Borçta Altın veya Döviz Şartı Koşmak

Borç alınan şey misli bir mal ise aynı cins, miktar ve nitelikte geri ödenir. Altın veya dövizle borç alınmışsa aynı cinsle ödeme caizdir. Borcun, değer koruma amacıyla altına veya dövize endekslenmesi ise çoğunluk fetvalarında caiz görülmez; çünkü borçta fazlalık ve belirsizlik riski doğar.

Mesele: Değer kaybeden para ve borç

Yüksek enflasyon veya kur artışı dönemlerinde borç verenler, parasının değerini kaybedeceğinden endişe eder ve “borcu altın üzerinden verelim” ya da “dövizle ödensin” gibi şartlar koşar. Bu uygulama alacaklının haklı kaygısını gidermeyi amaçlasa da fıkhî sakıncalar doğurabilir. Genel çerçeve enflasyon farkı almak faiz sayılır mı yazısında anlatılmıştır; burada özel olarak altın ve döviz şartı ele alınır.

Borçta misli ödeme ilkesi

Fıkıhta karz akdinde borçlu, aldığı şeyin mislini öder. Mislî mal; ölçü, tartı veya sayıyla satılan, benzerleri piyasada bulunan şeydir (buğday, altın, para gibi). Hanefî mezhebine göre kâğıt para da mislî sayılır. Bu durumda alınan paranın sayısı kadar ödeme yapılır. Piyasada paranın değer kaybetmesi, genel kural olarak borcun miktarını değiştirmez; çünkü borç aynı sayıyla ödenir. Bunun gerekçesi, borçta fazlalık ve enflasyon farkı gibi unsurların riba kapsamına girmesidir. Riba çeşitlerinin ayrıntısı riba çeşitleri yazısında bulunur.

Altın borcu

Bir kişi altın cinsinden borç alırsa, aynı ayar ve gramajda altın öder. Bu durumda borç altın olarak oluşmuş olduğundan, altının değerindeki artış veya azalış kimsenin ek hakkını doğurmaz; çünkü borç aynı cinsten ödenir. Alacaklı altın verip karşılığında TL isterse, bu bir sarf akdi olur ve peşin teslim şartı doğar. Bu yüzden “bugün altın veririm, bir yıl sonra TL ile ödersin” şeklindeki ifade, sarf akdinde vade kullanıldığı için sakıncalıdır. Altın ve döviz alım satımının ayrıntıları altın alım satımı ve döviz alım satımı yazılarında incelenmiştir.

Döviz borcu

Dolar veya avro gibi dövizle verilen borç, aynı döviz cinsinden ödenir. Karşılığı TL ile ödenecekse, ödeme günündeki kur esas alınabilir; fakat ödeme bedelinin peşin yapılması ve kurun ödeme anında belirlenmesi gerekir. Borç alınan döviz kurunun, borcun ödenmesi sırasında kuruldan farklı olması durumunda ortaya çıkan fark ise kur farkı hükümlerine tabidir ve ayrıca kur farkı ve döviz cinsinden ödeme yazısında tartışılmıştır. Borcun TL olarak alınıp dövizle ödenmesi şartı koşulması, endeksleme sayılarak çoğunlukla caiz görülmez.

Endeksli borç tartışması

Borcun altın veya dövize endekslenmesi konusunda üç görüş vardır:

• Caiz görmeyenler: İslam Fıkıh Akademisi ve çoğunluk, ödeme miktarının akit anında bilinen bir sayı olması gerektiğini, endekslemenin belirsizlik ve fazlalık doğurduğunu söyler.
• Şartlı caiz görenler: Bazı çağdaş iktisatçı âlimler, yüksek enflasyon ve istikrarsızlık hâlinde hakkın korunması için endekslemeyi, “değer koruma” amacıyla meşru kabul eder.
• Alternatif çözüm önerenler: Borç yerine mal veya altın alım-satımı, ortaklık veya karşılıklı yardımlaşma (karz-ı hasen) gibi araçlar önerir; böylece endeksleme sorunuyla karşılaşılmaz.

Alacaklının hakkını korumak isteyenler için ihtiyatlı yol, borcu baştan değer koruyan mal (altın gibi) üzerinden kurmak veya vadeli satış yapmaktır. Bu yöntemlerin her biri kendi şartlarına tabidir; vadeli satış için taksitle satış ve vadeli fiyat farkı yazısı okunabilir.

Güzel ödeme ve gönüllü fazlalık

Borçlu, şart koşulmadan alacaklıya teşekkür niteliğinde bir fazlalık verebilir. Hz. Peygamber bir borcu daha iyi bir deve ile ödemiştir (Müslim, Müsâkât). Fakat bu fazlalık, borç akdinde şart koşulmamalı ve alışkanlık hâline gelmemelidir. Kur değişimi nedeniyle borçlunun zarar gördüğü hâllerde de alacaklının karşılıklı merhamet göstermesi, borç ahlâkının gereğidir. Borç ahlâkı için borç vermek ve almak adabı yazısı okunabilir. Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir; yüksek meblağlı borç sözleşmelerinde yetkili bir fetva makamına danışılması önerilir.

Pratik örnekler

Birinci örnekte Ali, Veli’ye on gram altın borç verir ve bir yıl sonra on gram altın alır. Bu işlem caizdir; çünkü borç aynı cinsten ve aynı miktarda ödenmektedir. İkinci örnekte Ali, Veli’ye yüz bin lira verir ve “bir yıl sonra bu paranın altın karşılığını ödersin” der. Bu şart endeksleme olduğundan çoğunluk fetvalarında sakıncalıdır; çünkü Ali yüz bin liranın üzerinde bir miktar alabilir ve bu fark faiz sayılabilir. Üçüncü örnekte Ali, Veli’ye bir araba satar ve ödemeyi bir yıl sonra altınla yapmasını kararlaştırır. Bu, borç değil vadeli satıştır ve bedelin altın olarak belirlenmesi, sarf ve selem hükümlerine göre ayrıca incelenir. Dördüncü örnekte iki kişi, bir kişiye ait döviz borcunu ödeme günündeki kurdan TL olarak ödemeyi anlaşırsa ve ödeme peşin yapılırsa, çoğu fetvada sorun görülmez.

Bu örnekler, borç, satış ve değiş tokuş akitlerinin farklı hükümlere tabi olduğunu gösterir. Taraflar akdin hangi türde olduğunu baştan netleştirmeli, belirsiz ifadelerden kaçınmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Altın borç alıp altın olarak ödemek caiz midir?

Evet. Altın misli bir mal olduğundan, altın borç alınıp aynı ayar ve miktarda altın ödemek caizdir. Önemli olan miktarın, ayarın ve cinsin korunmasıdır; fazlalık veya farklı cinsle ödeme şart koşulmamalıdır.

TL borcunu altın veya dövizle ödeme şartı koşulabilir mi?

Çoğunluk görüşüne göre borç alınan para cinsiyle ödenir. Borcun altın veya döviz değerine bağlanması (endeksleme), değer koruma amacı taşısa da, borçta fazlalık riski ve garar sebebiyle çoğu fetva kurumunca caiz görülmez; farklı görüşler de mevcuttur.

Döviz borç alıp TL ödemek mümkün müdür?

Taraflar borcu ödeme gününde piyasa kuruyla TL olarak ödemeye razı olursa ve ödemede fazlalık şartı yoksa bazı âlimler caiz görür. Fakat ödeme anında kurun belirlenmesi ve peşin ödeme şartı gözetilmelidir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 15 Mayıs 2026 · Kaynaklar: Müslim, Müsâkât (riba ve mislî mal ödemesi); Buhârî, İstikraz; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Karz" ve "Misli" maddeleri; İslam Fıkıh Akademisi (Mecmaü'l-fıkhi'l-İslâmî), borcun endekslenmesi kararı

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →