Zorunlu Sigorta ve SGK Primleri: Dini Değerlendirme

Zorunlu sigortalar ve SGK primleri, devletin kanunla zorunlu kıldığı uygulamalar olduğu için çoğu çağdaş fetva kurumunca mecburiyet ve maslahat gerekçesiyle ruhsat kapsamında değerlendirilir. Ticari sigortanın sakıncaları bu alanda azalır; yine de ayrıntılar konusunda farklı görüşler vardır.

Zorunlu sigorta ve sosyal güvenlik farkı

Türkiye’de zorunlu sigortalar iki kümede değerlendirilebilir. Birincisi, çalışanların ve işverenlerin ödediği SGK primleridir; bu sistem devlet güvencesinde, emeklilik, sağlık ve iş kazası gibi riskleri kapsar. İkincisi, trafik mali sorumluluk sigortası ve DASK (zorunlu deprem sigortası) gibi kanunla zorunlu kılınan ticari sigortalardır. Birinci grup kâr amaçlı olmayan, dayanışmaya dayanan bir sosyal sistemdir; ikinci grup ise sigorta şirketleri aracılığıyla sunulan, fakat kanunla mecburî hâle getirilmiş ürünlerdir. İsteğe bağlı sigorta hükmü için sigorta caiz mi yazısına bakılabilir.

SGK primleri: Mecburiyet ve dayanışma

Sosyal güvenlik sistemi, çalışanların gelirinden belirli oranda kesinti yaparak, hastalık, yaşlılık, sakatlık ve ölüm risklerine karşı ortak bir fon oluşturur. Fıkıhçıların birçoğu bu sistemi “devletin ihtiyaç sahiplerini koruma görevi” ve “ortak sorumluluk” çerçevesinde değerlendirir. Sistemde kâr elde etme amacı bulunmaması, sigorta şirketlerindeki gibi belirsiz ticari kazanç mantığını ortadan kaldırır. Hz. Ömer döneminde oluşturulan “divan” ve atâ uygulaması, devletin vatandaşlarına geçim güvencesi sağlama sorumluluğuna tarihî bir örnek sayılır. Bu yüzden SGK primi ödemekte genel olarak sakınca görülmez.

Emekli aylığı ve primlerin değerlendirilmesi

Emeklilik, kişinin ödediği primlere dayalı bir haktır. Bazı âlimler, fonun faizli kaynaklarda değerlendirilmiş olabileceğini hatırlatarak, bunun kişinin aylığını haram kılmayacağını belirtir; çünkü kişi bunu devletten alacağı bir hak olarak alır, faiz akdi yapmış sayılmaz. Daha ihtiyatlı görüşler ise emekli maaşının helal olduğu kabul edilmekle birlikte, kişinin sosyal güvenlik kurumunun işlemlerine dair hassasiyet göstermesini önerir. Bu konuda çoğunluk görüşü, kişinin mecburen girdiği sistemden hak ettiği ücreti almasında sakınca olmadığıdır.

Prim ödememek veya kaçırmak ise ahlâkî ve hukukî sorumluluk doğurur. Bu konu kayıt dışı çalışma ve sigortasız işçi çalıştırmak yazısında ele alınmıştır.

DASK, trafik ve diğer zorunlu sigortalar

• Trafik sigortası: Başkalarının zararını karşılamaya yönelik olduğundan toplumsal maslahat taşır. Kanunen zorunlu olduğu için çoğu fetvada ruhsat tanınır.
• DASK: Deprem riskine karşı konut sahiplerine getirilen zorunlu sigortadır. Mecburiyetin yanında devletin kontrolü altında olması, ihtiyat bakımından önemlidir.
• İş kazası ve meslek hastalığı sigortası: İşverenin işçisini koruma yükümlülüğünden kaynaklanır; çalışanın hakkını korur.

Zorunlu ürünlerde tekâfül alternatifi sunulmuyorsa, mecburiyet ruhsatıyla yetinilmesi uygun görülür. Alternatif bulunduğunda ise tercih edilmesi önerilir. Tekâfül modeli için katılım sigortacılığı yazısına bakılabilir.

Vergi ve kamu yükümlülükleriyle ilişkisi

İslam hukukunda ulûl-emre itaat, meşru olan konularda esastır. Kanuni zorunluluk getiren primlere uymak, kamu düzenine ve diğer insanların haklarına saygının gereğidir. Vergi ve prim kaçırmanın ahlâkî ve dinî boyutu için vergi kaçırmak ve kul hakkı yazısına, isteğe bağlı birikim ürünleri için ise BES yazısına bakılabilir. Genel olarak, yasal ve zorunlu yükümlülüklerini yerine getiren Müslümanın, bu ödemeleri dinî bir sorumluluk anlayışıyla yapması teşvik edilir.

Bireysel durumlar için yetkili müftülüğe danışılması gerektiği, bu yazının genel bir çerçeve sunduğu unutulmamalıdır.

İşverenin sorumluluğu ve işçinin hakkı

Sosyal güvenlik primlerini yatırmak, işveren açısından işçinin hakkını korumanın bir parçasıdır. İşçinin sigortasız çalıştırılması, onun emeklilik, sağlık ve iş kazası hakkından mahrum kalması anlamına gelir. Hadiste, işçinin ücretinin teri kurumadan verilmesi emredilmiştir (İbn Mâce, Ahkâm). Bu emir, ücretin yanında yasal hakların da eksiksiz ödenmesini kapsar. İşçi hakları konusunun ayrıntısı işçi hakları yazısında bulunur.

Çalışanın kendi primini eksik bildirmesi veya işverenle anlaşarak düşük prim bildirmesi de hem hukuka hem dürüstlük ilkesine aykırıdır. Primin düşük gösterilmesi bugün küçük bir kazanç gibi görünse de, ileride emeklilik hakkını ve aylığını etkiler; üstelik devlete ve diğer sigortalılara karşı bir haksızlık oluşturur. Bu nedenle şeffaf ve doğru bildirim, dinî sorumluluğun bir gereğidir.

Özet ölçü

Özetle ölçü şudur: Zorunlu olan ve kamu yararı bulunan uygulamalara uymak esastır; imkân varsa katılım ilkelerine uygun seçenekler tercih edilir; ödenen primlerden doğan haklar da meşrudur. Aksi yönde bir rahatsızlık duyan kişi, kendi durumuna dair fetvayı müftülükten almalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

SGK primi ödemek dinen caiz midir?

SGK primleri, devletin kanunla zorunlu kıldığı bir sosyal güvenlik sistemidir. Mecburiyet ve toplumsal dayanışma gerekçeleriyle çağdaş fetvalarda bu primlerin ödenmesinde sakınca görülmez; sistem ticari sigorta gibi kâr amacı gütmez.

Emekli maaşı helal midir?

Emekli aylığı, kişinin çalışma hayatı boyunca ödediği primlerin ve devlet sisteminin sağladığı hakkın karşılığıdır. Diyanet ve çağdaş âlimler çoğunlukla bu aylığı helal sayar. Maaşın faizli yatırımlarla ilgisi konusunda ince ayrıntılar varsa fetva kurumuna danışılabilir.

DASK ve zorunlu trafik sigortası caiz midir?

Kanunla zorunlu olan bu sigortalar için çoğu fetvada mecburiyet ruhsatı tanınır. Fert, bu sigortaları yaptırmadığında yaptırım ve mağduriyet doğacağından, zorunluluğun hükmü dikkate alınır; mümkünse katılım esaslı alternatifler tercih edilebilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 12 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Sosyal Güvenlik" ve "Sigorta" maddeleri; İslam Fıkıh Akademisi, sigorta kararı; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, diyanet.gov.tr; Buhârî, Büyû' (borç ve mecburiyet konularında)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →