Hayvanların Zekâtı: Koyun, Keçi, Sığır ve Deve

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Saime hayvan kavramı
Koyun ve keçi zekâtı
Sığır ve manda zekâtı

Hayvanların zekâtı, yılın çoğunu otlakta geçiren (saime) ve neslinden yararlanmak için beslenen deve, sığır, koyun ve keçilerde farz olur. Koyun ve keçide nisap 40, sığırda 30, devede 5 baştır. Nisabı aşan sayıya göre, belirlenmiş yaşta ve nitelikte bir hayvan zekât olarak verilir.

Saime hayvan kavramı

Hayvan zekâtının farz olması için hayvanın saime olması gerekir. Saime, yılın büyük kısmını meradaki otlarla beslenen, süt ve nesil amacıyla tutulan hayvandır. Çoğu zaman yemle beslenen hayvanlar saime sayılmaz; fakat bunlar ticaret amacıyla satılmak için tutuluyorsa ticaret malı sayılır ve altın-nakit gibi yüzde 2,5 oranında zekâta tabi olur. Yük taşımak veya ziraat için kullanılan hayvanlarda ise genelde zekât aranmaz. Hayvancılıkla ilgili temel prensip, nisaba ulaşmak ve üzerinden bir yıl geçmektir.

Koyun ve keçi zekâtı

Koyun ve keçi birlikte sayılır. Nisap kırk baştır (Buhârî, Zekât 38).

40-120 baş: 1 koyun
121-200 baş: 2 koyun
201-399 baş: 3 koyun
400 ve sonrası: her yüz baş için 1 koyun

Kırk başın altındaki sürüde zekât yoktur. Nisaplar arasındaki sayıların fazlalarına da ayrıca bir şey gerekmez, bu ara sayılar “afv” olarak bilinir. Hanefî mezhebi, verilecek hayvanın yaşı ve niteliği konusunda ortalama bir hayvanı esas alır; en iyisinin veya en kötüsünün verilmesi gerekmez.

Sığır ve manda zekâtı

Sığır cinsinde nisap otuz başdır. Mandalar da sığırla aynı cinstir.

30-39 baş: 1 yaşını bitirmiş buzağı (tebî)
40-59 baş: 2 yaşını bitirmiş dişi (müsinne)
60 baş: iki tebî
Sonrası: her otuzda bir tebî, her kırkta bir müsinne

Hanefî mezhebinde 30 ile 39 arası için bir tebî, 40 için bir müsinne esas alınır. Hadiste Muâz b. Cebel’e Yemen’e gönderildiğinde bu ölçü bildirilmiştir (Ebû Dâvûd, Zekât; Tirmizî, Zekât).

Deve zekâtı

Devede nisap beş baştır; ilk nisaplarda deve yerine koyun verilir.

5-9 deve: 1 koyun
10-14: 2 koyun
15-19: 3 koyun
20-24: 4 koyun
25-35: bir yaşını bitirip ikinci yaşa girmiş dişi deve (bint-i mahâd)

Daha yüksek sayılarda yaş artar ve sayı yükseldikçe farklı yaşta develerin verilmesi gerekir. Türkiye’de deve zekâtı nadir görüldüğü için uygulamada çoğunlukla koyun-keçi ve sığır esas alınır.

Zekâtın değer olarak verilmesi

Hanefî mezhebi, zekâtın hayvanın kendisi yerine kıymetiyle ödenmesine cevaz verir. Şâfiîlerde ise çoğunlukla hayvanın kendisi verilir. Güncel uygulamada çiftçi, hayvanı satmadan yıllık kıymeti üzerinden de hesap yapabilir; müftülüklere danışılması uygundur. Verilen zekâtın alıcı grubu için zekâtın verilebileceği sekiz sınıf yazısına bakılabilir.

Ortak sürü ve karışık hayvanlar

Birden fazla kişiye ait hayvanlar aynı çobanda toplanmışsa, her ortağın hissesi ayrı ayrı nisaba ulaşıyorsa zekât ona göre verilir. Bu konuda Şâfiîler “hulta” (ortaklık) görüşü ile sürüyü bir bütün sayarken, Hanefîler her sahibin payını ayrı değerlendirir. Hayvancılıkla birlikte arı, tavuk ve balık gibi kalemlerin hükmü arıcılık, tavukçuluk ve balıkçılığın zekâtı yazısında ele alınır.

Hangi hayvanlar zekâta tabi değildir?

Sürüde çalışan, sulama ve taşımada kullanılan hayvanlar zekât dışıdır. Aynı şekilde ev ihtiyacı için tutulan birkaç süt hayvanı, nisap sayısına ulaşmadıkça zekâta konu olmaz. At ve eşek gibi hayvanlar için Hanefî mezhebinde bir ayrıntı vardır: Sadece erkek veya sadece dişi olarak tutuluyorsa zekât yoktur; nesil için hem erkek hem dişi tutuluyorsa kıymeti üzerinden zekât görüşü bulunur. Bu ictihadî ayrıntı günümüzde nadiren uygulanır. Ticaret için alınıp satılan hayvanlarda ise hayvan zekâtı yerine ticaret malı zekâtı geçerlidir; kıymet nisabı altın ölçüsüne ulaşıyorsa yüzde 2,5 verilir.

Yıl şartı ve doğum

Hayvanlar bir yıl boyunca nisabı korumalıdır. Yıl içinde doğan yavrular, yıl başındaki nisaba katılır ve ayrı bir yıl aranmaz. Yıl içinde ölen veya satılan hayvanlar nisabı bozmuyorsa zekât hesabı devam eder. Zekât verecek kişi, yıl sonunda sürüsünü sayarak hesap yapmalıdır. Zekât yılına dair temel ilkeleri zekât yılı nasıl belirlenir yazısında bulabilirsiniz.

Uygulamada dikkat edilecek noktalar

Küçükbaş sürüsünde zekât hesabı, yaşa göre değişmez; cins, yaş ve miktar birlikte değerlendirilir. Sürüde yalnızca küçük kuzular bulunuyorsa, bunlar ana hayvanlarla birlikte yıl dönümüne ulaşırsa onlardan biri alınabilir. Kayıtlı çiftçi için sayım, işletme belgesine dayanabilir. Zekâtın hayvan olarak verilmesi pratikte zor olduğundan çoğu kişi kıymet üzerinden hesap yapar ve bedelini ihtiyaç sahiplerine ulaştırır. Bu konuda ihtiyaç sahibi seçiminde fakir ve miskin ayrımı yol gösterir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaç koyunda zekât gerekir?

Koyun ve keçide nisap 40 baştır. Kırk başın altında zekât gerekmez; 40-120 baş arasında bir koyun verilir.

Ahırda yemle beslenen hayvana zekât düşer mi?

Saime olmayan hayvanlarda hayvan zekâtı aranmaz. Ticaret için tutuluyorsa ticaret malı olarak yüzde 2,5 oranında zekâta tabi olur.

Hayvan yerine para verilebilir mi?

Hanefî mezhebinde hayvanın kıymeti verilebilir. Diğer mezheplerde çoğunlukla hayvanın kendisi verilir.

Sığır zekâtı kaç baştan itibaren başlar?

Sığır ve mandada nisap 30 baştır. Bu sayıda 1 yaşını doldurmuş bir buzağı verilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 30 Ekim 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Zekât 38; Ebû Dâvûd, Zekât; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Zekât" ve "Saime" maddeleri; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal (Zekât bölümü)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →