Ev Sahibi ve Kiracının Hakları: İslami Ölçüler

Ev sahibi ve kiracının hakları, kira sözleşmesinin şartlarına, örfe ve adalet ilkesine dayanır. Ev sahibi evi kullanıma elverişli teslim etmeli ve büyük bakımı üstlenmeli; kiracı ise kirayı zamanında ödemeli, evi özenle kullanmalı ve sözleşme bitince teslim etmelidir. Karşılıklı rıza ve merhamet esastır.

Kira ilişkisinin dayanağı

Kira (icâre) akdinde ev sahibi, mülkünün menfaatini belirli süre ve bedel karşılığında kiracıya devreder. Akdin temel şartları kiralama akdi yazısında verilmiştir; bu yazıda ise tarafların hak ve sorumlulukları ele alınır. Kur’an, “Ey iman edenler! Akitlerinizi yerine getirin” (Mâide, 5/1) buyurur. Bu emir, kira sözleşmesinin şartlarına sadakati dinî bir yükümlülük hâline getirir. Hz. Peygamber de Müslümanların şartlarına uyduğunu söylemiştir: “Müslümanlar, koydukları şartlara bağlıdır” (Ebû Dâvûd, Akdiye).

Ev sahibinin hak ve yükümlülükleri

• Evi kullanıma elverişli teslim etmek: Su, elektrik, ısınma gibi temel hizmetlerin çalışır hâlde olması gerekir.
• Büyük bakım ve onarım: Çatı, tesisat, yapısal sorunlar gibi kiracının kusuru dışındaki arızaların giderilmesi ev sahibine aittir.
• Kiracıyı rahatsız etmemek: Habersiz eve girmek, mahremiyete müdahale etmek veya kiracıya baskı yapmak yasaktır. Mahremiyet, evin hürmeti kapsamında korunur.
• Kira bedelini hak etmek: Kiracı evi kullanıma elverişli bulmuyorsa, kiranın indirilmesi veya sözleşmenin feshi gündeme gelebilir.
• Depozitoyu iade etmek: Zarar yoksa depozito eksiksiz geri verilmelidir.

Ev sahibi kira bedelini zamanında tahsil etme, evi amacı dışında kullanılmaktan koruma ve sözleşme bitiminde teslim alma hakkına sahiptir. Fahiş artış talepleri ise ihtiyaç sömürüsü sayılabilir; fahiş fiyatın ahlâkî çerçevesi karaborsa ve fahiş fiyat yazısında ele alınmıştır.

Kiracının hak ve yükümlülükleri

• Kirayı zamanında ödemek: Vadesinde ödeme güçlü bir ahlâkî yükümlülüktür; gecikme “zenginin borcu geciktirmesi zulümdür” ilkesi kapsamına girer.
• Evi özenle kullanmak: Kiracı, evi emanet gibi kullanmalı, haklı sebep olmadan zarar vermemelidir.
• Küçük bakım ve temizlik: Örfen kullanıcıya ait olan temizlik, ampul değişimi gibi giderleri karşılamak.
• Sözleşme dışı kullanımdan kaçınmak: Evi iş yeri yapmak, izinsiz alt kiracı almak veya haram bir faaliyet için kullanmak caiz değildir.
• Sözleşme bitiminde teslim etmek: Evi aldığı hâliyle, olağan kullanım aşınması dışında hasarsız teslim etmek.

Kiracı ayrıca komşularının haklarını gözetmeli, gürültü ve rahatsızlıktan kaçınmalıdır. Hz. Peygamber komşu hakkını sürekli vurgulamıştır: “Cebrâil bana komşu hakkında o kadar tavsiyede bulundu ki, onu mirasçı kılacak sandım” (Buhârî, Edeb; Müslim, Birr).

Bakım ve onarımda paylaşım

Fıkıhta evin kullanılabilir durumda tutulması ev sahibinin görevidir; çünkü kiracı menfaat için bedel ödemiştir. Eğer ev kullanılamaz hâle gelirse (çatı çökmesi, su baskını) kiracı fesih hakkına sahiptir. Kiracı kusuruyla zarar verirse tazmin etmekle sorumludur. Olağan aşınma (boya solması, parkenin yıpranması) ise kiracıdan istenemez. Günümüzde sözleşmelere sık eklenen “tüm bakım kiracıya aittir” maddesi, örfe aykırı ve kiracıyı ağır yük altına sokan düzenlemelerde adalet ilkesine uygun olmayabilir. Bu tür şartların makul ve açık olması gerekir. Belirsizlik ve garar unsuru içeren şartlar ise garar yazısındaki ölçüye göre değerlendirilir.

Depozito, ilave ücretler ve aidat

Depozito, olası zararlara karşı güvence olarak alınır ve sözleşme sonunda hasar yoksa iade edilir. Kira dışında alınan “komisyon”, “anahtar parası” veya “tadilat bedeli” gibi ek ücretlerin meşruiyeti ise gerçek bir hizmet karşılığı olup olmadığına bağlıdır. Site aidatı ve ortak giderlerin kime ait olacağı sözleşmede belirlenmelidir; örfe göre aidat kullanıcıya, vergi ve büyük giderler mal sahibine ait olabilir. Depozito ayrıntısı için kapora ve depozito yazısı okunabilir.

Tahliye ve ihtilaf çözümü

Kira süresi dolduğunda ya da taraflar akdi sona erdirdiğinde kiracı evi teslim etmelidir. Kirayı ödemeyen kiracının tahliyesi için hukuki yollar vardır; ev sahibinin zor kullanması, eşyaları dışarı atması veya elektrik ve suyu kesmesi haksızlıktır. Kiracının evi geri vermeyip kirayı ödememesi ise ev sahibine karşı kul hakkıdır. Borcunu ödemeyen kişi için borcunu ödemeyen kişinin durumu yazısındaki uyarılar geçerlidir. İhtilaflarda önce karşılıklı anlaşma, ardından arabuluculuk ve yargı yoluna başvurmak İslam adabına uygundur.

Merhamet ve dayanışma boyutu

Ekonomik zorluk dönemlerinde ev sahibinin kiracıya süre tanıması, kirayı ertelemesi veya bir kısmını bağışlaması teşvik edilen davranışlardır. Kur’an’da “Borçlu darlıkta ise eli genişleyinceye kadar ona mühlet verin; bağışlamanız ise sizin için daha hayırlıdır” (Bakara, 2/280) buyrulur. Aynı şekilde kiracı da ev sahibinin hakkını gözetip ödeme planı yapmalıdır. Borç ilişkilerinin adabı borç vermek ve borç almak adabı yazısında genişçe ele alınmıştır. Ortaklıkla ev sahibi olma gibi alternatifler için ortaklık türleri yazısı okunabilir. Bu yazı genel bilgilendirmedir; hukuki uyuşmazlıklar için sözleşme ve yürürlükteki mevzuat esas alınmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Evin bakım ve onarımını kim yapar?

Evin kullanıma elverişli kalması için gereken büyük onarım ve yapısal bakımı ev sahibi; kiracının kullanımından doğan küçük bakım ve temizlik giderlerini kiracı üstlenir. Sözleşmede farklı bir paylaşım kararlaştırılmışsa buna uyulur.

Ev sahibi kiracıyı süre bitmeden çıkarabilir mi?

Hayır. Sözleşme süresi içinde ev sahibi haklı bir sebep olmadan kiracıyı çıkaramaz. Kiracının kirayı ödememesi veya evi kötü kullanması gibi haklı sebepler varsa fesih mümkündür; bu hâl hukuka uygun biçimde uygulanmalıdır.

Kiracı evi zarar verirse sorumlu olur mu?

Kiracı eve emanet olarak sahip olduğundan, normal kullanım dışındaki kusur veya ihmalden doğan zararı tazmin eder. Olağan aşınma ve eskime ise kiracıdan istenemez.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 12 Eylül 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Mâide Suresi (5/1), Bakara Suresi (2/282); İbn Mâce, Ahkâm (işçinin ücreti hadisi); Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye, Kitâbü'l-icâre; TDV İslâm Ansiklopedisi, "İcâre" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →