Garar Nedir? Belirsizlik İçeren Satışlar

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Garar kavramı ve hadis yasağı
Cahiliye dönemi satış örnekleri
Az garar ve çok garar

Garar, bir satışta malın, bedelin ya da teslimin belirsiz olmasından doğan aldanma riskidir ve Hz. Peygamber garar satışını yasaklamıştır. Az ve örfen kabul edilen belirsizlikler hoş görülür; akdin esasını etkileyen ağır belirsizlik ise satışı geçersiz kılar. Günümüzde sigorta, türev ürünler ve bazı kampanyalar bu başlıkta tartışılır.

Garar kavramı ve hadis yasağı

Ebû Hureyre (r.a.) rivayetine göre Resûlullah (s.a.v.) çakıl taşı satışını (hasât) ve garar satışını yasaklamıştır (Müslim, Büyû’). Bu hadis, ticaretin en temel ahlâk ve hukuk ilkelerinden birini koyar: Taraflar neyi alıp neyi verdiklerini bilmelidir. Garar, kabaca iki türlü ortaya çıkar: Akdin konusunda (mal belirsiz), bedelde (fiyat belirsiz) veya teslim zamanında (vade belirsiz). Kur’an’daki “mallarınızı aranızda haksız yere yemeyin” (Bakara, 2/188) emri, garar yasağının genel dayanağı kabul edilir. Alım satımın genel şartları için alım satım akdinin şartları yazısına bakılabilir.

Cahiliye dönemi satış örnekleri

Hadislerde yasaklanan bazı cahiliye satışları, garar kavramını somutlaştırır:

Mülâmese ve münâbeze: Alıcının bir kumaşa dokunmasıyla veya satıcının bir şeyi atmasıyla satışın kesinleşmesi; malın niteliğini görmeden bağlayıcı olması (Buhârî, Büyû’).
Habelü’l-habele: Dişi devenin yavrusunun yavrusunun satışı; hem var olmayan hem de ileride belirsiz bir şeyin satışı.
Hasât satışı: Atılan taşın düştüğü araziyi satmak.
Havadaki kuş ve sudaki balık: Teslimi güvence altında olmayan mal.

Bu örneklerin ortak noktası, satışın belirsiz bir tesadüf veya şans unsuruna bağlanmasıdır. Kumar benzeri bu yapı, fıkıhta ticarî hayatın güvenini sarsan unsur olarak görülür.

Az garar ve çok garar

İslam hukukçuları, her belirsizliğin akdi bozmadığını söyler. Örneğin evin duvar içindeki temelinin ne kadar sağlam olduğunun ayrıca bilinmesi, bir hamam ücretinde kullanılacak su miktarı, bir koyunun karnındaki sütün miktarı gibi hususlar örf gereği kabul edilen ve ayrıca araştırılması güç belirsizliklerdir. Âlimler garar için üç ölçüt belirlemiştir: Garar çok olmalı, akdin esasına ilişkin olmalı ve tarafların başka bir çaresi bulunmamalıdır. Bu üç şart bir arada ise akit fasit olur. Az gararın affedilmesi, ticaretin pratikte yürümesi için gerekli bir kolaylıktır.

Gararın sonuçları

Hanefî fıkhında, garar sebebiyle fasit sayılan akitler yenilenmeli veya feshedilmelidir. Cumhura göre ise garar içeren akit batıldır. Bu bağlamda fasit ve batıl satış yazısı, garar içeren akitlerin sonuçlarını daha ayrıntılı açıklar. Alıcı veya satıcı, belirsizliğin giderilmesi hâlinde akdi onaylayabilir; örneğin “görmeden satın aldığım kumaşı gördükten sonra beğenirsem alırım” şeklindeki hıyâr-ı rü’yet bu çözümlerden biridir. Muhayyerlik hakları için muhayyerlik yazısına bakılabilir.

Günümüzde garar tartışmaları

Çağdaş finans ve ticarette garar kavramı birçok konuda tartışılır: Ticari sigortada tazminat ve prim miktarının belirsizliği, opsiyon ve vadeli işlemlerde gelecekteki fiyat belirsizliği, çekiliş ve hediye kampanyalarında şans unsuru bu tartışmaların başlıca örnekleridir. İlgili ayrıntılar için sigorta ve opsiyon ve vadeli işlemler yazıları incelenebilir. İnternet alışverişinde ürün görselinin gerçek ürünle uyuşmaması, malın miktarının belirsiz bırakılması ve teslim süresinin açık olmaması gibi durumlar da garar kapsamına girebilir.

Fiyat ve stok belirsizliği

Pazarda fiyatın “sonra belirlenir” şeklinde bırakılması, satıcının mal stoklamasıyla fiyatı yükseltmesi ve alıcıyı bilgi eksikliğiyle zarara sokması da belirsizlik ve haksızlık unsurları taşır. Bu tür haksızlıklara karşı ihtikâr ve fahiş fiyat yasağı gibi özel hükümler de vardır: ihtikâr. Sonuç olarak, garar yasağı yalnızca teknik bir kural değil, ticarette güven ve adalet ilkesinin hukukî ifadesidir.

Ayrıntılı vakalar için yetkili bir müftülüğe danışmak gerekir; bu yazı genel çerçeve sunar. Ayıp ve gizli kusur hâlleri için ayıplı mal satmak yazısı da okunabilir.

Garar ile risk arasındaki fark

Her ticarî faaliyet belirli ölçüde risk taşır; kâr etme ihtimali kadar zarar etme ihtimali de vardır. Fıkıhçılar bu normal ticarî riski garar saymaz. Ticarette meşru risk, malın piyasa fiyatının değişmesi ya da satış hacminin beklenenden düşük olması gibi, akdin konusunu etkilemeyen bir belirsizliktir. Garar ise akit konusunun kendisinin (malın var olup olmadığı, miktarı, niteliği veya bedeli) bilinmemesi demektir. Mudarebe ortaklığında kâr ve zarar ihtimali meşrudur; fakat bir tarafa sabit kâr garantisi verilmesi, risk paylaşımı ilkesine aykırı olur. Bu fark, kâr payı ile faiz farkı yazısında da görülür.

Belirsizliğin giderilmesi için tarafların açık ve anlaşılır bir dil kullanması, malı görmeleri veya ölçmeleri, teslim zamanını belirlemeleri ve gerekirse belge düzenlemeleri önerilir. Böylece hem hukukî güvenlik hem de ahlâkî huzur sağlanır.

Sıkça Sorulan Sorular

Garar ne demektir?

Sözlükte aldanma, tehlike ve belirsizlik anlamına gelir. Fıkıhta bir akdin konusunun, bedelinin veya vadesinin belirsiz olması ve bu nedenle taraflardan birinin aldanma ihtimalinin bulunmasıdır. Hadiste garar satışı yasaklanmıştır.

Her belirsizlik haram mıdır?

Hayır. Âlimler az ve önemsiz garar ile çok ve ağır garar arasında ayrım yapar. Binanın temelindeki belirsizlik ya da hamamda ne kadar su kullanılacağı gibi küçük belirsizlikler örf gereği affedilir; asıl yasak, akdin esasını etkileyen belirsizliktir.

Havadaki kuşu veya denizdeki balığı satmak neden yasaktır?

Çünkü bu şeylerin teslimi mümkün olmayabilir ve satıcının mülkiyeti kesin değildir. Alıcı bir şey alıp almadığını bilemez. Bu tür satışlar garar kapsamında batıl veya fasit sayılır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 8 Temmuz 2026 · Kaynaklar: Müslim, Büyû' (garar satışı yasağı); Buhârî, Büyû' (mülâmese, münâbeze, habelü'l-habele); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Garar" maddesi; Kâsânî, Bedâʾiʿu's-sanâʾiʿ

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →