Karz-ı Hasen Nedir? Faizsiz Borç Verme

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Karz-ı Hasen Kavramı
Dayanak ve Ahlaki Değeri
Karz-ı Hasenin Şartları

Karz-ı hasen, karşılığında hiçbir fazlalık beklenmeksizin, yalnızca Allah rızası için verilen güzel borçtur. Alacaklı yalnızca verdiği miktarı geri ister; borçlu darda ise ona süre tanır. Kur’ân bu davranışı “Allah’a güzel bir borç vermek” olarak anar ve teşvik eder.

Karz-ı Hasen Kavramı

“Karz” ödünç vermek, “hasen” güzel demektir. Karz-ı hasen, ihtiyaç sahibine borç verip yalnızca aynı miktarda geri istemek, faiz veya başka bir menfaat şartı koşmamaktır. Bakara Suresi’nde “Kim Allah’a güzel bir borç verirse, Allah onu kat kat artırır” buyrulur (2/245). Hadîd Suresi’nde de aynı vurgu tekrarlanır (57/11). İslam hukuku, borç vermeyi bir sadaka türü olarak değerlendirir. Hadiste, bir Müslümana iki kez borç vermenin onun bir kez sadaka vermesi gibi olduğu belirtilir (İbn Mâce, Sadakât; senedi için farklı değerlendirmeler yapılmıştır).

Dayanak ve Ahlaki Değeri

Karz-ı hasen, hem fıkhî bir akit hem de ahlaki bir erdemdir. Kişi ihtiyaç sahibine borç verirken malına zarar gelme riskini üstlenir ve karşılığında dünyevi kazanç beklemez. Bu nedenle borç verenin ücret veya fayda şartı koşması ribâ kabul edilir. Buna karşılık borçlunun, şart koşulmaksızın borcunu daha iyi ödemesi (hüsn-i kaza) güzel bir davranıştır (bkz. borç para verirken altın veya döviz şartı). Bu yapı, İslam ekonomisinin dayanışma ilkesini somutlaştırır.

Karz-ı Hasenin Şartları

Misliyle iade: Borç, aldığı cins ve miktar kadar geri ödenir; fazlalık şart koşulamaz.
Vadenin belirlenmesi: Vade belirlenmesi tavsiye edilir; belirlenmemişse borçlu makul bir sürede öder.
Yazılı belge ve şahit: Bakara 282. ayette borçların yazıya geçirilmesi ve şahit tutulması öğütlenir. Bu, güveni zedelemez; uyuşmazlığı önler.
Mühlet ve bağışlama: Borçlu darda ise ona süre tanımak, mümkünse borcu bağışlamak teşvik edilir (Bakara, 2/280).
Niyet: Borç, Allah rızası için ve minnet bırakmadan verilmelidir.

Borçlunun Sorumlulukları

İslam, borcu ödeme niyetini ve gayretini çok önemli görür. Hadiste, ödeme niyetiyle borç alanın Allah tarafından yardım göreceği, ödemeyi niyet etmeyenin ise zarar edeceği bildirilir (Buhârî, İstikrâz). Borcu ödeyebilecek durumda olup geciktirmek zulüm sayılır (Buhârî; Müslim). Borçlu, ödeme gücü azalırsa durumu alacaklıya açıkça bildirmelidir. Böylece karz-ı hasen, iki tarafın birbirine karşı dürüst ve merhametli olmasını gerektiren bir ahlak okuludur. Ayrıca kişinin israf ve gereksiz harcamayla borçlanmaması gerekir; bu konu israf ve cimrilik yazısında ele alınır.

Gündelik Hayattaki Uygulamalar

Akraba, komşu ve arkadaş arasında verilen kısa vadeli borçlar karz-ı hasenin en yaygın biçimidir. Altın günü gibi karşılıklı birikim yöntemleri de bu ilkeye dayanır (altın günü ve döviz günü). Bazı cemaat ve vakıflar, eğitim veya sağlık ihtiyacı olanlara geri ödemeli, faizsiz destek sağlar. Öğrenci kredilerinin faizsiz yöntemle finansmanı veya esnafa küçük sermaye desteği de bu anlayışın örnekleridir. İran ve diğer bazı ülkelerde karz-ı hasen fonları kurumsal bir yapıya kavuşmuştur; ancak bu uygulamaların işleyişi ülkelere göre farklılık gösterir.

Bankacılık ve Karz-ı Hasen

Katılım bankaları, ticari kuruluşlar olduğu için karz-ı hasen sunmaları sınırlıdır; yine de bazı sosyal sorumluluk programları kapsamında düşük tutarlı faizsiz borç yardımı yapılabilir. Mikrofinans ve İslami kalkınma fonları, yoksul girişimcilere küçük finansman sağlamak için bu anlayışı kurumsallaştırmaya çalışır (bkz. mikrofinans ve İslami kalkınma fonları). Katılım bankacılığının tarihi ve işleyişi için Vakıf Katılım ve faizsiz bankacılığın tarihi yazısı okunabilir. Standartlar bakımından ise AAOIFI standartları karzı ayrı bir akit olarak ele alır.

Karz-ı Hasen ile Ticari Borç Arasındaki Fark

Ticari kredi kâr amacıyla verilir ve faiz veya masraf içerir. Karz-ı hasen ise sosyal bir yardımdır; alacaklı ücret almaz. Ancak borçlunun geri ödeme garantisi için kefalet ve rehin alınması caizdir; bunlar fazlalık değil güvencedir. Kefalet ve rehin, kefalet ve rehin yazısında ayrıntılı işlenir. Alacaklının masrafları (noter, belge gibi) için ücret alması konusunda fakihler dikkatli olunmasını önerir; asıl ilke, borç nedeniyle bir menfaat sağlanmamasıdır.

Kısa Bir Değerlendirme

Karz-ı hasen, toplumsal dayanışmanın en yalın ve en etkili araçlarından biridir. Bu uygulama; yardımlaşma kültürünü canlı tutar, borçluyu tefecilere karşı korur ve faiz yükünü hafifletir. Hem alacaklı hem borçlu için sorumluluk ve merhamet içeren bu akit, İslami finansın ahlaki temelini hatırlatır.

Karz-ı hasen vermek, her zaman büyük miktarlarla olmak zorunda değildir. Küçük ve zamanında verilen bir yardım, bazen büyük bir sıkıntıyı çözebilir. Yeter ki borç veren, verdiği borcu başa kakmasın ve borçluyu rencide etmesin; Bakara Suresi, sadakaları başa kakma ve eziyetle boşa çıkarmaktan sakındırır (2/264).

Sıkça Sorulan Sorular

Karz-ı hasen ne demektir?

Fazlalık beklenmeden, yalnızca Allah rızası için verilen güzel borçtur; alacaklı yalnızca verdiği miktarı geri alır.

Karz-ı hasende yazılı belge gerekir mi?

Bakara 282. ayet borçların yazılmasını ve şahit tutulmasını öğütler; zorunlu olmasa da uyuşmazlıkları önlemek için tavsiye edilir.

Borçlu daha fazla ödeyebilir mi?

Önceden şart koşulmamak kaydıyla borçlunun gönül rızasıyla daha iyisini vermesi caizdir ve hüsn-i kaza olarak anılır.

Borçlu ödeyemezse ne olur?

Darda olan borçluya süre tanımak Kur’ân’ın tavsiyesidir (Bakara, 2/280); alacaklı bağışlarsa daha hayırlıdır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 27 Eylül 2026 · Kaynaklar: Kur'ân-ı Kerîm, Bakara Suresi (2/245, 2/280, 2/282) ve Hadîd Suresi (57/11); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Karz" maddesi; İbn Mâce, Sadakât

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →