Peygamberimizin Son Sözleri ve Vasiyetleri Nelerdir?

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Namaz ve Ellerinizin Altındakiler
Er-Refîk-i A'lâ
Arap Yarımadası ve Heyetlerle İlgili Vasiyet

Peygamberimizin son sözleri olarak aktarılan rivayetlerin en meşhurları “Namaz, namaz ve ellerinizin altındakiler (köle, hizmetçi)” vasiyeti ile “Allahım, en yüce dostu (er-Refîk-i a’lâ) istiyorum” duasıdır. Ayrıca hastalığı sırasında verdiği çeşitli öğütler hadis kitaplarında ayrı ayrı nakledilir.

Namaz ve Ellerinizin Altındakiler

Ebû Dâvûd ve İbn Mâce’de Hz. Ali’den gelen rivayete göre Peygamberimizin son sözü “Namaz, namaz! Ellerinizin altındakiler hakkında Allah’tan korkun” olmuştur (Edeb 123; Cenâiz 64). Başka bir rivayette Enes b. Mâlik de aynı vasiyeti nakleder. Âlimler bu vasiyeti iki ana ilkeyi vurgulamak için kullanır: ibadete devam ve zayıfların haklarını gözetme. “Ellerinizin altındakiler” ifadesi köleleri, hizmetçileri ve bakımı altındaki kimseleri kapsar; günümüzde işçiler, çalışanlar ve bakmakla yükümlü olunan herkes için de geçerli bir ilke olarak anlaşılır. Peygamberimizin bu sözü tekrarlaması, sosyal adalet ve ibadet bilincini birlikte hatırlatmak içindir.

Er-Refîk-i A’lâ

Buhârî ve Müslim’de Hz. Âişe’den gelen rivayete göre Peygamberimiz hasta iken “Hiçbir peygamber, cennetteki yerini görmeden ruhunu teslim etmez; sonra serbest bırakılır” buyurdu. Son anlarında gözünü tavana dikip “Allahümme’r-refîkal-a’lâ” (Allahım! En yüce dostu (istiyorum)) dedi (Meğâzî 83). Hz. Âişe, bu sözü duyunca “Artık bizi tercih etmeyecek” diye anladı. Er-Refîk-i a’lâ ifadesi Allah’ı, peygamberleri, sıddıkları ve şehitleri veya cennet topluluğunu anlatacak şekilde yorumlanmıştır. Nisâ 69’daki “Peygamberler, sıddıklar, şehitler ve salihlerle birlikte olmak” ayeti ile ilişkilendirilir.

Arap Yarımadası ve Heyetlerle İlgili Vasiyet

İbn Abbâs’tan nakledilen rivayete göre Peygamberimiz hastalığı sırasında üç şey vasiyet etti: “Müşrikleri Arap Yarımadası’ndan çıkarın; heyetleri benim ağırladığım gibi ağırlayın.” Râvi üçüncü vasiyeti unuttuğunu belirtir (Buhârî, Cihâd 176; Müslim, Vasiyyet). Yarımadadan müşriklerin çıkarılması hükmü, fıkıhçılar tarafından Hicaz’da (Mekke, Medine ve çevresi) gayrimüslimlerin yerleşmesinin yasaklanması şeklinde yorumlanır. Hanefî mezhebi bu hükmü Hicaz’a sınırlı tutarken bazı mezhepler tüm yarımadaya uygular. Heyetlerin ağırlanması vasiyeti ise misafirperverlik ve diplomatik nezaket ilkesidir. Heyetler hakkında bilgi için Heyetler Yılı yazısına bakılabilir.

Kalem ve Kâğıt Olayı (Perşembe Musibeti)

Buhârî’de İbn Abbâs’ın anlatımıyla geçen olaya göre Peygamberimiz vefatından birkaç gün önce, “Bana kalem ve kâğıt getirin, size bir yazı yazdırayım ki sonra sapıtmayasınız” dedi. Orada bulunanlar arasında tartışma çıktı; Hz. Ömer “Peygamber’e hastalık galip geldi, Allah’ın kitabı yeter” dedi. Tartışmanın yükselmesi üzerine Peygamberimiz “Kalkın, yanımda tartışmak yakışmaz” buyurdu (Buhârî, İlim 41). İbn Abbâs’ın bu olaya “musibetin musibeti” dediği anlatılır. Sünnî âlimler Hz. Ömer’in tavrını Kur’an’ın yeterliliğine dayandırır; Şiî çizgi ise yazılmak istenen belgenin Hz. Ali’nin imametini içerdiğini savunur. Bu konuda iki çizgi ayrı yorumlar yapar. Yazılmak istenen belgenin ne olduğu, rivayetlerde belirtilmediği için kesin bilgi yoktur.

Allah’a Hüsn-i Zan

Müslim’de Câbir b. Abdullah’tan gelen rivayete göre Peygamberimiz vefatından üç gün önce “Hiçbiriniz Allah’a hüsn-i zan beslemeden ölmesin” buyurdu (Cennet 82). Bu sözün de son öğütlerden biri olduğu söylenir. Ayrıca Peygamberimizin “Yahudi ve Hristiyanlara Allah lanet etsin; peygamberlerinin kabirlerini mescit edindiler” buyurduğu, bununla ümmetini kabir ibadetinden sakındırdığı anlatılır (Buhârî, Salât 55). Bu hadis, Peygamber kabrinin mescit hâline getirilmemesi gerektiği şeklinde yorumlanır. Kabrinin yeri hakkında bilgi için Peygamberimiz nereye defnedildi yazısı okunabilir.

Veda Hutbesi ve Diğer Vasiyetler

Hastalıktan önce, Veda Haccı’nda Arafat’ta okunan hutbe de Peygamberimizin vasiyet niteliği taşır. Bu hutbede can, mal ve namus dokunulmazlığı, faizin kaldırılması, kadınlara iyi davranma, Kitap ve Sünnet’e sarılma ilkeleri vurgulanır (Müslim, Hac 19). “Size iki şey bırakıyorum, onlara sarıldıkça sapmazsınız: Allah’ın kitabı ve Sünnetim” hadisi de bu bağlamda aktarılır (Muvatta, Kader 3; Hâkim). Müslim’deki farklı bir lafız ise “Allah’ın kitabı ve Ehl-i Beytim” şeklindedir (Fezâilü’s-sahâbe 36). Bu iki rivayet mezhepler arasında farklı vurgulara yol açar; Sünnî çizgi ikisini uzlaştırarak hem Sünnet hem Ehl-i Beyt sevgisini kabul eder. Medine’deki son günlerin siyasi ve toplumsal bağlamı için Medenî surelerin özellikleri yazısına bakılabilir.

Son Sözlerden Çıkarılan Dersler

Peygamberimizin son sözleri namaza devam, mazlum ve zayıfların haklarını gözetme, Allah’a güven ve tevhid inancını koruma şeklinde özetlenebilir. Hastalığı sırasında bile ibadeti terk etmemesi, ümmetine sorumluluğu, vefat anında Allah’a yönelmesi örnek alınan hususlardır. Ayrıntılı vefat anlatımı için Peygamberimizin son hastalığı ve vefatı yazısı okunabilir. Kaynak olarak Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd ve İbn Mâce gibi hadis kitaplarının senetli rivayetlerine başvurulmalı; son sözler konusundaki farklı rivayetler birbirini dışlamaz, farklı anlarda söylenmiş sözler olarak görülür.

Sahabenin Son Sözleri Aktarma Titizliği

Peygamberimizin vefat anındaki ve hastalığı sırasındaki sözlerini sahabiler birbirinden farklı lafızlarla aktarmıştır. Hz. Âişe, Hz. Ali, Enes, İbn Abbâs ve Câbir gibi şahitler rivayetlerini kendi duyduklarına göre anlatır. Hadis âlimleri bu rivayetleri birbirine zıt değil, tamamlayıcı kabul eder. Böylece son sözler hakkında tek bir cümle aramak yerine, vefat öncesi günlerdeki bütün öğütleri birlikte düşünmek yaklaşımı benimsenir. Bu yaklaşım, hadis rivayetlerinin sağlıklı değerlendirilmesinde temel usul kabul edilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Peygamberimizin son sözü neydi?

Rivayetlere göre “Allahümme’r-refîkal-a’lâ” ve “Namaz, namaz, ellerinizin altındakiler” sözleri son sözler arasında anılır.

Kalem-kâğıt olayında ne istendi?

Peygamberimiz sapmamak için bir yazı yazdırmak istedi; tartışma çıkınca vazgeçti. İçeriği bilinmez.

Arap Yarımadası vasiyeti ne demektir?

Müşriklerin yarımadadan çıkarılması; fıkıhta Hicaz bölgesi esas alınarak yorumlanır.

Er-Refîk-i a’lâ ne anlama gelir?

En yüce dost; Allah’ı veya cennetteki yüce topluluğu ifade eder.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 14 Temmuz 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Meğâzî 83; Salât 55; Ebû Dâvûd, Edeb 123; İbn Mâce, Cenâiz 64; Müslim, Vasiyyet; Cennet 82; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Hz. Muhammed" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →