E-Ticarette Sahte Yorum, Yanıltıcı Puan ve İade Sorunu

E-ticarette sahte yorum, yanıltıcı puan ve sahte indirim, İslam’ın yasakladığı aldatma (gış) kapsamındadır. Peygamber, “Bizi aldatan bizden değildir” buyurmuştur (Müslim). Alıcının da cayma hakkını kötüye kullanması ahlaken sorunludur; sorumluluk iki taraflıdır; satıcıdan alıcıya, alıcıdan satıcıya karşılıklı dürüstlük, ticareti sağlıklı ve bereketli kılar.

Aldatma yasağı

Hadise göre Peygamber, buğday yığınının altına elini daldırdığında ıslaklık bulunca satıcıya sorar; satıcı yağmurdan ıslandığını söyleyince, “Neden bunu insanların görebileceği şekilde üste koymadın? Bizi aldatan bizden değildir” der (Müslim). Bu olay, malın kusurunu gizlemenin temel örneğidir. Sahte yorum ve puan şişirme, dijital çağdaki karşılığıdır, çünkü alıcıyı kusuru görmeden karar vermeye yönlendirir.

Sahte yorum ve puan

Gerçek müşteri olmayan hesaplardan yorum yazdırmak, sahte şahitlik gibi değerlendirilir. Kur’an yalan söz ve yalan şahitlikten kaçınmayı emreder (Hac Suresi, 22/30). Yorum karşılığı hediye vermek ya da sadece olumlu yorum yazana indirim sunmak da tarafsızlığı bozduğu için şeffaflık gerektirir. Rakibe karşı sahte olumsuz yorum yazdırmak ise iftira ve haksız zarar kapsamında ağır sayılır.

Sahte indirim ve fiyat oyunları

Fiyatı kısa süre yükseltip sonra “indirim” yapmak, alıcıda fırsat izlenimi yaratır. Bu, gabin ve tağrîr (aldatma) niteliğindedir. Fiyat serbestisi olsa da yanıltma yasaktır. Ayrıca stok yokken “son 2 ürün” gibi yanlış baskı oluşturmak da güvene aykırıdır.

İade ve alıcı sorumluluğu

Alıcı da dürüst olmak zorundadır. Ürünü kullanıp bozuk göstererek iade etmek, ya da sürekli aynı malı alıp iade ederek satıcıya zarar vermek haksız yarar sağlamaktır. Cayma hakkı, malı görme ve deneme imkânı için tanınmıştır, bedava kullanım için değildir. Ayrıntılı çerçeve için e-ticarette cayma hakkı yazısına bakılabilir.

Kul hakkı ve telafi

Aldatma yoluyla elde edilen kazanç haksız mal olduğundan, kişi tövbe edip zarar verilen kişilerle helalleşmeye çalışmalıdır. Bu konuda kul hakkı ve helalleşme yazısı yol gösterir. Açık artırmadaki benzer bir aldatma türü için sahte teklif (necş) yazısı okunabilir.

Platformların rolü

Pazaryeri platformları yorumları denetleyen ve satıcıları kaydeden aracılar olarak sorumluluk taşır. Sahte yorumu bilerek görmezden gelmek ya da bu yorumlardan yararlanmak, aldatmaya ortak olmak sayılabilir. Platformların şeffaf yorum sistemi kurması, alıcının doğru karar vermesini sağlar.

Müşteri hakkı ve eleştiri özgürlüğü

Gerçek bir müşterinin deneyimini paylaşması meşrudur ve hatta başkalarının zarar görmesini önlediği için teşvik edilebilir. Ancak hakaret, iftira ve abartı içeren yorumlar, karşı tarafa haksızlıktır. Kur’an, adaletin düşmanlık yüzünden bozulmamasını emreder (Mâide Suresi, 5/8). Eleştiri yapılırken olgulara bağlı kalınmalıdır.

Satıcı olumsuz yorumlara öfkeyle değil, çözüm odaklı cevap vermelidir; zarar gören müşteriye telafi sunmak hem güveni hem kazancı bereketlendirir. Bu tutum, ticaret ahlakı öğretisiyle uyumludur.

Özetle, yorum ve puan sistemi toplumsal bir güven sistemidir; bunu bozmak yalnızca bir müşteriyi değil, bütün alıcıları yanıltmak anlamına gelir. Bu yüzden sorumluluk bireysel olmanın ötesinde toplumsaldır.

Yorumlarda kişisel veri paylaşmamak, sipariş bilgilerini ifşa etmemek ve başkalarının emeğine saygı göstermek de bu ahlakın uzantısıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Sahte yorum yazdırmak günah mı?

Ürünü gerçekte olduğundan iyi göstermek aldatmadır ve çoğu fakih tarafından haram kabul edilir. Müşteriyi yanıltarak elde edilen kazanç helal olmaz.

Kötü yorumla rakip zarar verilebilir mi?

Haksız yere bir esnafı karalamak iftira ve haksız mal zararıdır. Doğru ve gerekçeli eleştiri ise engellenemez.

İndirimli göstermek için fiyatı önce artırmak caiz mi?

Sahte indirim, aldatmadır. Yasal yaptırımı da vardır.

Kullanıp iade etmek caiz mi?

Ürünü kullanıp “ayıplı” diye iade etmek haksız yarardır. Cayma hakkı dürüst kullanım için tanınmıştır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 15 Haziran 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Gış" md.; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Tağrîr" md.; Müslim, Îmân bölümü (aldatma yasağı hadisi); Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (6502)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →