Kâr Payı ile Faiz Arasındaki Fark Nedir?

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Faiz (Ribâ) Nedir?
Kâr Payı Nedir?
Temel Farklar: Maddeler Hâlinde

Faiz, borç verilen paraya önceden belirlenmiş oranda eklenen garantili artıştır; kâr payı ise ortaklık ilişkisinde gerçekleşen kazancın taraflar arasında paylaşılan oranıdır. Faizde sonuç ne olursa olsun belirli getiri vaat edilir, kâr payında getiri gerçekleşen kâra bağlıdır ve zarar riski de ortaklar arasında paylaşılır.

Faiz (Ribâ) Nedir?

İslam hukukunda faiz, ribâ kavramıyla ifade edilir ve iki ana türe ayrılır: ribâ’l-fadl (aynı cins malın farklı miktarla değişimi) ile ribâ’n-nesî’e (vadeye bağlı ek ödeme). Kur’ân, ribâyı kesin biçimde yasaklamıştır: “Ey iman edenler! Allah’tan korkun ve ribânın kalan kısmını bırakın” (Bakara, 2/278). Hadislerde de ribâ yiyen, yediren, yazan ve şahitlik edenlerin zikredildiği rivayet edilir (Müslim, Müsâkât). Cahiliye döneminde borcun vadesinde ödenememesi hâlinde miktarın katlanması ribânın tipik biçimiydi.

Çağdaş fakihler arasında bankacılık faizinin bu yasağın kapsamına girip girmediği tartışılmıştır. İslam dünyasının büyük kısmında ve Türkiye’de Diyanet çizgisinde bu faiz de ribâ sayılmıştır; az sayıda çağdaş yazar farklı yorum yapmıştır. Karşı görüşlerin ayrıntısı ve gerekçeleri ilgili ilmi eserlerde yer alır.

Kâr Payı Nedir?

Kâr payı, mudârebe veya müşâreke gibi ortaklık akitlerinde, işletmenin kârından taraflara düşen paydır. Sermaye sahibi parayı verir, işleten emeği koyar; kâr çıkarsa belirlenen oranda bölüşülür, zarar olursa sermaye sahibi parasını kaybeder, işleten ise emeğini kaybeder. Burada sabit tutar vaat edilemez; oran yüzde olarak belirlenir. Bu ilke müşâreke ve mudârebe yazısında açıklanır.

Temel Farklar: Maddeler Hâlinde

Garanti: Faizde anapara ve getiri garantilidir; kâr payında garanti yoktur.
Belirlenme zamanı: Faiz oranı baştan bilinir; kâr payı oranı sonuca göre gerçekleşir.
Risk: Faizde risk borçludadır; kâr payında risk ortak taşınır.
Dayanak: Faiz paranın zaman değerine, kâr payı ticari faaliyetin sonucuna dayanır.
Hukuki nitelik: Faiz borç sözleşmesidir; kâr payı ortaklık sözleşmesidir.

Pratikte Fark Bulanıklaşıyor mu?

Katılım bankalarının sunduğu kâr payı oranları fiilen piyasa faizlerine yakın seyrettiği için, kamuoyunda “adı farklı, kendisi aynı” şeklinde bir eleştiri dile getirilir. Bankalar bu oranların, havuzdaki gerçek kârlılıkla bağlantılı olduğunu söyler. Savunanlar da akdin yapısı, riskin gerçek anlamda paylaşılması ve para ile ticaretin ayrı olduğu ilkesini hatırlatır. Bu tartışma şekilcilik tartışması başlığında daha geniş ele alınır.

Bir başka eleştiri de şudur: Murâbahada kâr oranının faiz oranı referans alınarak belirlenmesi, ekonomik anlamda faiz ile aynı sonucu doğurur. Fakihlerin birçoğu referans alınmasını hukuken mahzurlu görmez; çünkü piyasa oranı yalnızca fiyatlama kriteridir, sözleşmenin niteliği ise satıştır. Yine de ihtiyatlı bir bakış açısı bu konuda farklı değerlendirmeler yapılabileceğini kabul eder.

Katılma Hesabında Kâr Nasıl Hesaplanır?

Katılım bankası, topladığı fonları havuzlara ayırır ve her havuzun gelirinden giderleri düşer; kalan kâr, banka payı ve müşteri payı olarak bölünür. Müşteri payı hesap vadesi ve tutarına göre ağırlıklandırılır. Bu nedenle uzun vadeli hesap daha yüksek paya sahip olabilir. Banka, kâr payı oranlarını önceden duyursa da bunlar tahminî oranlardır. Ürünün işleyişi hakkında genel bilgiye katılım bankası nedir yazısından ulaşılabilir; klasik bankayla farkları katılım bankası ile klasik banka arasındaki farklar yazısında görülebilir.

Müşteri İçin Dikkat Edilecek Noktalar

Bir ürün tercih edilirken sözleşme türü, ödeme planı, gecikme hükümleri ve toplam maliyet birlikte değerlendirilmelidir. Ürünün adı “faizsiz” olabilir ama sözleşmede yer alan ibareler farklı bir yapıya işaret edebilir; bu yüzden metni dikkatle okumak önemlidir. Dini hassasiyeti yüksek kişiler Danışma Kurulu kararlarına ve bankanın fıkhî dayanaklarına başvurabilir. Tartışmalı bir ürün olan murâbaha hakkında ayrıca ayrıntılı bilgi bulunur. Kiralama temelli ürünlerde ise icâre mantığı geçerlidir.

Sonuç olarak kâr payı ve faiz arasındaki fark, akdin niteliği, risk dağılımı ve getirinin garanti edilip edilmemesi üzerinden okunur. Bu ayrım, İslam hukukçuları için temel bir kriter olmakla birlikte, uygulamadaki bulanıklık nedeniyle tartışma sürmektedir.

Tarihten Bir Not: Mudârebe Ticareti

Mudârebe, İslam öncesi Arap ticaretinde de bilinen bir ortaklık biçimiydi; Mekke tüccarları sermaye verip yola çıkacak kişiye kâr payı karşılığı mal emanet ederdi. Hz. Peygamber’in Hz. Hatice’nin ticaret mallarını Şam’a götürdüğü rivayeti sıkça bu bağlamda anılır. İslam fıkhı bu uygulamayı kabul etmiş, kâr ve zarar paylaşımının kurallarını ayrıntılı biçimde düzenlemiştir. Bugünkü katılım bankacılığının dayandığı ilke de bu klasik ortaklık modelidir; bankalar sermayeyi toplar, girişimciye aktarır ve elde edilen kârı müşterilerle paylaşır. Böylece faiz tartışmasının tarihsel arka planı, klasik ortaklık geleneğiyle birlikte okunmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Faiz ile kâr payı aynı şey midir?

Hayır, hukuken farklıdırlar. Faiz borca bağlı garantili artıştır; kâr payı ise ortaklıkta gerçekleşen kazancın paylaşımıdır. Ancak pratikte oranların benzer olması tartışma konusudur.

Katılım bankası zarar yazabilir mi?

Teoride katılma hesabı sahibi zararı da paylaşır; uygulamada bankalar kâr payı eşitleme gibi mekanizmalarla bu riski sınırlar.

Bankacılık faizi de ribâ sayılır mı?

İslam alimlerinin çoğunluğu ve Diyanet çizgisi bankacılık faizini ribâ saymıştır. Farklı yorum yapan çağdaş görüşler de bulunmaktadır.

Kâr payı oranı nasıl belirlenir?

Banka fonları havuzlara ayırır, gelirden giderleri düşer ve kalan kârı banka ile hesap sahipleri arasında önceden belirlenen oranla paylaştırır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 31 Temmuz 2026 · Kaynaklar: Kur'ân-ı Kerîm, Bakara Suresi (2/275-279); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Faiz" ve "Mudârebe" maddeleri; AAOIFI Şer'î Standartları, aaoifi.com

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →