Altın Günü ve Döviz Günü Caiz mi? – İslami Rehber

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Altın Günü Nedir?
Fıkhî Nitelik: Karz-ı Hasen
Altın ve Döviz Aynı Cinsten Ödenmeli

Altın günü ve döviz günü, katılımcıların belirli aralıklarla aynı miktarda altın veya döviz verip her seferinde sırayla birinin topladığı birikim yöntemidir. Faiz veya ek ücret alınmaması, her katılımcının verdiği miktarı aynen geri alması şartıyla çoğu alim tarafından karz-ı hasen ve yardımlaşma olarak caiz görülmüştür.

Altın Günü Nedir?

Türkiye’de yaygın olan “altın günü”, genellikle on iki kişi gibi bir grubun her ay belirli miktarda (örneğin birer çeyrek) altın toplayıp o ayın sırası gelen kişiye vermesi şeklinde işler. On iki ay sonunda herkes verdiği kadar altını geri almış olur. Aynı düzen döviz birimi (dolar, avro) ile de uygulanır ve “döviz günü” adını alır. Sistem, düzenli birikim yapma alışkanlığı kazandırır ve faizli kredi gerektirmeden ihtiyaç sahibine erken destek sağlar.

Fıkhî Nitelik: Karz-ı Hasen

Altın gününde her katılımcı, kendi sırası gelmeden önce toplanan altını başkasına borç vermiş sayılır; kendi sırası geldiğinde de borçlanmış olur. Yani her üye hem alacaklı hem borçludur. Karz akdinde borçlu aldığının mislini öder, fazlalık şartı yoktur (bkz. borç para verirken altın veya döviz şartı). Bu nedenle altın gününde şu şartlar aranır:

Herkes eşit miktarda altın verir ve aynı miktarı geri alır; kalan veya fazla ücret alınmaz.
Düzenleyen kişi bir ücret veya pay talep etmez; düzenleme yardımlaşma amaçlıdır.
Altın cinsinden verilen katkı, altın cinsinden iade edilir; kur veya fiyat dalgalanmasından kaynaklanan fark hesaplanmaz.
Gruptan ayrılma durumunda kuralların baştan bilinmesi gerekir.

Altın ve Döviz Aynı Cinsten Ödenmeli

Altın, ribâ cinslerinden sayıldığı için altının altınla değişiminde miktar eşitliği ve peşin teslim aranır. Ubâde b. Sâmit’in rivayet ettiği hadiste Peygamberimizin “Altın altınla, gümüş gümüşle… misli misliyle, eşit eşit ve peşin peşine” buyurduğu aktarılır (Müslim, Müsâkât). Karzda ise fazlalık şart koşulmazsa altın günü bu kural çerçevesinde meşru sayılır; çünkü her katılımcı aldığı kadar verir. Birisi 5 gram altın alıp 5 gram iade ettiği için fazlalık yoktur. Bu mantık altın yerine döviz için de geçerlidir; ancak döviz kuru değişse de aynı birim miktarı iade edilir.

Tartışmalı Noktalar

İlk tartışma, lira üzerinden yapılan “altın günü” uygulamasıdır. Katılımcılar altın yerine, o günkü altın fiyatı kadar lira verirse, borç liraya dönüşür ve ileride fiyat değişimi nedeniyle alacak-borç farkı doğar. Bu yüzden altın cinsinden hesap yapmak daha uygun görülür. İkincisi, sırası geç gelen kişinin uzun süre alacaklı kalması, ilk sıradaki kişinin ise ödeme yapmaması durumunda mağduriyet riskidir. Bu risk için katılımcıların birbirini tanıması ve güvenmesi önemlidir. Üçüncüsü, enflasyon nedeniyle lira bazlı günlerde değer kaybı yaşanmasıdır; bu konu enflasyon farkı yazısında anlatılmıştır.

Gün Düzeninde Sıra ve Çekiliş

Sıranın belirlenmesinde çekiliş veya karşılıklı anlaşma kullanılır. Çekiliş kumar niteliği taşımaz; çünkü kimse kaybetmez, sadece alış zamanı değişir. Sırası geç gelen katılımcının zarar görmemesi için, sıra son ayında alan kişinin verdiğini, ilk alanın ise kendi ayını alması yeterlidir. Sıra değişimi karşılıklı rıza ile yapılır. Bazı gruplarda ihtiyaç hâlinde sıra öne alınabilir; bu da yardımlaşma ruhunu pekiştirir.

Katılım Düzeni ile Farkı

Altın gününün tasarruf finansman şirketlerinden farkı, bir şirket veya ücret bulunmamasıdır. Şirketlerde hizmet bedeli alınır ve kurumsal sözleşme yapılır; altın gününde ise gönüllü bir karz ilişkisi vardır. Bu fark, fıkhî değerlendirmede önemlidir; ayrıntı için tasarruf finansman şirketleri yazısına bakılabilir. Katılım endeksindeki yatırımlar ise farklı bir yatırım türüdür (bkz. katılım endeksi).

Zekât ve Yükümlülük

Altın gününde toplanan altın, hesabında bulunduğu süre içinde nisap miktarını aşıyorsa zekâta tabi olabilir. Borç alınan altının zekâtı konusunda ise, borçlu ve alacaklı olarak katılımcının durumu ayrıca değerlendirilir. Konuda emin olunmayan durumlarda, zekât hesabı için bir fetva makamına danışmak yararlıdır. Altın ve dövizle ilgili genel işlemler için altın ve döviz alım satımında dikkat edilecekler yazısı okunabilir.

Güvenlik ve Güven İlişkisi

Altın günü, katılımcılar arasındaki güvene dayanan gayriresmî bir düzendir. Bu nedenle grup kurulmadan önce kimlerin katılacağı, kimin düzenleyici olacağı, ödeme günü gelince gecikmenin nasıl ele alınacağı ve kayıt defterinin kimde tutulacağı konularında açık bir anlaşma yapılmalıdır. Bakara Suresi’nin 282. ayeti, vadeli borçların yazıya geçirilmesini tavsiye eder; altın gününde de katılımcıların isimlerini, miktarları ve sıralamayı yazılı tutmak uyuşmazlığı önler. Yazılı kayıt, tarafların birbirine duyduğu güveni zedelemez; tersine bozulmasını engeller.

Ödemenin aksaması hâlinde, borçlu katılımcıya mühlet verilmesi ve gerekirse gruptan ayrılma şartlarının önceden belirlenmesi önerilir. Katılımcılardan biri ödeme gücünü yitirirse, diğerlerinin ona karşı merhametli davranması, Kur’ân’daki “darda olana mühlet verme” öğüdünün bir gereğidir (Bakara, 2/280).

Sıkça Sorulan Sorular

Altın günü caiz midir?

Her katılımcının verdiği kadar altını geri aldığı, ek ücret veya fazlalık bulunmadığı sürece çoğu alim karz-ı hasen ve yardımlaşma olarak caiz görür.

Altın günü lira ile yapılırsa ne olur?

Fiyat değişimi nedeniyle alacak-borç farkı doğabilir ve enflasyon etkisi ortaya çıkar. Bu yüzden altın cinsinden hesap yapmak daha uygun görülür.

Çekiliş yapmak kumar mıdır?

Hayır, çünkü kimse kaybetmez; çekiliş yalnızca alış sırasını belirler. Her katılımcı verdiğini geri alır.

Döviz günü de aynı hükme mi tabidir?

Evet, aynı cinsten ve aynı miktarda geri ödeme şartıyla altın gününe benzer biçimde değerlendirilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 28 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Karz" maddesi; Diyanet İşleri Başkanlığı, diyanet.gov.tr; Müslim, Müsâkât (Ubâde b. Sâmit rivayeti)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →