Şirket Türleri: İslam Hukukunda Ortaklıklar

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Ortaklığın Dinî Dayanağı
Şirket-i Milk ve Şirket-i Akd
Şirket-i Akdin Türleri

İslam hukukunda şirket (ortaklık), iki veya daha fazla kişinin sermaye ve emekle birlikte ticaret yapıp kâr ve zararı paylaşması akdidir. Klasik fıkıhta şirket-i milk (mülkiyet ortaklığı) ve şirket-i akd (sözleşme ortaklığı) olarak ikiye ayrılır; akit şirketleri de inân, mufâvaza, a’mâl ve vücûh gibi türlere bölünür.

Ortaklığın Dinî Dayanağı

Kur’ân, ortaklıktan ve ortak mülkten söz eder; örneğin miras ortaklığı (Nisâ, 4/12) ve Sâd Suresi’ndeki “ortakların birçoğu birbirine haksızlık eder, ancak iman edip salih amel işleyenler hariç” (38/24) ayeti bu konuda anılır. Ebû Hureyre’den rivayet edilen bir kudsî hadise göre Allah, “İki ortaktan biri diğerine hıyanet etmedikçe ben onların üçüncüsüyüm; hıyanet edince aralarından çıkarım” buyurur (Ebû Dâvûd, Büyû; senedi hakkında farklı değerlendirmeler yapılmıştır). Peygamberimizin kendi döneminde ortaklık ilişkilerini bildiği ve onayladığı kabul edilir. Bu çerçeve, ortaklık akitlerinin güven ve dürüstlük temelinde işlediğini gösterir.

Şirket-i Milk ve Şirket-i Akd

Şirket-i milk, kişilerin bir malı ortaklaşa mülk edinmesidir; örneğin mirasla ya da birlikte satın almayla ortaya çıkar. Burada sözleşme aranmaz ve ortaklığın amacı kâr değildir. Şirket-i akd ise ticaret ve kâr amacıyla yapılan sözleşme ortaklığıdır. Akit şirketlerinin sermaye, emek ve itibara göre çeşitleri vardır. Bu ayrım, ortaklığın hukuki sonuçlarını ve sorumluluğu belirler. Mirasta oluşan ortaklık ile ilgili ayrıntılar mirasta şirket ve işletmenin paylaşımı yazısında anlatılır.

Şirket-i Akdin Türleri

Şirket-i inân: Ortakların sermaye koyup işi birlikte yürüttüğü, kâr oranlarının serbestçe belirlenebildiği, zararın ise sermaye oranında paylaşıldığı ortaklıktır. Çağdaş şirketlerin temeli sayılır.
Şirket-i mufâvaza: Ortakların sermaye, kâr ve tasarruf yetkisinde tam eşit olduğu ve birbirlerine kefil sayıldığı ortaklıktır; Hanefî mezhebinde kabul edilir, diğer bazı mezhepler şartlarını ağır bulur.
Şirket-i a’mâl (abdân): Ortakların sermaye koymadan sanat ve emekleriyle ortaklık kurduğu ortaklıktır (örneğin iki terzinin birlikte çalışması).
Şirket-i vücûh: Ortakların itibarlarına dayanarak veresiye mal alıp satıp kârı paylaştığı ortaklıktır.
Mudârebe: Bir tarafın sermaye, diğerinin emek koyduğu özel ortaklık biçimidir (bkz. müşâreke ve mudârebe).

Mezhepler arasında şirket türlerinin kabulü konusunda farklar vardır: Hanefî mezhebi dört türü de kabul ederken, Şâfiî mezhebi genellikle yalnızca inân şirketini ve mudârebeyi kabul eder; Mâlikî ve Hanbelî mezhepleri ise farklı şartlarla bazılarını onaylar.

Kâr ve Zarar Paylaşımı

Şirkette zarar, ortakların sermaye payı oranında dağıtılır; kâr ise anlaşmadaki orana göre paylaşılır. Kârın bir ortağa sabit tutar olarak ayrılması, yani “senin payına yılda şu kadar lira” şeklinde bir vaat, ortaklığın mantığına aykırıdır ve akdi bozar. Sermayeye karşı garanti verilmesi de ribâ sayılır. Ortaklardan her biri ortaklığın mallarında emin sıfatındadır; kusurları dışında zarar tazmin edilmez. Yönetici ortak, şirkete zarar verici işlem yapmamalı ve ortakları bilgilendirmelidir. Bu ilkeler hem küçük esnaf ortaklıklarında hem büyük şirketlerde geçerlidir.

Çağdaş Şirketler: Anonim, Limited ve Kollektif

Çağdaş ticaret hukukundaki anonim ve limited şirketler, tüzel kişiliğe sahip olmaları bakımından klasik fıkıhta tam karşılığı bulunmayan yapılardır. Çağdaş fıkıh kurulları, bu şirketlerin ortaklık mantığına dayandığını ve inân şirketine benzediğini belirterek caiz görür. Tüzel kişiliğin sınırlı sorumluluğu ilkesi bazı alimler tarafından tartışılmış, çoğunluk ise alacaklıların bilgisi ve hukuki düzen içinde kabul edilebilir bulmuştur. Anonim şirket hisseleri ve temettüsüne dair ayrıntı için hisse senedi temettüsü yazısına bakılabilir. Zekât yükümlülüğü ise şirket zekâtı yazısında açıklanmıştır.

Ortaklıkta Dikkat Edilecek Noktalar

Ortaklık kurmadan önce sermaye miktarı, görev paylaşımı, kâr dağıtımı, ortaklıktan çıkış ve tasfiye usulü yazılı olarak belirlenmelidir. Haram faaliyetle uğraşan bir şirkete ortak olunmaz. Ortakların birbirine karşı dürüst olması, hesapların şeffaf tutulması ve şirket malının israf edilmemesi gerekir. Teminat ve garanti uygulamaları için kefalet ve rehin yazısı, gayrimenkul ortaklığı için kira geliri zekâtı ve gayrimenkul yatırımı yazısı, ticarette ayıplı mal ve muhayyerlik için ise ayıplı mal yazısı incelenebilir.

Şirketin Sona Ermesi ve Tasfiye

Klasik fıkıhta şahıs şirketleri, ortaklardan birinin ölümü, delirmesi veya ortaklıktan çekilmesi ile sona erer; çünkü bu ortaklıklar kişisel güvene dayanır. Süre bitimi, amaca ulaşılması ve sermayenin kaybolması da sona erme sebepleridir. Tasfiye sırasında önce borçlar ödenir, sonra kalan mallar sermaye payı ve kâr oranlarına göre ortaklara dağıtılır. Anonim şirketlerde ise ortaklardan birinin ölümü şirketi sona erdirmez; hisseler mirasçılara geçer. Bu, çağdaş şirketlerin klasik şirketlerden ayrıldığı önemli noktalardan biridir. Fıkıh kurulları, ortaklık sözleşmesinde böyle bir hükmün öngörülmesini ve ortaklar arasında rızaya dayalı olmasını caiz görür. Tasfiye sırasında alacak ve borçların net biçimde ortaya konması, haksızlığı önler.

Sıkça Sorulan Sorular

İslam hukukunda şirket türleri nelerdir?

Şirket-i milk (mülkiyet ortaklığı) ve şirket-i akd (inân, mufâvaza, a’mâl, vücûh) ile özel bir ortaklık olan mudârebe başlıca türlerdir.

İnân şirketi nedir?

Ortakların sermaye koyup işi birlikte yürüttüğü, kârın serbestçe belirlenen oranla, zararın ise sermaye oranında paylaşıldığı ortaklıktır.

Anonim şirketler caiz mi?

Çağdaş fıkıh kurulları, helal faaliyette bulunan anonim ve limited şirketleri ortaklık mantığına dayandığı için caiz görür.

Ortaklıkta zarar nasıl paylaşılır?

Zarar, ortakların sermaye payı oranında paylaşılır; kâr ise anlaşmadaki orana göre bölüşülür.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 24 Haziran 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Şirket" maddesi; Mecelle, Şirketler Kitabı; Ebû Dâvûd, Büyû (kudsî hadis: "Ortaklardan biri hıyanet etmedikçe üçüncüleri Ben'im")

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →