Müşâreke ve Mudârebe Ortaklığı Nedir?

Müşâreke, ortakların hem sermaye hem de emek koyarak kâr ve zararı paylaştığı ortaklıktır; mudârebe ise bir tarafın sermaye, diğerinin emek koyduğu ortaklıktır. İkisinde de kâr oranı belirlenir, zarar ise sermaye oranında paylaşılır. İslami finansta faize alternatif olarak en sık anılan iki akittir.

Mudârebe: Sermaye ve Emek Ortaklığı

Mudârebe’de sermaye sahibine rabbü’l-mâl, işletene mudârib denir. Sermaye sahibi parasını verir, mudârib ise ticaretle uğraşır. Kâr, önceden belirlenen yüzdelere göre bölüşülür (örneğin yarı yarıya veya üçte bir). Zarar çıkarsa, mudârib kusur veya ihmal göstermediği sürece sermaye sahibi parasını kaybeder; mudârib ise emeğini kaybetmiş sayılır. Klasik fıkhın tanımlayıcı şartları şunlardır:

• Sermaye belli ve teslim edilmiş olmalıdır.
• Kâr, toplam kârın yüzdesi olarak belirlenmeli; sabit bir miktar (“yılda 1000 lira”) şart koşulmamalıdır.
• Mudârib, yetki sınırları içinde tasarruf eder; ihmal veya kusur durumunda sorumlu olur.
• Sermaye sahibi işletmeye müdahale etmez, ancak denetleme hakkı vardır.

Bu ortaklık, İslam öncesi Arap ticaretinde de bilinir ve Hz. Peygamber’in genç yaşta Hz. Hatice adına ticaret yapması bu bağlamda anılır. Sahabe döneminden itibaren uygulandığı ve fıkıhta kabul gördüğü aktarılır.

Müşâreke: Ortak Sermaye, Ortak Yönetim

Müşâreke, “şirket” akdi ailesindendir. Ortaklar sermaye koyar ve işin yönetimine katılabilir. Kâr, ortaklar arasında kararlaştırılan oranlarda paylaşılır; zarar ise sermaye oranında dağıtılır. Şirket türleri (şirket-i inan, şirket-i mufâvaza, şirket-i a’mâl, şirket-i vücûh) klasik fıkıh kitaplarında ayrıntılı işlenmiştir ve şirket türleri yazısında özetlenmiştir. Çağdaş bankacılıkta kullanılan “azalan müşâreke” modelinde banka ve müşteri ortak sermaye ile bir mal (örneğin konut) satın alır; müşteri zamanla bankanın hissesini satın alarak tek sahip olur, bu sırada kira bedelini de öder.

Mudârebe ile Müşâreke Arasındaki Farklar

İki akdin başlıca farkı, emek ve sermaye dağılımıdır. Mudârebe’de sermaye tek taraftan gelir, müşârekede iki taraf da sermaye koyar. Müşârekede zarar sermaye oranında dağıtılırken, mudârebede sadece sermaye sahibi parasal zararı üstlenir. Yönetim hakkı müşârekede ortaklara aittir; mudârebede işletici olan mudârib yönetir. Katılma hesapları genellikle mudârebe yapısına, proje finansmanı ve azalan müşâreke ise müşâreke yapısına yaklaşır.

Katılım Bankalarında Kullanım

Katılım bankası, müşteriden aldığı fonu mudârebe esasına göre kabul eder; bankayı mudârib, hesap sahibini rabbü’l-mâl olarak konumlandırır. Bankanın finansman verdiği müşteriyle ise bazen müşâreke yapılabilir. Uygulamada banka ağırlıklı olarak murâbaha ve icâre ürünlerine yönelmiştir. Bunun sebepleri arasında ortaklık sözleşmelerinin takibinin zorluğu, riskin yüksek olması ve mevzuatın klasik bankacılığa göre şekillenmiş olması sayılır. Bu eğilim İslami finans eleştirileri içinde sıkça dile getirilir.

Risk, Teminat ve Hukuki Sorunlar

Mudârebede sermayenin garanti edilmesi, fıkhen sakıncalı kabul edilir; çünkü ortaklığın mantığı riskin paylaşılmasıdır. Ancak mudârib kusur işlerse veya şartlara aykırı davranırsa sorumlu olur. Bankalar uygulamada teminat alma ihtiyacı duyduklarından, “kusur durumunda tazmin” gibi mekanizmalarla bu dengeyi kurmaya çalışır. Kefalet ve rehin yazısı bu konuda ek bilgi sağlar. Ayrıca ticari şirketler hukuku açısından, bu sözleşmelerin adi ortaklık gibi tanımlanması gerekebilir.

Çağdaş Örnekler ve İlgili Akitler

Girişim sermayesi, kitle fonlaması ve katılım fonları gibi çağdaş yapılar, mudârebe ve müşâreke ilkelerine dayandırılabilir. Katılım bankasının temel ilkeleri için katılım bankası ile klasik banka arasındaki farklar yazısına, satış temelli finansman için murâbaha yazısına bakılabilir. Kâr ve faiz farkının ilkesel çerçevesi kâr payı ile faiz arasındaki fark yazısında açıklanmıştır.

Özetle müşâreke ve mudârebe, faiz yerine gerçek bir risk paylaşımı sunan iki temel akittir. Fıkıhta saygın bir yeri olmasına karşın, modern bankacılıkta sınırlı kullanılması bu akitlerin geleceğine dair tartışmaları canlı tutmaktadır.

Sayısal Bir Örnek

Basit bir örnek akdin mantığını gösterir. Sermaye sahibi 100 bin lirayı mudârebeyle bir işletmeciye verir ve kârın %60’ının sermaye sahibine, %40’ının işletmeciye ait olması üzerinde anlaşır. Dönem sonunda 20 bin lira kâr oluşursa sermaye sahibine 12 bin, işletmeciye 8 bin lira düşer. Zarar oluşursa, işletmeci ihmal etmemişse zarar sermayeden düşülür; işletmeci ise emeğinin karşılığını alamaz. Aynı örnekte “sermaye sahibine yılda 10 bin lira ödenir” şeklinde sabit bir şart konulursa, bu sözleşme fıkhen ortaklık olmaktan çıkar ve faiz benzeri bir yapı kazanır.

Bu örnek ortaklık akitlerinin neden “risk paylaşımı” ilkesiyle özdeşleştirildiğini gösterir. Katılım bankaları kâr payı oranını önceden duyurduğunda, bunun tahminî bir oran olduğunu belirtmekle yükümlüdür; aksi hâlde müşteri garantili bir getiri beklentisine girebilir.

Bu nedenle akit sözleşmelerinde hesap yöntemi, kâr dağıtım zamanı ve zarar hâlinde izlenecek usul açık biçimde yazılmalıdır. Güven duyulan, şeffaf ve denetlenen kurumlarla çalışmak da ortaklık ilişkilerinin sağlıklı yürümesi için önemlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Mudârebe ile müşâreke arasındaki fark nedir?

Mudârebede bir taraf sermaye, diğeri emek koyar; müşârekede ise ortakların her biri sermaye koyar ve işe katılabilir.

Mudârebede zarar kime aittir?

Mudârib ihmal etmediği sürece parasal zarar sermaye sahibine, emek zararı ise mudâribe aittir.

Sabit kâr payı vaadi mümkün müdür?

Hayır. Kâr, toplam kârın yüzdesi olarak belirlenir; sabit bir tutar şart koşulması ortaklığın mantığına aykırıdır.

Azalan müşâreke nedir?

Banka ve müşterinin ortak mal aldığı, müşterinin zamanla bankanın payını satın alarak mülkiyeti tamamladığı çağdaş modeldir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 23 Haziran 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Mudârebe" ve "Şirket" maddeleri; Mecelle, Şirket Kitabı; AAOIFI Şer'î Standartları, aaoifi.com

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →