Enflasyon Farkı Faiz Sayılır mı? – İslami Rehber

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Mesele Nedir?
Klasik Fıkıhtaki Kural: Misliyle Ödeme
Çağdaş Alimlerin Görüşleri

Enflasyon nedeniyle değer kaybeden borcun, kayıp oranında artırılarak ödenmesi, fakihlerin çoğunluğuna göre faiz sayılır; çünkü borçta aranan, alınan şeyin misli iadesidir. Bazı çağdaş alimler ise bu farkı, alacaklının zararının giderilmesi olarak değerlendirip belirli şartlarla caiz görmüştür. Konu hâlâ tartışmalıdır.

Mesele Nedir?

Yüksek enflasyon dönemlerinde bir kişiye verilen borç, vade geldiğinde satın alma gücünü büyük ölçüde yitirir. Örneğin bir yıl önce verilen 100 bin lira, bugün aynı miktarı ödenirse çok daha az mal alabilir. Alacaklı bu durumdan zarar görür. “Enflasyon farkı eklenebilir mi?” sorusu, Türkiye’de olduğu gibi enflasyonun yüksek seyrettiği birçok ülkede fıkıh kurullarının gündemindedir. Ayrıca kira artışları, taksitli satış ve ücret sözleşmelerinde de aynı sorun görülür.

Klasik Fıkıhtaki Kural: Misliyle Ödeme

Karz akdinde borçlu, aldığı şeyin mislini öder. Borç para olarak alınmışsa aynı miktar para iade edilir. Bu kuralın dayanağı, borçta fazlalığın faiz sayılması ve “Her ödünç, menfaat getirirse ribâdır” şeklinde meşhur olan, fakat sağlam bir hadis olup olmadığı tartışılan kaideye dayanılmasıdır. Hadis ilmi açısından bu söz hadis değil, fıkhî kaide olarak anılır; asıl dayanak ise Kur’ân’daki ribâ yasağı (Bakara, 2/278-279) ve genel prensiplerdir. Bu nedenle klasik fıkıhta değer kaybı hesaba katılmaz.

Klasik kaynaklarda bir istisna tartışması vardır: Rağbetten düşen, tedavülden kalkan paralarda (kesâd) İmam Ebû Yûsuf’un, alacaklının değer kaybı için kıymetin ödenmesi gerektiği görüşünü benimsediği aktarılır. Bu görüş, bazı çağdaş alimlerce enflasyon zararının giderilmesi için delil kabul edilir; ancak eleştirenler, enflasyonun para tedavülden kalkması anlamına gelmediğini hatırlatır.

Çağdaş Alimlerin Görüşleri

Çoğunluk (misli ödenir): Borç, sözleşme tarihindeki sayısal miktarıyla ödenir. Enflasyon farkı eklemek ribâdır. Bu görüş çeşitli fıkıh akademilerinde 1980’ler ve 1990’larda benimsenmiştir.
Endeksleme savunanlar: Paranın satın alma gücü esas alınmalı, borç altın veya bir mal sepeti karşılığı hesaplanıp ödenmelidir. Bu görüş, alacaklının mağduriyetini engeller.
Orta yol: Borç, başlangıçta altın veya döviz cinsinden akdedilerek enflasyondan korunur. Ancak bu yöntemde de kur riski ve riba unsuru tartışılır.

Alacaklıyı Korumanın Faizsiz Yolları

Alacaklı enflasyon riskinden kaçınmak isterse, borç vermek yerine ticari akitlere yönelebilir. Örneğin mal satarak vadeli ya da peşin fiyat farkıyla satış yapmak peşin ve vadeli fiyat farkı kapsamında caiz görülür. Kısa vadeli borçlarda ise altın cinsinden akit yapmak, ya da borçlunun ödeme yaparken gönüllü fazla vermesi (hüsn-i kaza) alternatif olabilir. Hadiste Peygamberimizin borcunu ödeyenlerin en hayırlısı olduğunu ve bir deveyi ödünç alıp daha iyisini iade ettiğini belirttiği rivayet edilir (Buhârî; Müslim); bu, önceden şart koşulmayan fazlalığın caiz olduğuna delil sayılır.

Kira, Ücret ve Maaş Artışları

Kira sözleşmelerinde yıllık artış oranının enflasyona göre belirlenmesi, borç mantığından farklıdır; kira bir menfaat bedelidir ve her yıl için ayrı pazarlık yapılabilir. Sözleşmenin başlangıcında “gelecek yıl TÜFE oranı kadar artış olacaktır” denmesi, birçok fakihe göre, kira bedelinin belli olması şartıyla çelişmediği sürece kabul edilebilir. Çalışanların maaş artışları da benzer şekilde, borç değil ücret ilişkisi olduğu için enflasyona göre ayarlanabilir. Bu fark, endeksli borç tartışmasından ayrı bir kategoridir.

Bankacılık ve Yatırım Açısından

Katılım bankalarında hesap sahibi, mudârebe esasına göre kâr payı alır; enflasyona göre otomatik artış vaat edilmez. Altın ve döviz hesapları ise değer koruma amacıyla tercih edilir (altın ve döviz alım satımı). Bankadaki faiz gelirinin enflasyon kaybını telafi ettiği iddiası bu hükmü değiştirmez; konu bankadaki faiz geliri yazısında işlenmiştir. Tasarruf finansman gibi uzun vadeli sistemlerde ise enflasyon riski tasarruf finansman şirketleri yazısındaki gibi tartışılır.

Sonuç: Mağduriyet ile Yasağın Dengesi

Enflasyon farkı meselesi, adaleti sağlama ihtiyacı ile faiz yasağının korunması arasında bir denge arayışıdır. Çoğunluk görüşü yasağın korunmasını esas alırken, azınlık görüşler alacaklının mağduriyetini ön plana çıkarır. Kişi, bu farkın bilincinde olarak hareket etmeli ve gerekirse güvendiği bir ilim adamına danışmalıdır. Kredi kartı ve gecikme faizi gibi ilgili meseleler için kredi kartı hükmü yazısına da bakılabilir; ev edinme tartışması ise faizli krediyle ev almak yazısında yer alır.

Uygulamada tarafların en sağlıklı yolu, yüksek enflasyon ortamında uzun vadeli nakit borç vermek yerine ticari ve ortaklık yapılarını tercih etmektir. Bu çözümler, riskin adil paylaşılmasını sağlar ve faiz şüphesinden uzak durur.

Sıkça Sorulan Sorular

Enflasyon farkını borca eklemek faiz midir?

Fakihlerin çoğunluğuna göre evet; borçta misli iade esastır ve ek bir fazlalık ribâ sayılır. Bazı çağdaş alimler ise farklı yorum yapar.

Borcu altın cinsinden akdetmek mümkün müdür?

Bazı alimler enflasyondan korunmak için buna cevaz verir; kur ve ribâ unsuru yönünden ihtiyatlı davranılması gerektiği de söylenmektedir.

Kira artışı enflasyona bağlanabilir mi?

Kira bir menfaat bedeli olduğundan, artışın önceden belli bir yönteme bağlanması birçok fakihe göre caiz görülür; borçla aynı hükme tabi değildir.

Borçlu isterse fazla ödeyebilir mi?

Evet, önceden şart koşulmamak kaydıyla borçlunun gönüllü olarak daha iyisini ya da fazlasını vermesi caizdir (hüsn-i kaza).

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 17 Haziran 2026 · Kaynaklar: Mecelle, Borçlar ve Karz bölümleri; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Karz" ve "Faiz" maddeleri; Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi (İslam İşbirliği Teşkilatı) kararları

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →