Preveze Deniz Savaşı (1538): Barbaros Hayreddin Paşa

Preveze Deniz Savaşı, 28 Eylül 1538’de Yunanistan’ın batı kıyısındaki Preveze açıklarında Osmanlı donanması ile Papalık, Habsburg ve Venedik’ten oluşan Kutsal Birlik donanması arasında yapıldı. Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki Osmanlılar kesin zafer kazandı ve Akdeniz’de uzun süre üstünlük sağladı.

Savaşın Arka Planı

XVI. yüzyılın başlarında Akdeniz, Osmanlı, Habsburg-İspanya ve Venedik arasında rekabet alanıydı. Kanûnî Sultan Süleyman, 1533’te Barbaros Hayreddin Paşa’yı Kaptan-ı Derya olarak atadı. Barbaros, Cezayir’i Osmanlı’ya bağlamış ve Kuzey Afrika’daki üs ağıyla güçlü bir deniz stratejisi geliştirmişti. 1534’te Tunus’u almış, ancak ertesi yıl Habsburg İmparatoru V. Karl Tunus’u geri almıştı. Habsburglar ve Venedik, Osmanlı’nın Doğu Akdeniz’deki hâkimiyetini kırmak için Papa III. Paulus öncülüğünde Kutsal Birlik’i kurdu. Birliğin donanması Ceneviz amirali Andrea Doria’nın komutasındaydı. Osmanlı donanması ise Barbaros ile Preveze açıklarında karşılaştı.

Donanmaların Gücü

Kaynaklar Kutsal Birlik donanmasının yaklaşık 300 gemiden oluştuğunu, bunların ağır kalyonlar ve savaş gemileri bulunduğunu belirtir. Osmanlı donanması ise 120-150 gemiyle, çoğunlukla kadırgalarla donatılmıştı. Rakamlar kaynaklara göre farklılık gösterir. Kutsal Birlik’in üstünlüğü gemi sayısı ve büyüklüğüne dayanırken, Osmanlı donanması ustalık, manevra yeteneği ve cesaretle öne çıkıyordu. Barbaros, savaş öncesinde liman girişlerini kontrol etmek ve rüzgârdan yararlanmak için hazırlık yapmıştı.

Muharebenin Seyri

Barbaros donanması Preveze Körfezi’nin ağzında bekliyordu. Andrea Doria, Osmanlı donanmasını körfezden çıkarmak için bekledi; ancak ağır gemileri rüzgâr yüzünden hareket edemedi. Barbaros, uygun zamanda hücuma geçti. Osmanlı kadırgaları rüzgâr değişikliğinden yararlanarak Haçlı gemilerini sardı. Savaşta Seyyid Murad Reis, Turgut Reis ve Sâlih Reis gibi ünlü denizciler önemli roller üstlendi. Osmanlı topçusu Haçlı gemilerine büyük zarar verdi. Akşama doğru Andrea Doria geri çekilme emri verdi. Osmanlılar çok az kayıp verirken, Haçlılar onlarca gemi kaybetti. Bu zafer Osmanlı donanmasının Akdeniz’deki üstünlüğünü pekiştirdi.

Sonuçlar

Preveze zaferi Osmanlı’ya Doğu Akdeniz’de neredeyse otuz yıl sürecek bir deniz üstünlüğü sağladı. Venedik, 1540’ta Osmanlı ile barış yaptı. Osmanlı donanması Kuzey Afrika’da Habsburg karşısında konumunu güçlendirdi; Trablusgarp (1551) ve Cezayir bölgesi Osmanlı idaresine girdi. Bu hâkimiyet 1571’deki İnebahtı Deniz Savaşı‘na kadar sürdü. Barbaros ise 1546’da İstanbul’da vefat etti ve Beşiktaş’ta defnedildi. Hayatı ve diğer seferleri için Barbaros Hayreddin Paşa yazısı okunabilir.

Deniz Gücünün Altyapısı

Osmanlı Tersane-i Âmire, Gelibolu ve İskenderiye gibi merkezlerde gemi inşa ediyordu. Kadırga mürettebatının önemli bölümünü kürekçiler oluşturuyordu; bunlar gönüllü ücretli denizciler, köleler ve esirlerden oluşabiliyordu. Akdeniz’in diğer güçleri de benzer sistemler kullanıyordu. Osmanlı denizciliğinin başarısı, Kuzey Afrika’daki korsan-denizci geleneğiyle merkezî donanma düzeninin birleşmesinden doğdu. Barbaros ve çevresindeki reisler, bu geleneğin devlete bağlanmasını sağlayan isimlerdir. Bu yapı, Osmanlı Akdeniz egemenliğinin dayanağını oluşturdu. Daha önceki deniz geleneğinin köklerini görmek için Zâtü’s-Savârî yazısına bakılabilir.

Önemi ve Değerlendirme

Preveze Savaşı, Osmanlı’nın deniz gücünün zirvesi olarak anılır ve Türk Deniz Kuvvetleri tarihinde 27 Eylül “Deniz Gününe” ilham verir. Batılı tarihçiler Andrea Doria’nın temkinli tavrını ve Kutsal Birlik içindeki güvensizlikleri başarısızlığın nedenleri arasında sayar. Osmanlı kaynakları ise Barbaros’un usta komutasını vurgular. İki yaklaşımın birlikte okunması, savaşın askerî ve siyasi bağlamının daha iyi anlaşılmasını sağlar. Mohaç ve Preveze’nin aynı dönemin zaferleri olarak anılması, Kanûnî devrinin hem kara hem deniz alanında gücünü gösterir; bu zaferler için Mohaç Meydan Muharebesi yazısı da incelenebilir.

Barbaros Hayreddin Paşa’nın Yükselişi

Barbaros, Midilli’de doğmuş, kardeşi Oruç Reis ile birlikte Akdeniz’de Müslüman gemicilik ve ticaret faaliyetlerinde bulunmuştu. Cezayir’i alarak Osmanlıya bağlaması (1519) ve ardından Kaptan-ı Derya olarak İstanbul’a çağrılması, Osmanlı deniz stratejisinin değişim noktasıdır. Barbaros, Tersane-i Âmire’yi yeniden düzenledi, Kuzey Afrika reislerini merkezî donanmaya bağladı. 1529’da Endülüs’ten kaçan Müslümanları ve Yahudileri Kuzey Afrika’ya taşıyarak insani bir görev de üstlendi. Ayrıntılar için ayrıca Barbaros Hayreddin Paşa yazısı okunabilir.

Savaş Sonrası Diplomasi

Preveze’nin ardından Venedik, Osmanlı ile 1540’ta barış yaparak Girit dışındaki bazı Ege adalarının kontrolünü kaybetti ve savaş tazminatı ödedi. Fransa Kralı I. François ise Osmanlı ile ittifak yapmıştı; 1543’te Osmanlı donanması Fransız filosuyla birlikte Nice’i kuşattı. Bu Osmanlı-Fransız iş birliği, Habsburg karşısında Avrupa’nın bölünmüş siyasetini gösterir ve Kapitülasyonların ilk örneğine zemin hazırlamıştır. Bu gelişmeler, Preveze’nin sadece askerî değil, diplomatik sonuçlar da doğurduğunu belirtir. Daha geç bir döneme ait deniz mücadelesi için İnebahtı Deniz Savaşı yazısı okunabilir.

Osmanlı Denizciliğinde Reis Geleneği

Preveze’de görev alan Turgut Reis, Sâlih Reis, Seydi Ali Reis ve Piri Reis gibi denizciler Osmanlı deniz tarihinin önemli simalarıdır. Piri Reis’in Kitâb-ı Bahriye adlı eseri, Akdeniz limanları ve seyir bilgisini içeren değerli bir kaynaktır. Bu reisler genellikle Kuzey Afrika limanlarında yetişmiş, devlete bağlandıktan sonra merkezî donanmada görev almıştır. Osmanlı denizciliğinin savaş tekniği, hızlı kadırgalar, top ateşi ve ani baskın taktiği üzerine kurulu idi. Bu birikim sayesinde Osmanlı, XVI. yüzyılın büyük bir bölümünde Akdeniz’in en önemli deniz gücü oldu.

Sıkça Sorulan Sorular

Preveze Savaşı ne zaman yapıldı?

28 Eylül 1538’de Preveze açıklarında yapıldı.

Osmanlı donanmasının komutanı kimdi?

Kaptan-ı Derya Barbaros Hayreddin Paşa’dır.

Karşı tarafın komutanı kimdi?

Ceneviz amirali Andrea Doria, Kutsal Birlik donanmasını yönetti.

Savaşın sonucu ne oldu?

Osmanlılar zafer kazandı ve Akdeniz’de 1571’e kadar sürecek üstünlük elde etti.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 18 Temmuz 2026 · Kaynaklar: Seyyid Murad Reis, Gazavât-ı Hayreddîn Paşa; Katip Çelebi, Tuhfetü'l-kibâr fî esfâri'l-bihâr; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Preveze Deniz Savaşı" ve "Barbaros Hayreddin Paşa" md.; Halil İnalcık, The Ottoman Empire: The Classical Age

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →