Şirket Zekâtı ve Ticari Mallar – İslami Rehber

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Ticari Mal Nedir?
Şirket Varlıklarında Zekâta Tabi Olanlar
Zekâta Tabi Olmayan Varlıklar

Şirket zekâtı hesaplanırken ticari mallar, stoklar, nakit, banka bakiyesi ve tahsili mümkün alacaklar toplanır; kısa vadeli borçlar düşülür ve kalan tutar nisabı aşıyorsa kırkta bir (yüzde 2,5) oranında zekât verilir. Bina, makine ve araç gibi üretim araçları ise zekâta tabi değildir. Ortakların sorumluluğu konusunda mezhepler farklı yaklaşır.

Ticari Mal Nedir?

Ticari mal (urûzü’t-ticâre), kâr elde etmek amacıyla alınıp satılan her türlü maldır. Semüre b. Cündeb’den rivayet edilen hadise göre Peygamberimiz, sattığımız şeylerden zekât çıkarmamızı emretmiştir (Ebû Dâvûd, Zekât; senedi hakkında farklı değerlendirmeler vardır). Fakihler bu rivayete dayanarak ticaret mallarının zekâta tabi olduğunu kabul eder. Ticari mal sayılması için malın satış amacıyla edinilmiş ve satışa hazır bulunması gerekir. Kişinin kendi kullanımı için edindiği mallar ticari mal değildir. Aynı mal, niyete göre ticari mal olup olmayabilir; örneğin satılmak üzere alınan arsa ticari mal, oturmak üzere alınan arsa değildir.

Şirket Varlıklarında Zekâta Tabi Olanlar

Nakit ve banka bakiyeleri: Kasada, bankada ve katılım hesaplarındaki tutarlar.
Stoklar ve satış malları: Satılmak üzere bekleyen mamul, yarı mamul ve hammadde (üretimde kullanılacak hammadde de ticari mal sayılır) piyasa değerleriyle.
Tahsili kuvvetli alacaklar: Müşteri alacaklarından tahsil edilmesi muhtemel olanlar. Tahsili belirsiz alacaklar için tahsil edildiğinde ödeme yapılabileceği görüşü de vardır.
Altın, gümüş ve döviz: Şirket kasasındaki kıymetli madenler ve dövizler.
Yatırım amaçlı hisse ve fonlar: Piyasa değeriyle (bkz. zekât hesaplamada hisse senedi ve fonlar).

Zekâta Tabi Olmayan Varlıklar

Bina, arazi (satış amacı yoksa), makine, tezgâh, taşıt, ofis mobilyası ve diğer sabit varlıklar, üretim ve hizmet için kullanıldığından zekâta tabi değildir; bunların kâr getirdiği gelir ise nakit olarak elde edildiğinde zekât hesabına girer. Kiraya verilen gayrimenkullerde gelir üzerinden zekât hesabı yapılır (bkz. kira geliri ve gayrimenkul zekâtı). Ayrıca şirketin ödenmiş sermayesi gibi hukuki kalemler, kendi başına değil karşılığındaki varlıklar üzerinden değerlendirilir.

Hesaplama Yöntemi

Pratik yöntem şöyledir: Zekât tarihinde şirketin bilançosu çıkarılır. Dönen varlıklar toplanır (nakit + stok + alacak + yatırım), buradan kısa vadeli borçlar (tedarikçi borcu, vergi borcu, maaş borcu, yıl içinde ödenecek kredi taksitleri) çıkarılır. Kalan net tutar nisabı aşıyorsa 0,025 ile çarpılır. Örnek olarak: Nakit 300 bin, stok 700 bin, tahsili mümkün alacak 200 bin, kısa vadeli borç 400 bin ise net 800 bin liradır; zekât 800.000 × 0,025 = 20.000 liradır. Bu rakamlar yalnızca örnektir ve borç türlerinin düşülmesi konusunda mezheplerin ayrıntıları farklıdır. Faizli borçların düşülüp düşülmeyeceği tartışmalıdır; ihtiyatlı görüş, kişinin ödemek zorunda olduğu borçların düşülmesine izin verir.

Ortakların Sorumluluğu: Şahıs mı, Şirket mi?

Klasik fıkıhta zekâtın mükellefi gerçek kişidir; şirketin tüzel kişiliği zekât ödemez. Şâfiî mezhebi, ortakların mallarının karışması (hulta) nedeniyle şirketi tek mal sayarak toplam varlık üzerinden zekât hesaplar. Hanefî mezhebi ise her ortağın kendi payına göre ayrı ayrı mükellef olduğunu söyler; yani her ortağın payı nisaba ulaşıyorsa zekât verir. Çağdaş fetva kurumlarının çoğu şirketin yıllık bilançosu üzerinden zekât hesaplanıp ortaklara payları oranında dağıtılmasını, ya da şirket adına ödemenin kabul edilmesini öngörür. Uygulamada anonim şirket ortağı, hissesi nisaba ulaşmıyorsa dahi şirket zekâtı ödenmişse sorumluluktan kurtulmuş sayılabilir.

Ticari Mallarda Değerleme ve Zamanlama

Mallar, zekât günündeki satış (piyasa) değeriyle değerlenir; maliyet bedeli değil, o günkü ortalama satış fiyatı esas alınır. Yıl içinde stok değişebileceği için, nisaba ulaşılan başlangıç ile yıl sonunda nisabın bulunması yeterlidir; yıl boyunca ticaretle devam eden mal artışı, yıl sonunda toplanır. Hicrî yıl (354 gün) kullanılırsa oran yüzde 2,5 olarak kalır; miladi yıl kullanılırsa küçük bir fark nedeniyle bazı kurumlar yüzde 2,577 oranı önerir. Bu fark, takvim farkından kaynaklanır.

Borç, Kredi ve Faiz Durumu

Şirketin ödenmesi gereken kısa vadeli borçları zekât tabanından düşülür. Uzun vadeli kredilerin yalnızca o yıl ödenecek taksitleri düşülebilir görüşü yaygındır. Faizli kredi kullanan şirketlerin zekât hesaplaması ise faizli işlemin kendisi ayrı bir sorundur; zekât bu sorunu ortadan kaldırmaz. Katılım bankasından finansman kullanan şirketler için murâbaha borçları da aynı şekilde borç olarak değerlendirilir. Şirket yatırım yapıyorsa, yatırımın helal olması önemlidir (bkz. hisse senedi temettüsü). Yatırım fonları için ise katılım fonları yazısı okunabilir; kripto yatırımı olan şirketler için ayrıca kripto varlıkların zekâtı yazısına bakılabilir.

Pratik Notlar

Zekât hesabının her yıl aynı tarihte yapılması, kayıt tutulması ve muhasebe verilerinden yararlanılması kolaylık sağlar. Zekât hakkı olan sekiz sınıf Tevbe Suresi’nde sayılmıştır (9/60); şirketler zekâtı vakıf, dernek veya doğrudan ihtiyaç sahiplerine verebilir. Kurum adına verilen zekâtın niyetle yapılması ve hak sahibine gerçekten ulaşması gerekir. İslami finans eleştirileri için şekilcilik tartışması yazısı da okunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Şirket zekâtı nasıl hesaplanır?

Nakit, stok, tahsili mümkün alacak ve yatırımlar toplanır, kısa vadeli borçlar düşülür; kalan tutar nisabı aşıyorsa yüzde 2,5’i zekât olarak verilir.

Makine ve binalara zekât gerekir mi?

Hayır; üretim ve hizmet için kullanılan sabit varlıklar zekâta tabi değildir.

Zekâtı şirket mi öder, ortaklar mı?

Mezhepler farklı yaklaşır; çağdaş uygulamada şirketin bilançosu üzerinden hesaplanıp ortaklar adına ödenmesi yaygındır.

Borçlar zekât hesabından düşülür mü?

Evet, ödenmesi gereken kısa vadeli borçlar düşülür; uzun vadeli kredilerde yıl içinde ödenecek kısım esas alınır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 3 Temmuz 2026 · Kaynaklar: Diyanet İşleri Başkanlığı, diyanet.gov.tr (zekât bölümü); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Zekât" ve "Şirket" maddeleri; Ebû Dâvûd, Zekât (Semüre b. Cündeb rivayeti)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →