Kefalet ve Rehin: İslam Hukukunda Teminat

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Kefalet Nedir?
Kefaletin Türleri ve Hükümleri
Rehin Nedir?

Kefalet, bir kimsenin başkasının borcunu ödememesi hâlinde onu üstlenmeyi taahhüt etmesidir; rehin ise borcun güvencesi olarak bir malın alacaklıda bırakılmasıdır. İki yöntem de İslam hukukunda meşrudur ve borç ilişkisini güvenceye alarak ticareti kolaylaştırır. Ancak faizli borcun teminatı olarak kullanılmaları sorun doğurur.

Kefalet Nedir?

Kefalet (damân), asıl borçlunun yanında başka birinin de borçtan sorumlu olması taahhüdüdür. Kur’ân’da Yûsuf kıssasında “Onu getirene bir deve yükü ödül var; ben de buna kefilim” denilmesi kefaletin dayanaklarından biri olarak anılır (Yûsuf, 12/72). Hadiste “Kefil (zaîm) borçludur” buyrulur (Tirmizî, Büyû; Ebû Dâvûd, Büyû). Peygamberimizin cenaze namazı kılmadan önce vefat eden kişinin borcunun üstlenilip üstlenilmediğini sorması ve kefil olan sahabinin borcunu ödemesi üzerine namazı kılması, kefaletin ciddiyetini gösteren rivayetlerdendir (Buhârî, Havâlât). Kefalet, borcu güvenceye alırken kefile ağır bir sorumluluk yükler; bu nedenle kefil olurken dikkatli düşünmek gerekir.

Kefaletin Türleri ve Hükümleri

Mal kefaleti: Kefil, borçlunun borcunu ödememesi hâlinde ödemeyi üstlenir. Ödeme sonrasında borçludan rücû hakkı (geri isteme) vardır.
Nefis kefaleti: Kefil, borçlunun gerektiğinde mahkemeye veya alacaklıya getirileceğini taahhüt eder; ödemeyi üstlenmez.
Muallak kefalet: Bir şarta bağlı kefalettir (örneğin “borçlu ödemezse ben öderim”).
Ortak kefalet: Birden fazla kefil bulunması durumunda sorumluluk paylaşılır veya müteselsil olur.

Mecelle’de kefaletin şartları ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Çağdaş ticaret hukukundaki “müteselsil kefalet” kavramı, fıkıhtaki bazı mezheplerin kefilin asıl borçlu ile birlikte sorumlu olması anlayışına yaklaşır. Kefaletin ücret karşılığı verilmesi ise fakihlerce genel olarak caiz görülmez; çünkü kefalet bir yardım ve iyilik akdidir, kefil bu hizmet için ücret alırsa karza fayda sağlama (ribâ) şüphesi doğar. Ancak bazı çağdaş kurullar, kefalet ile ilgili idari masrafların alınmasına izin verir.

Rehin Nedir?

Rehin, bir malı borca karşılık güvence olarak alacaklıda bırakmaktır. Bakara Suresi’nde “Yolculukta olur da yazıcı bulamazsanız, elden teslim edilmiş rehin yeterlidir” buyrulur (2/283). Peygamberimizin bir Yahudiden yiyecek borç alırken zırhını rehin bıraktığı rivayet edilir (Buhârî, Büyû). Rehinde mülkiyet borçlunun üzerinde kalır; alacaklı malı elinde tutar ve borç ödenmezse malı satıp alacağını tahsil edebilir. Fazlası borçluya iade edilir. Rehinden yararlanma konusunda alacaklı, malı borçlunun izni olmadan kullanamaz; kullanımdan elde edilen gelir, borcun ödenmesinde hesaba katılır. Rehinden kâr elde etmek, borçtan menfaat sağlamak anlamına gelerek ribâya yaklaşır.

İpotek ve Çağdaş Teminat Biçimleri

Gayrimenkul ipoteği, rehin hükümlerine benzetilen çağdaş bir teminattır; mülk borçlunun elinde kalır, alacaklı tapuda hak sahibi olur. Fıkıh kurulları, ipoteği caiz teminat olarak görür. Banka teminat mektubu, çek, senet ve kefalet sigortası gibi araçlar da güvencelendirme amaçlı kullanılır. Bu araçların hükmü, arka plandaki işlemin meşru olmasına bağlıdır. Eğer teminat faizli bir kredinin güvencesi ise, kefilin veya rehin verenin işleme katkısı ihtiyatlı alimlerce eleştirilir; zira Hadiste “faiz yiyene, yedirene, yazana ve şahitlik edenlere lanet” edilmiştir (Müslim, Müsâkât). Bu nedenle faizli borca kefil olmak da riskli görülür.

Katılım Bankacılığında Teminat

Katılım bankaları da murâbaha, icâre ve diğer finansman ürünlerinde kefalet, ipotek ve teminat alır. Bu uygulamalar, borcun ödenmemesi riskine karşı güvence sağlar ve faiz oluşturmaz; çünkü teminat fazlalık getirmez. Örneğin konut finansmanında bankanın konutu tapuda kendi adına bulundurması bir teminat işlevi de görür (bkz. faizsiz konut kredisi ve ev alma yolları). Kâr payı ve faiz farkını anlamak için kâr payı ile faiz arasındaki fark yazısına bakılabilir.

Kefil Olurken Dikkat Edilecekler

Kefil olmak büyük bir mali sorumluluktur. Kişi borcun miktarını, vadesini, borçlunun güvenilirliğini ve ödeme gücünü bilmeden kefil olmamalıdır. Sözleşmede kefaletin üst sınırı ve süresi yazılmalıdır. Kefil, borcu ödediğinde borçludan geri isteme hakkını kullanabilir; ancak borçlunun iflası hâlinde bu hak boşa çıkabilir. Aile ve arkadaş ilişkilerinde kefillik, uzun vadeli husumete yol açabildiği için ihtiyatlı olunmalıdır. Peygamberimizin borcun ağırlığından sığınması, kefillik gibi borç yükünü artıran işlere girmeden önce tartılmasını hatırlatır.

Güvence ve Güven: Pul, Kart ve Dijital İşlemler

Dijital ödeme ve kart sistemlerinde de teminat mekanizmaları vardır; örneğin kartın limiti bankanın kullanıcıya duyduğu güvenin bir ifadesidir (bkz. ön ödemeli kart ve dijital cüzdan). Paranın fıkhî niteliği ise teminat işlemlerinde de önemlidir (bkz. pul ve kâğıt paranın fıkhî durumu). Mirasçılar arasında borç ve teminat paylaşımı için ise mirasta şirket ve işletmenin paylaşımı yazısı okunabilir. Ticari şirketlerdeki ortaklık ve sorumluluk için şirket türleri yazısı faydalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kefalet caiz mi?

Evet; Kur’ân’daki Yûsuf kıssası ve hadislerle meşru sayılır. Kefil, borçlunun ödemeyi yapmaması durumunda sorumluluk üstlenir.

Rehin alınan maldan yararlanılabilir mi?

Alacaklı borçlunun izni olmadan rehinden yararlanamaz; yararlanma borçtan menfaat sağlamak anlamına gelirse ribâ şüphesi doğar.

Kefil olmak için ücret alınabilir mi?

Çoğu fakihe göre kefalet bir iyilik akdi olduğundan ücret karşılığı yapılması caiz görülmez; idari masraflar için bazı çağdaş kurullar farklı değerlendirir.

İpotek caiz bir teminat mıdır?

Evet; ipotek, rehin benzeri bir teminat olarak caiz görülür, ancak teminat verilen borcun meşru olması gerekir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 14 Eylül 2026 · Kaynaklar: Kur'ân-ı Kerîm, Bakara Suresi (2/283) ve Yûsuf Suresi (12/72); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kefâlet" ve "Rehin" maddeleri; Mecelle, Kefalet ve Rehin kitapları

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →