Hisse Senedinde Günlük İşlem ve Açığa Satış Fıkıh Açısından
Günlük alım satım, açığa satış, marj ve temettü gelirinde helal ölçütler; hisse senedi alımının genel hükmü ve çekincelerin gerekçeleri.
Hisse senedi alımı, şirketin gerçek bir ortağı olmak anlamına geldiği için genel olarak caiz görülür; şart, şirketin esas faaliyetinin helal olmasıdır. Günlük alım satım ise şans unsurunu ve kaldıraç kullanımını artırdığı oranda tartışma konusu olur. Açığa satış çoğunlukla sakıncalı bulunur.
Hissenin ortaklık niteliği
Hisse senedi, bir ortaklık payını temsil eder. Bu nedenle şirketin faaliyeti alkol, kumar, faizli bankacılık gibi haram alanlardaysa hisse alımı doğru bulunmaz. Helal alanlarda faaliyet gösteren şirketler için ise ortaklık meşrudur. Ayrıntılı ölçütler helal hisse kriterleri yazısında verilir.
Finansal oran ölçütleri
Katılım endeksleri, faizli borçlanma ve faiz gelirinin toplam gelire veya aktife oranına bakar. Eşik değerler kuruluşa göre değişir, örneğin yüzde otuz gibi sınırlar kullanılır. Faiz gelirinin payı küçük de olsa temettüden arındırma yapılması ve bu kısmın hayır olarak verilmesi tavsiye edilir.
Günlük alım satım
Hisse senedini aynı gün alıp satmak, fıkıhta bir mal alım satımı olarak caiz görülebilir. İtiraz, süratli işlemlerin şans unsuru taşıması, fiyat hareketine bağlı kısa vadeli bahse benzemesi ve çoğu zaman kaldıraçla yapılmasıdır. Kişi şirketin değerine ilişkin gerçek bir bilgiyle hareket ediyorsa, yatırım ile kumar arasındaki fark güçlenir. Kumarın niteliği için şans oyunları yazısına bakınız.
Açığa satış ve marj
Açığa satışta satıcı ödünç aldığı hisseyi satar ve fiyat düşünce ucuz alıp iade eder. Sahip olmadığı şeyi satmak ve ödünçte fazlalık beklemek hükmü zorlaştırır. Marj ise faizli borç içerir. Bu yapılar, kaldıraçlı ve vadeli işlemler yazısıyla birlikte düşünülmelidir.
Sonuç yerine
Hisse yatırımı yapacak kişi, şirketin faaliyetini ve borç yapısını araştırmalı, şüphe duyduğu konuda yetkili bir kuruma danışmalıdır.
Bilgi ve adalet ilkesi
Borsada dürüstlük özel önem taşır. İçeriden bilgiyle işlem yapmak, fiyat manipülasyonu ve yanıltıcı haber yayma, hem hukuken suçtur hem dinî açıdan aldatma ve haksız kazançtır. Peygamber, ticarette doğruluğu över, yalan ve yeminle mal satmayı kınar (Buhârî, Müslim). Ayrıca temettü gelirinin zekâtı ve arındırma payının hayır olarak verilmesi de hesap edilmelidir. Yatırımcı, ticaret ahlakı ilkelerine bu açıdan bağlı kalmalıdır.
Uzun vadeli yatırım
Uzun vadeli hisse yatırımı, şirketin ortaklığına dayandığı için fıkıhta daha kolay kabul edilir. Gelir, şirketin gerçek faaliyetinden doğar ve yatırımcı zarar riskini paylaşır. Bu yapı, kâr payı ile faiz arasındaki fark yazısında anlatılan ortaklık esasına uyar.
Halka arz (IPO) başvuruları da hisse yatırımının bir türüdür. Şirketin faaliyetinin helal olması durumunda başvuru caiz görülür. Başvuru sırasında bloke edilen paranın faizli hesapta değerlendirilmesi, bazı hassas kişileri rahatsız eder; bu yüzden faizsiz araçlar veya doğrudan bloke seçenekleri tercih edilebilir. Fon ve endeks ürünlerinde de benzer şekilde portföy içeriği incelenmelidir.
Alım satımda komisyon ödemek, aracılık hizmetinin karşılığıdır ve genel olarak sorun görülmez. Ancak aracı kurumun faiz geliri elde ettiği hesaplar üzerinden hizmet verip vermediği, hassas yatırımcılar için ayrıca sorulabilir.
Yatırımcı, yatırımını dinî duyarlılığıyla uyumlu hale getirmek için katılım endeksi listelerinden ve fon izahnamelerinden yararlanabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Günlük alım satım kumar mıdır?
Tek başına süre kumar yapmaz; belirleyici olan, alım satımın gerçek bir şirket payına dayanıp dayanmadığı ve işlemin şansa mı analize mi bağlı olduğudur. Kaldıraç ve açığa satış ihtiyat gerektirir.
Açığa satış neden sakıncalı bulunur?
Sahip olunmayan malın satımı yasağına girdiği ve borçlanma ile faiz unsuru taşıdığı için çoğu çağdaş âlim caiz görmez.
Temettü geliri helal midir?
Şirketin faaliyeti helalse ve gelirin faizli kısmı belirli oranın altındaysa temettü kabul görür. Faiz payı varsa arındırma önerilir.
Marj işlemi nedir?
Aracı kurumdan borç alarak hisse almaktır. Faizli borç unsuru nedeniyle sakıncalı görülür.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Borsa" md.; İslam Fıkıh Akademisi (OIC), hisse senedi ve borsa kararları; AAOIFI Şer'î Standartlar, ortaklık ve hisse; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu görüşleri
İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular
80 sorunun tamamı →Bu içerik faydalı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.
Kaynakça
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Borsa" md.
- İslam Fıkıh Akademisi (OIC), hisse senedi ve borsa kararları
- AAOIFI Şer'î Standartlar, ortaklık ve hisse
- Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu görüşleri
Genel kaynaklarımız için Kaynakça sayfasına bakınız. Fetva için: Diyanet İşleri Başkanlığı, Alo 190.