Garar Nedir? Belirsizlik İçeren Sözleşmeler

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Gararın Anlamı ve Dayanağı
Cahiliye Dönemi Garar Örnekleri
Gararın Dereceleri: Çok, Orta ve Az

Garar, sözleşmenin konusu, bedeli, vadesi veya teslimi gibi unsurlarında aşırı belirsizliğin bulunması nedeniyle taraflardan birinin aldanma riskine maruz kaldığı durumdur. Peygamberimiz garar satışını yasaklamıştır (Müslim, Büyû). Az ve kaçınılmaz belirsizlik ise hoşgörülür.

Gararın Anlamı ve Dayanağı

Sözlükte “tehlike, aldanma, risk” anlamına gelen garar, fıkhî terim olarak sonucu belirsiz ve aldatmaya açık işlem demektir. Ebû Hureyre’den rivayet edilen hadise göre Hz. Peygamber, “çakıl taşı satışı”nı (hasât) ve garar satışını yasaklamıştır (Müslim, Büyû). Garar yasağının hikmeti, ticarette adaleti sağlamak, sürpriz zararları önlemek ve taraflar arasında düşmanlık doğmasına engel olmaktır. Mâide Suresi’nde şeytanın içki ve kumarla düşmanlık ve kin yaymak istediği bildirilir (5/91); bu ayet gararın kumar türevi uygulamalardaki yasağıyla da ilişkilendirilir.

Cahiliye Dönemi Garar Örnekleri

Mülâmese: Alıcı malı eliyle dokunduğunda satışın kesinleşmesi; mal görülmeden ve niteliği bilinmeden yapılır.
Münâbeze: Satıcının malı alıcıya attığında akdin yapılmış sayılması.
Habelü’l-habele: Devenin doğuracağı yavrunun yavrusunun satışı; vade belirsizdir.
Hasât satışı: Alıcının attığı çakıl taşının düştüğü yer kadar arazinin satışı.
Sudaki balık ve havadaki kuş satışı: Mal elde yokken ve teslim belirsizken yapılan satış.

Bu örnekler, belirsizliğin açık biçimde fiyatı ve malı etkilediği durumlardır. Fakihler bu rivayetlerden hareketle genel bir kaide çıkarmış ve gararı çeşitli ölçütlere bağlamıştır.

Gararın Dereceleri: Çok, Orta ve Az

Fakihler gararı üç derecede inceler. Çok garar (fahiş belirsizlik) akdi geçersiz kılar. Az garar (yesir) ise toplumda kaçınılması zor olduğu için hoşgörülür; örneğin duvarın içindeki temelin kalınlığı, evin içindeki tesisatın durumu veya hamile hayvanın karnındaki yavrunun sağlıklı olup olmadığı bu kapsamdadır. Orta düzeydeki garar için ise ihtiyaç ve örf ölçüsü belirleyicidir. Çağdaş fakihler, sigorta, borsa ve finansal türevler gibi alanlarda bu ayrımı kullanarak hüküm verir. Garar ile ihtiyaç arasındaki dengeyi gözetmek, ticari hayatı kolaylaştırır. Ayrıca belirsizliğin akdin ana konusunda mı yoksa tali bir unsurda mı olduğu da değerlendirilir.

Garar ve Kumar (Meysir) Arasındaki Fark

Kumar, bir tarafın kazancının diğer tarafın kaybına dayandığı ve sonucun tamamen şansa bağlı olduğu bir işlemdir. Garar ise belirsizlik ve aldanma riskini içeren daha geniş bir kavramdır. Her kumar gararlıdır; ancak her garar kumar değildir. Örneğin ayıplı mal satışı garar unsurunu taşıyabilir ama kumar değildir. Kumar kesin olarak haram kılınmıştır (Mâide, 5/90). Garar ise, ağırlığına göre hükmü değişir: Fahiş garar haram, az garar hoşgörülür. Bu ayrım, çağdaş uygulamaların değerlendirilmesinde önemlidir.

Çağdaş Uygulamalar: Sigorta, Türev ve Oyunlar

Ticari sigorta, vadeli işlemler, opsiyonlar ve kaldıraçlı spekülasyon garar tartışmasının başlıca konularıdır. Ticari sigortada primi ödeyen kişi, tazminat alıp alamayacağını bilmez; bu belirsizlik nedeniyle birçok çağdaş fakih ticari sigortayı eleştirir, karşılığında karşılıklı yardımlaşmaya dayalı tekâfulü önerir (bkz. tekâful). Standart vadeli işlem ve kısa satış gibi uygulamalar da hem mülkiyet hem belirsizlik açısından sorunlu görülür (bkz. emtia ticareti ve kısa satış). Dijital oyunlardaki ödüllü kutular (loot box) ve benzeri şansa dayalı satın almalar da garar ve kumar yönünden tartışılmaktadır.

Belirsizliği Gidermenin Yolları

Sözleşmede malın cinsi, niteliği, miktarı, fiyatı, teslim zamanı ve yeri açıkça belirtilmelidir. Satıcı malı numune veya tanımla göstermeli, alıcı da gerektiğinde incelemelidir. Hıyâr hakları (hıyâr-ı rü’yet, hıyâr-ı ayıp) belirsizliği dengeleyen araçlardır (bkz. ticarette ayıplı mal ve muhayyerlik). Ortaklık sözleşmelerinde kâr oranının yüzde olarak belirlenmesi gibi uygulamalar da belirsizliği azaltır (bkz. şirket türleri). Miras ve işletme paylaşımında da değerleme belirsizliği garar sorununu azaltır (bkz. mirasta şirket ve işletmenin paylaşımı).

Girişimcilik ve Piyasa Açısından

İslam hukukunun garar yasağı, her türlü riski değil aşırı belirsizliği hedef alır. Ticaret doğası gereği risk içerir; kâr ve zarar olasılığı ticarete aittir. Ancak risk, taraflardan birinin bilgi eksikliğinden yararlanmasına dayanıyorsa sorun başlar. Girişimcinin sözleşmelerini açık ve anlaşılır yazması, hem hukuki hem dinî bir gerekliliktir; bu konu Müslüman girişimci için helal iş kurma rehberi yazısında da ele alınır.

Garar hükmü, İslam ticaret hukukunda adalet ve şeffaflığın temel dayanaklarından biri olarak görülür. Çağdaş uygulamaların her biri ayrı ayrı incelenmeli, toptan hüküm vermekten kaçınılmalıdır; çünkü aynı ürün farklı yapılandırıldığında hükmü değişebilir. Bu nedenle sözleşme metnini okumak ve ihtiyaç hâlinde ilgili fetva makamına danışmak önemlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Garar ne demektir?

Sözleşmenin konusu, bedeli veya teslimi gibi unsurlarında aşırı belirsizlik bulunması ve taraflardan birinin aldanma riskine maruz kalmasıdır.

Her belirsizlik yasak mıdır?

Hayır; az ve kaçınılması zor belirsizlik hoşgörülür, yalnızca fahiş garar akdi geçersiz kılar.

Garar ile kumar aynı mıdır?

Hayır; kumar tamamen şansa dayalı ve bir tarafın kaybı diğerinin kazancı olan işlemdir. Her kumar gararlıdır ama her garar kumar değildir.

Sigorta neden garar sayılır?

Prim ödeyenin tazminat alıp almayacağı belirsiz olduğu için ticari sigorta garar yönünden eleştirilir; tekâful bu sorunu azaltmayı hedefler.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 15 Temmuz 2026 · Kaynaklar: Müslim, Büyû (garar satışının yasaklanması); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Garar" maddesi; Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi kararları

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →