Altın Hesabı ve Döviz Alım Satımında Sarf Hükümleri

Altın ve gümüşün kendi cinsi veya para ile alışverişi fıkıhta “sarf” adını taşır ve özel şartlara tabidir. Başlıca şart, taraflar ayrılmadan karşılıklı teslimatın yapılmasıdır. Dövizin de benzer biçimde değerlendirilmesi hususunda çağdaş âlimlerin çoğu aynı görüştedir; ayrıntılar aşağıda anlatılmıştır ve her başlıkta örnekler verilmiştir.

Hadisteki esas

Ubâde b. Sâmit’ten rivayet edilen hadiste altının altınla, gümüşün gümüşle, buğdayın buğdayla vb. misli misline ve peşin olarak değiştirilmesi, cinsler farklıysa istenildiği gibi ama peşin olması emredilir (Müslim). Bu hadis hem fazlalık (fazl) hem de erteleme (nesî) faizini yasaklayan temel metindir. Ayrıntı riba çeşitleri yazısında yer alır.

Dövizin hükmü

Madeni para dönemi sona erdiği için, kâğıt paralar altın-gümüş yerine geçen semen kabul edilir. Cumhurun görüşüne göre farklı para birimleri arasında alım satımda da peşinlik şartı aranır. Fazlalık serbest, erteleme ise yasaktır. İslam Fıkıh Akademisi de bu yönde karar vermiştir.

Elektronik teslim (kabz)

Banka hesabından hesaba yapılan işlemde fiziki teslim yoktur. Çağdaş fakihler, hesaba geçişin hükmî kabz sayılacağını belirterek anlık virmanları kabul eder. Havale ve EFT’nin birkaç saat süren işlemlerinde ise gecikme olursa hükmün tartışmalı olduğu belirtilir.

Altın hesabı ve fiziki altın

Bankadaki altın hesabında, gerçekten karşılığı bulunan ve müşteriye ait olan altın söz konusu ise sorun görülmez. Karşılığı olmayan, sadece fiyat farkına dayalı hesaplar ise belirsizlik ve spekülasyon yönüyle çekince doğurur. Altının taksitle alınması klasik görüşte caiz değildir, çünkü peşinlik şartı bozulur.

Pratik hatırlatma

Gerçek ihtiyaç ve tasarruf amacıyla yapılan alım satım ile spekülatif kısa vadeli işlemleri ayırmak gerekir. Ticaret ahlakıyla ilgili genel ölçüler için İslam’da ticaret ahlakı yazısına bakınız.

Kuyumcuda alışveriş

Kuyumcudan altın alırken ödeme peşin yapılmalıdır. Takı gibi işçilik içeren altında işçilik bedeli ayrıca değerlendirilir; hurda ile takı değişiminde ise ağırlık farkı meselesi gündeme gelir. Çoğunluk görüşünde aynı cinsten altın değişiminde miktarın eşit olması aranır, işçilik farkı fazlalık sayıldığından kaçınılması gerekir. Bu durumda parayla satın alıp eski altını ayrıca satmak daha ihtiyatlıdır. Ayrıntılar için riba çeşitleri yazısı okunmalı; tasarruf amaçlı altın birikiminde faiz yasağıyla ilişkisi de düşünülmelidir.

Kur riski ve niyet

Dövizi ya da altını değer kaybından korunmak için tutmak, yaygın bir tasarruf davranışıdır ve çoğu âlim bunu meşru görür. Zekât yönünden ise altın ve gümüş doğrudan nisaba esastır, döviz ise para hükmündedir. Kısa vadeli spekülasyon ise günlük işlem yazısındaki ölçütlerle değerlendirilir.

Yurt dışına para gönderme, döviz bürolarıyla işlem ve kripto ile döviz arasında dönüşüm gibi uygulamalar da aynı ilkelere tabidir: ödeme, işlem anında yapılmalı ve belirsiz bir bekleme süresi bırakılmamalıdır. Yabancı para birimiyle borç alıp aynı para birimiyle ödemek caiz kabul edilir; kur farkı nedeniyle bakiyenin artması ise borcun başlangıçtaki miktarı bağlamında tartışılan bir konudur.

Bu bilgiler genel çerçeveyi tanıtır. Özel işlemler için, örneğin yurt dışı transfer veya birikim hesabı gibi durumlarda, müftülüğe danışmak yerinde olur. Ayrıca şirketler arası dönüşümlerde fiyat farkı ve komisyonun da açık olması gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Döviz alıp satmak caiz mi?

Aynı anda teslim şartıyla ve borsa ya da banka aracılığıyla kur üzerinden yapılan döviz alım satımı genelde caiz görülür. Vadeli veya kaldıraçlı işlemler ayrı değerlendirilir.

Altın hesabında peşinlik şartı nasıl sağlanır?

Bankada hesaplar arası anında yapılan virman, kabz hükmünü sağlayabilir. Çağdaş fetvalar bu konuda esneklik gösterir.

Havale ile döviz gönderirken kabz nasıl olur?

Hesaba geçiş kabz sayıldığından, anlık transferle sorunun giderilebileceği görüşü yaygındır.

Altın birikimi yapmak için aylık alım caiz mi?

Her alım peşin ve ayrı bir akit olarak yapıldığı sürece sorun görülmez. Taksitli altın alımında ise peşinlik şartı bozulur.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 13 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Sarf" md.; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Riba" md.; Mecelle, sarf bahsi; Buhârî, Müslim, Büyû' bölümleri

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →