Deprem ve Afetzedelere Zekât Vermek

Deprem, sel ve yangın gibi afetlerde mal ve barınma imkânını kaybeden kişiler, ihtiyaç durumlarına göre fakir, miskin, borçlu veya yolda kalmış sayılarak zekât alabilir. Zekâtın hak sahibine temlik edilmesi şartıyla nakdî ve ayni yardım yapılması caizdir; bina ve altyapı inşası ise zekât dışı bağışlarla karşılanmalıdır.

Afet ve zekât sınıfları

Afet mağdurunun zekât alıp alamayacağı, kişinin afet sonrası durumuna bağlıdır. Tevbe Suresi’ndeki sekiz sınıftan şu dördü afetzedeler için özellikle önemlidir: Fakirler (mal varlığını kaybedenler), miskinler (hiçbir şeyi kalmayanlar), gârimîn (afet nedeniyle borçlanmak zorunda kalanlar) ve ibnü’s-sebîl (memleketinden ayrılıp yolda ve geçici barınakta kalanlar). Zengin bir kişi bile mal varlığına ulaşamıyorsa, ihtiyacı kadar yolda kalmış kişi olarak zekât alabilir. Sınıfların ayrıntıları için zekâtın verilebileceği sekiz sınıf yazısı okunabilir.

Hangi yardımlar zekâta uygundur?

Afet bölgesinde zekât olarak verilebilecek yardımlar, alıcının mülkiyetine geçecek türdendir:

• Nakdî yardım; ihtiyaç sahibine doğrudan veya güvenilir kurum aracılığıyla.
• Gıda, giyim, battaniye, ısıtıcı, hijyen malzemesi gibi ayni yardımlar.
• Barınma için kişiye teslim edilen çadır, konteyner veya kira desteği (mülkiyetinin ya da kullanım hakkının mağdura verilmesi şartıyla).
• Kayıp evrak, ilaç ve sağlık ihtiyaçlarının karşılanması.

Bu yardımlar, kişinin mülkiyetine geçtiği sürece zekât olarak geçerlidir. Alıcıya hiçbir şey teslim edilmeden bir hizmet olarak yapılan harcamalar ise temlik şartını karşılamayabilir.

Altyapı ve toplu hizmetler

Afet bölgesinde okul, cami, yol, su ve elektrik gibi altyapının yeniden inşası, zekât yerine bağış ve nafile sadaka ile karşılanmalıdır. Hanefî mezhebi, zekâtta temlik şartını aradığından, bu tür toplu hizmetlere zekât verilmesini uygun bulmaz. Bununla birlikte bu hizmetlerin yürütülmesi de büyük ölçüde gereklidir; bu sebeple yardım ederken zekâtı doğrudan mağdurlara, nafile sadakayı ise altyapıya yönlendirmek en doğru dağılımdır. Detay için zekât parası cami ve okul inşaatına verilir mi yazısına bakılabilir.

Başka şehre ve ülkeye zekât göndermek

Afet çoğu zaman zekâtı veren kişinin bulunduğu yerden uzakta yaşanır. Hanefî mezhebi, zekâtın başka belde ya da ülkeye gönderilmesini kerahetle caiz görür; ancak daha muhtaç kişiler söz konusuysa kerahet ortadan kalkar. Afet bölgesi bu ihtiyaç ölçüsünün en açık örneklerindendir. Bu nedenle afetzedelere zekât göndermek caizdir ve tavsiye edilir. Konu zekât başka şehre veya ülkeye gönderilir mi yazısında ayrıntılandırılmıştır.

Kurum aracılığıyla yardım

Afet dönemlerinde yardım kuruluşları yoğun bir şekilde kampanya düzenler. Zekât vereceksek, kampanyanın zekâta uygun olup olmadığını ve kurumun ödenen miktarı mağdurlara temlik ettiğini kontrol etmeliyiz. Kurumlar zekât ve bağış fonlarını ayrı tutmalı, zekâtı hızlıca hak sahiplerine ulaştırmalıdır. Bu hususlarda bağış kampanyalarına zekât ile katılmak yazısı kılavuz olabilir. Afet döneminde sahte kampanyalar da çoğalabileceği için resmî kayıtlı kurumlar tercih edilmelidir.

Zekât yılı dolmadan yardım

Afet anında zekâtınızın vakti henüz gelmemiş olabilir. Bu durumda, nisaba sahipseniz zekâtı önceden vermeniz (ta’cîl) caizdir. Böylece yıl dolmadan zekâtınızı afetzedelere ulaştırabilirsiniz. Önceden verilen zekât, yıl sonunda hesaba katılır; fazla verildiyse gelecek yıla mahsup edilebilir. Bu konu zekâtı taksitle ve önceden vermek yazısında açıklanmıştır.

Afetzedelerin mal varlığı ve zekât yükümlülüğü

Afetzede kişinin kendi malı bir miktar zekât mükellefiyetini etkileyebilir. Evi, iş yeri ve diğer malları zarar gören kişi, bu zarardan sonra nisabın altına düşmüşse zekât yükümlüsü değildir. Zarar görmeyen kısım nisaba ulaşıyorsa zekât yılı devam eder. Ayrıca afetle telef olan mal için zekât düşer; mal telef olduktan sonra zekât gerekmez. Telef olan mal için zekât hükmü, zekât günü gelmeden telef olduysa, o kısım için doğmaz. Bu, afetten etkilenen kişilerin zekât yükünü hafifletir.

Afet sonrası psikososyal destek ve sadaka

Afetten etkilenen insanların yalnızca maddî değil, manevî desteğe de ihtiyacı vardır. Zekât yalnızca maddî ihtiyaca yöneliktir; ancak sadaka kavramı daha geniştir ve ziyaret, dua, güzel söz, çocuklara destek ve psikolojik yardımı da kapsar. Hadiste “Müminlerin birbirini sevmede, merhamet etmede ve şefkat göstermede örneği, bir uzvu rahatsız olunca bütün vücudun uykusuzluk ve ateşle buna katıldığı vücut gibidir” buyrulur (Buhârî, Edeb 27; Müslim, Birr 66). Bu benzetme, afet karşısında toplumsal dayanışmanın dinî temelini gösterir. Zekât ve sadakanın birlikte kullanıldığı bir yardım anlayışı, mağdurların hem acil hem uzun vadeli ihtiyaçlarına cevap verebilir. Maddî olmayan iyilikler için gülümsemek de sadakadır yazısı okunabilir.

Yardımın adil ve onurlu dağıtılması

Afet dönemlerinde yardımın en çok ihtiyacı olana ulaşması için kayıt, tespit ve takip gerekir. Aynı kişiye birden fazla kurumdan yardım ulaşırken, başka bir ailenin hiç yardım almaması gibi dengesizlikler yaşanabilir. Bu nedenle kurumlar arası koordinasyon ve gönüllülerin dikkatli çalışması önem taşır. Yardım dağıtılırken fotoğraf çekme ve gösteriş yapma, alanların onurunu zedeleyebilir; Kur’an’da yardımın başa kakılmasının ve eziyetle bozulmasının sakıncası belirtilir (Bakara, 2/264). Zekât ibadetinin ruhuna uygun yaklaşım, yardımı gizlilik, saygı ve mahremiyet içinde ulaştırmaktır.

Sıkça Sorulan Sorular

Depremzedeye zekât verilir mi?

Evet. İhtiyaç durumuna göre fakir, miskin, gârim veya ibnü’s-sebîl sayılabilir ve zekât alabilir.

Zekât ile çadır veya konteyner verilebilir mi?

Alıcının mülkiyetine veya kullanım hakkına geçecek şekilde verilirse zekât olarak geçerlidir.

Afet bölgesine yeniden inşa için zekât verilir mi?

Bina ve altyapı inşası zekâtla değil, bağış ve nafile sadakayla yapılmalıdır.

Zekât yılı dolmadan afetzedeye zekât verebilir miyim?

Evet. Nisaba sahipseniz zekâtı önceden vermek caizdir; fazlası gelecek yıla mahsup edilebilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 22 Mayıs 2026 · Kaynaklar: Kur’an-ı Kerîm, Tevbe Suresi (9/60); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Zekât" maddesi; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal (Zekât bölümü); Diyanet İşleri Başkanlığı, afet dönemlerinde yayımlanan zekât ve bağış duyuruları

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →