar Nasıl Düşülür?

Zekât hesabında, ödenmesi gereken kul borçları zekâta tabi maldan düşülür; geriye kalan miktar nisabı aşıyorsa yüzde 2,5 oranında zekât verilir. Düşülecek borç, gerçek, talep edilebilir ve zekât yılı içinde ödenmesi gereken borçtur. Allah hakkı borçlar ise Hanefîlerde düşülmez. Hesap, zekât günündeki mal ve borç tablosuna göre yapılır ve vadesi uzak borçlar için kullanılan yaklaşım her yıl tutarlı biçimde uygulanır.

Borç neden düşülür?

Zekât, ihtiyaç fazlası zenginlikte farzdır. Borcunu ödedikten sonra geriye nisap miktarı mal kalmayan kimse, fıkhen zengin sayılmaz. Bu nedenle borç, zekâta tabi maldan düşülür. Hanefî mezhebi bu ilkeyi açıkça kabul eder; Şâfiî mezhebinde ise borç zekâtı düşürmez. Konunun genel çerçevesi için borçlu kişinin zekâtı yazısı okunabilir. Bu yazıda hesaplama adımları ve pratik ayrıntılara odaklanılır.

Düşülecek borç türleri

• Banka ve kredi borçları: İhtiyaç, taşıt ve konut kredileri; yıl içinde ödenecek taksitler.
• Kredi kartı borçları: Zekât günü itibarıyla ödenmesi gereken toplam tutar.
• Kişisel borçlar: Arkadaş, akraba veya iş ortaklarına olan borçlar.
• Ticari borçlar: Tedarikçiye ödenecek mal bedelleri, çalışan maaşları, vergi ve SGK borçları.
• Kira, fatura ve aidatlar: Vadesi gelmiş ve ödenmemiş olanlar.
• Mehir borcu: Kadına ödenmesi gereken ve talep edilebilir mehir.

Düşülmeyecek borçlar

Hanefî mezhebinde Allah hakkı sayılan borçlar zekâta tabi maldan düşülmez: Ödenmemiş zekât (tartışmalı), kefaret, adak, hac ve kurban gibi yükümlülükler bu kapsamdadır. Çünkü bunları kul olarak talep eden birisi bulunmaz. Ayrıca vadesi çok uzak olan ve henüz muaccel olmamış borçlar için çeşitli yaklaşımlar vardır; bunlara aşağıda değinilmiştir. İşletme için alınmış ve mal varlığını oluşturan borçlar, ticaret malı hesabında dikkate alınır.

Vadesi gelmiş ve gelmemiş borçlar

Klasik fıkıhta vadesi gelmiş borç düşülür. Vadesi gelmemiş uzun vadeli borçlar için günümüzde iki yaklaşım yaygındır: Birincisi zekât yılı içinde ödenecek taksitlerin düşülmesi, ikincisi yalnızca zekât günü itibarıyla muaccel olan kısmın düşülmesidir. Birinci yaklaşım borçlunun lehine, ikincisi ihtiyat yönünden fakirin lehinedir. Kişi seçtiği yaklaşımı her yıl tutarlı biçimde uygulamalıdır. Kredi ile ilgili ayrıntı için kredi borcu olan zekât verebilir mi yazısına bakılabilir.

Düşme sırası: hangi maldan?

Hanefî kaynaklarında şöyle bir incelik vardır: Kişinin zekâta tabi olmayan ancak ihtiyaç fazlası sayılan malı (örneğin kullanılmayan ikinci bir taşınmaz veya eşya) varsa, borç önce bu mallara karşılık sayılabilir ve zekâta tabi maldan düşülecek miktar azalabilir. Oturulan ev, kullanılan araç ve ev eşyası gibi temel ihtiyaç malları ise borca karşılık sayılmaz. Uygulamada bu ayrıntı çoğu zaman aranmaz; ancak durumu karmaşık olanlar, hesabı bir din görevlisiyle gözden geçirmelidir.

Adım adım örnek

• Nakit ve banka hesapları: 220.000 lira
• Altın (saf altın karşılığı değer): 130.000 lira
• Tahsili kesin alacak: 50.000 lira
• Toplam zekâta tabi mal: 400.000 lira
• Yıl içinde ödenecek kredi taksitleri: 90.000 lira
• Kredi kartı borcu: 30.000 lira
• Kişisel borç: 20.000 lira
• Toplam düşülecek borç: 140.000 lira
• Net: 260.000 lira
• Nisap (örnek): 240.000 lira; net nisabı aştığı için zekât: 6.500 lira

Bu rakamlar yalnızca örnektir; nisap değeri zekât günündeki altın fiyatına göre belirlenmelidir. Daha fazla örnek için zekât hesaplama örnekleri yazısı okunabilir.

Borç ve alacak birlikte varsa

Kişinin hem borcu hem alacağı varsa, tahsili mümkün olan alacak zekâta tabi mala eklenir, ödenecek borç ise düşülür. Tahsili şüpheli alacaklar hesaba katılmaz. Borcun alacakla takas edilmesi de mümkündür; yani kişi alacağını borcuna sayabiliyorsa, ikisinin farkı esas alınabilir. Alacaklar için alacakların zekâtı yazısı kullanılabilir.

Ticaret erbabı için borç hesabı

Ticaretle uğraşan kişi, ticaret malının değerinden tedarikçilere olan borçlarını, çalışan alacaklarını, ödenmesi gereken vergi ve SGK primlerini düşer. Bilançodaki “kısa vadeli yükümlülükler” kalemi bu hesap için uygun bir başlangıçtır. Uzun vadeli yatırım kredileri ise işletme sabit kıymetlerine (makine, bina) harcandıysa ve bu kıymetler zekâta tabi değilse, kredinin tamamının zekâta tabi mal varlığından düşülmesi ihtiyatlı görülmez. Zira zekâta tabi olmayan mala yatırılan borç, o mal tarafından karşılanmış sayılır. İşletme hesaplarında bu ayrımı yapabilmek için muhasebeci desteği almak ve bir din görevlisine danışmak yerinde olur. Ticarete dair benzer mantık için arıcılık, tavukçuluk ve balıkçılığın zekâtı yazısına bakılabilir.

Borçlunun zekât alabileceği durum

Borçlar düşüldükten sonra geriye nisap kalmayan kişi, sadece zekât yükümlülüğünden kurtulmakla kalmaz, borcu ağır ve ödeyemiyorsa zekât alabilecek sınıfa (gârimîn) da girebilir. Bu kişi, borcunun meşru bir ihtiyaçtan doğduğunu ve israf veya haram yoldan olmadığını kanıtlayabilmelidir. Hak sahipleri hakkında zekâtın verilebileceği sekiz sınıf yazısı bilgi verir.

Sıkça Sorulan Sorular

Zekât hesabında hangi borçlar düşülür?

Ödenmesi gereken kul borçları: kredi taksitleri, kredi kartı, kişisel ve ticari borçlar, vadesi gelmiş kira ve faturalar.

Uzun vadeli kredinin tamamı düşülür mü?

Genellikle zekât yılı içinde ödenecek taksitler düşülür. Tamamının bir anda düşülmesi yaygın bir yaklaşım değildir.

Kefaret ve adak borçları düşülür mü?

Hanefîlerde Allah hakkı sayılan bu borçlar düşülmez.

Borcum nisaptan fazlaysa zekât verir miyim?

Hayır. Borç düşüldükten sonra nisap oluşmuyorsa zekât farz olmaz.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 18 Ekim 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Zekât" ve "Deyn" maddeleri; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal (Zekât bölümü); Kâsânî, Bedâʿiu’s-sanâʿi, Zekât bölümü; İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, Zekât bölümü

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →