Rehin Almak ve Rehinden Faydalanmak Caiz mi?

Rehin, bir borcun güvencesi olarak bir malın alacaklıda tutulmasıdır ve Bakara 283 ile Hz. Peygamber’in uygulamasıyla meşrudur. Rehin alan kişi, borç karşılığı fayda sağlamasını riba saydığı için çoğunluk mezheplere göre rehinden faydalanamaz; yalnızca sahibinin izni ve ücret karşılığı gibi dar istisnalar tartışılır.

Rehinin tanımı ve delilleri

Rehin, sözlükte “tutmak, alıkoymak” anlamına gelir. Fıkıhta bir borç karşılığında alacağı güvence altına almak için bir malın alacaklıda veya güvenilir bir üçüncü kişide tutulmasıdır. Kur’an’da “Eğer yolculukta olur da yazıcı bulamazsanız, elden teslim edilen rehinler yeterlidir” (Bakara, 2/283) buyrulur. Hz. Peygamber’in zırhını bir Yahudi’ye otuz sa’ arpa karşılığı rehin bıraktığı rivayeti, rehinin gayrimüslimlerle de yapılabileceğini gösterir (Buhârî, Rehin). Bu rivayet, rehinin yalnızca yolculukta değil mukimlikte de geçerli olduğunu belirtir. Borç ilişkisinin genel ilkeleri için borç vermek ve almak adabı yazısı okunabilir.

Rehinin şartları ve türleri

• Rehnedilen mal belirli ve satılabilir olmalıdır: Değeri olan, mülkiyeti rehin verene ait ve teslimi mümkün bir mal.
• Borç sabit olmalıdır: Rehin, var olan bir borcu güvence altına alır.
• Kabz (teslim): Hanefî, Şâfiî ve Hanbelîlere göre rehinin akit geçerli olması için teslim alınması gerekir; Mâlikîlerde akit yeterlidir.
• Taşınır ve taşınmaz rehin: Altın, araç, eşya veya ev rehin olarak verilebilir. Günümüzde taşınmaz rehni (ipotek) tapu kaydı ile yapılır.

Rehinden faydalanma meselesi

Rehin, borç ilişkisinin güvencesi olduğundan alacaklı rehin malı satma, kullanma ve ondan kazanç elde etme hakkına sahip değildir. Hadiste “Rehin, nafakasını ödeyen kişi için bindiği takdirde binilir ve sütü içilir” (Buhârî, Rehin; Ebû Dâvûd, Büyû’) buyrulur. Hanbelîler bu hadise dayanarak, binek ve süt hayvanı rehinde bakım masrafını karşılayan kişinin yararlanabileceğini söyler. Hanefî, Şâfiî ve Mâlikîler ise hadisi farklı yorumlar ve genel olarak rehin sahibinin izni olmadan alacaklının fayda sağlamasını caiz görmez. Bu görüşün gerekçesi, “karz menfaat getirirse ribadır” ilkesidir; yani borç verip karşılığında menfaat elde etmek faiz sayılır. Borç faizinin ayrıntısı riba çeşitleri yazısında anlatılmıştır.

Günümüzde rehin uygulamaları

Modern uygulamada rehin; ipotek, araç rehni ve mal rehni olarak karşımıza çıkar. Bankalar kredi karşılığı taşınmaz ipoteği alır. Fakat bankaların faizli borç ilişkisinde rehin kullanması rehnin kendisini değil borcun faizli yapısını sorunlu kılar. Altın karşılığı borç verenler (rehinci veya tefeci tipi uygulamalar) bazen yüksek faiz alır; bu durum haram sayılır. Rehin alan kişi, malı koruma sorumluluğu taşır; mal kusuru olmadan telef olursa Hanefîlere göre borçtan düşer, diğer mezheplerde ise emanet hükmüne bağlıdır. Rehin verilen mal ihmalle telef olursa tazmin gerekir.

Rehinin paraya çevrilmesi

Borçlu vadesinde ödeyemezse, alacaklı rehin malı bizzat satmaz; borçlunun izniyle veya mahkeme kararıyla satılır ve bedelden alacak tahsil edilir. Fazla kalan miktar borçluya iade edilir; eksik kalırsa borçlu geri kalanı ödemekle sorumlu olur. Cahiliye döneminde borç ödenemezse rehnin alacaklıya kalması uygulaması vardı; İslam bunu kaldırmıştır. Hadiste “Rehin, sahibini sahibinden kapatmaz; faydası ona, zararı onadır” (Dârekutnî, Büyû’; Şâfiî, el-Üm) ifadesi, rehnin mülkiyetini koruyan niteliğini ifade eder. Bu ilke, borcunu ödemeyen kişinin durumuyla ilgili borcunu ödemeyen kişi yazısı ile birlikte düşünülmelidir.

Sık karşılaşılan durumlar

• Araç rehni: Alacaklıya verilen aracın kullanılması, ücret ve izin yoksa faiz benzeri sayılır.
• Altın karşılığı borç: Rehin edilen altın muhafaza edilir; kullanım yoktur. Altın üzerinden kâr hesabı ise ayrıca riba tartışması doğurur.
• Tarla veya ev rehni: Rehin edilen tarlanın ürününden alacaklının yararlanması çoğunluğa göre caiz değildir; ancak sahibi izin verir ve ücret ödenirse (kira şeklinde) caiz olabilir.
• Güvenlik amaçlı depozito: Kira ve hizmet sözleşmelerinde alınan depozito, rehne benzeyen bir güvence olarak değerlendirilir; hükmü kapora ve depozito yazısındadır.

Kefalet gibi kişisel güvenceler ise kefalet yazısında incelenmiştir. Rehin ve ipotek ilişkilerinde tarafların açık bir sözleşme düzenlemesi, ihtilafları önler. Bu yazı genel bilgi içindir; hukuki işlemlerde noterlik ve yetkili fetva makamı görüşü alınmalıdır.

Rehin ve güven ahlâkı

Rehin, güvensizlik göstergesi değil, ihtilafı önleyen bir tedbirdir. Alacaklı rehni korumakla, borçlu ise borcunu ödeyip rehni geri almakla yükümlüdür. Rehin alan kişi, malı özenle saklamalı, bakımını yapmalı ve borç ödenince eksiksiz iade etmelidir. Rehin verenin de gerçek sahibi olduğu malı rehin etmesi, başkasına ait malı veya zaten başka bir alacaklıya rehnedilmiş malı gizleyerek teslim etmemesi, dürüstlük gereğidir. Rehin yoluyla haksız kazanç elde etmek ya da borçluyu sıkıştırarak malını ucuza kapatmak, kul hakkı ihlalidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Rehin almak caiz midir?

Evet. Bakara 283, yolculukta yazıcı bulunamazsa elden teslim edilen rehinleri meşru kılar. Hz. Peygamber de bir Yahudi’den borçla yiyecek alırken zırhını rehin bırakmıştır. Rehin, alacağı güvence altına alan meşru bir akittir.

Rehin alan kişi rehinden faydalanabilir mi?

Hanefî, Mâlikî ve Şâfiî mezheplerinde rehin alan, sahibinin izni olmadan rehinden faydalanamaz. Çünkü borç karşılığı menfaat riba olur. Hanbelî mezhebinde ise binek ve süt hayvanı gibi rehinde, bakım masrafı karşılığı faydalanma kabul edilir.

Rehin edilen evde oturmak veya kullanmak faiz midir?

Borç karşılığında rehin edilen evi ücretsiz kullanmak, borçtan doğan menfaat olduğu için çoğunluğa göre faize benzer ve caiz değildir. Rehin, alacak güvencesi olarak elde tutulur; kullanım ancak karşılığı ücretle ve sahibinin açık izniyle yapılabilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 13 Eylül 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Bakara Suresi (2/283); Buhârî, Rehin (rehin hayvanın binilmesi ve sütünün içilmesi); Buhârî, Cihâd (Hz. Peygamber'in zırhı); Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye, Kitâbü'r-rehin; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Rehin" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →