İcâre (Finansal Kiralama) İslami Finansta

Bu yazıda öğrenecekleriniz

İcâre'nin Temel Özellikleri
Finansal Kiralama ve İcâre Müntehiye Bi't-Temlik
Murâbaha ile Farkı

İcâre, bir malın veya hizmetin belirli bir süre ve bedelle kiraya verilmesi akdidir. İslami finansta bu akit, finansal kiralamanın (leasing) fıkhî karşılığı olarak kullanılır: banka malı satın alır, müşteriye kiralar ve süre sonunda mülkiyeti müşteriye devredebilir. Mülkiyet bankada kaldığı için faiz yerine kira geliri söz konusudur.

İcâre’nin Temel Özellikleri

Klasik fıkıhta icâre, bir menfaatin bedel karşılığı kiraya verilmesidir. Kiracı, mülkiyeti değil kullanım hakkını kazanır. Akdin geçerli olması için kiralanan şeyin, kira süresinin ve bedelin belli olması gerekir. Mal kullanıma elverişli olmalı ve kullanıldığında yok olmamalıdır; yenilen yiyecek gibi tüketilen şeyler icâre konusu olamaz. Kur’ân’da emzirme karşılığında ücret verilmesini anlatan Talâk Suresi (65/6) ve Hz. Mûsâ’nın çobanlık karşılığında hizmet kabul etmesini anlatan Kasas Suresi (28/26-27) ayetleri, ücretli çalıştırmanın dayanakları arasında anılır.

Kira bedeli belli olmalıdır; sonradan tek taraflı artırılamaz.
Mal kiralayanın mülkiyetinde ve riskinde olmalıdır.
Büyük bakım ve sigorta giderleri mal sahibine, kullanımdan doğan giderler kiracıya aittir.
Kullanım amacı helal olmalıdır.

Finansal Kiralama ve İcâre Müntehiye Bi’t-Temlik

Çağdaş finans işlemlerinde banka, müşterinin ihtiyaç duyduğu malı (makine, taşıt, gayrimenkul) satın alıp kiralar. Süre sonunda mülkiyet sembolik bir bedelle ya da bağışla müşteriye devredilirse bu yönteme “icâre müntehiye bi’t-temlik” (temlik ile sonuçlanan kiralama) denir. Fakihler, kira akdi ve satış akdinin tek sözleşmede birleştirilmemesi gerektiğini belirtir; çünkü aynı akitte iki farklı hukuki işlem karışırsa belirsizlik doğar. Bu sebeple devir sözü, genellikle ayrı bir hibe veya satış sözüyle düzenlenir.

Türkiye’de finansal kiralama 6361 sayılı Kanun çerçevesinde yürütülür; katılım bankaları ve finansal kiralama şirketleri bu çerçevede faizsiz kiralama ürünleri sunabilir. Konut ve iş yeri finansmanı gibi alanlarda icâre, murâbahaya alternatif bir yöntemdir.

Murâbaha ile Farkı

Murâbahada mülkiyet müşteriye geçer ve borç bedeli taksitle ödenir. İcârede ise mülkiyet kira süresince bankada kalır. Bu fark, risk dağılımı açısından önemlidir: Mal hasar görürse bankanın mülkiyet riski vardır, bu nedenle sigorta yapılır. Müşteri kira dönemi boyunca malı kullanır ama sahibi olmaz. Müşterinin kirayı ödememesi hâlinde banka malı geri alabilir, bu da klasik kredi teminatından farklıdır. Bu ayrım, akitler arasındaki farkı anlamak isteyenler için katılım bankası ile klasik banka arasındaki farklar yazısında da görülebilir.

Değişken Kira Bedeli Meselesi

Bazı sözleşmelerde kira bedeli, belirli bir faiz endeksine bağlı olarak değişebilir. Fakihlerin birçoğu, kira bedelinin sözleşme sırasında belli olması ilkesi doğrultusunda her dönem için kiranın önceden net bilinmesini ister. Bu nedenle kira bedelinin referans endekse bağlanması bir tartışma konusudur. AAOIFI standartları, belirlenmiş dönemler için sabit kira, sonrasında ise bilinen formüle göre değişen kira modelini kabul eder. Bu tür uygulamalar şekilcilik tartışması kapsamında da değerlendirilir.

İcâre Temelli Ürünler

İcâre yöntemi yalnızca bireysel konut ve taşıt finansmanında değil, sukuk (kira sertifikası) ihraçlarında da kullanılır. Varlık kiralama şirketi bir varlığı satın alır, kiraya verir ve kira gelirini yatırımcılara dağıtır. Bu yapı sukuk yazısında ayrıntılı olarak ele alınır. Ayrıca devlet kurumları da kamu varlıklarını kira sertifikası ihracıyla finanse eder. Yatırımcı açısından bu araçlar, faizsiz kazanç arayanlar için alternatif olarak sunulur.

Dikkat Edilecek Noktalar

Kiralama sözleşmesinde kira bedeli, süre, bakım sorumluluğu, sigorta ve devir şartları açıkça yazılmalıdır. Müşteri, malın devir bedelini ve kiranın aylık dağılımını sormalıdır. Kâr payı mantığıyla ilgili genel bilgi için kâr payı ile faiz arasındaki fark yazısı, ortaklık temelli yöntemler için ise müşâreke ve mudârebe yazısı faydalıdır. İstisnâ sözleşmesi üzerinden yapılan konut finansmanı için istisnâ sözleşmesi yazısına da bakılabilir.

Bu bilgiler genel bir tanıtım niteliğindedir; kişisel bir finansman kararı için ilgili bankanın Danışma Kurulu açıklamaları ve resmî sözleşme metinleri esas alınmalıdır.

Tarihî Arka Plan ve Güncel Tartışma

İcâre, klasik fıkıhta hem eşya kirası hem de işçi ve hizmet ücreti için kullanılan geniş bir akittir. Hanefî, Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezhepleri, kiranın şartlarında genel olarak uzlaşır; ayrıntılarda ise kiracının kullanım biçimi ve sürenin uzunluğu gibi konularda küçük farklar vardır. Mecelle’de icâre bölümü ayrıntılı biçimde düzenlenmiş ve Osmanlı hukukunun uygulamasına yön vermiştir. Çağdaş finansta icâre ise hem bireysel hem kurumsal finansmanın yaygın bir aracına dönüşmüştür. Tartışma, daha çok kira bedelinin sabitliği ve malın mülkiyet riskinin banka üzerinde gerçekten kalıp kalmadığı noktalarında yoğunlaşır. Uzmanlar, uygulamada bankanın mülkiyetten doğan sorumluluklarını (büyük bakım, sigorta, mülkiyet vergisi) üstlenmesi hâlinde akdin geçerli sayılacağını belirtir.

Sıkça Sorulan Sorular

İcâre ile satış arasındaki fark nedir?

İcârede yalnızca kullanım hakkı devredilir, mülkiyet kiralayanda kalır. Satışta ise mülkiyet alıcıya geçer.

Finansal kiralama faizsiz midir?

Kira bedeli sabit ve malın mülkiyeti bankada kaldığı sürece İslami finansta kabul edilen bir yapıdır; ancak referans endekse bağlanan kira bedelleri tartışmalıdır.

İcâre müntehiye bi’t-temlik nedir?

Kira süresi sonunda malın mülkiyetinin ayrı bir hibe veya satışla kiracıya devredildiği finansal kiralama biçimidir.

Kiralanan mal hasar görürse sorumluluk kimdedir?

Büyük hasar ve mülkiyetten doğan riskler mal sahibi bankaya aittir; kullanıcı hatasından doğan zararlar için kiracı sorumlu tutulabilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 30 Eylül 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "İcâre" maddesi; AAOIFI Şer'î Standartları (İcâre), aaoifi.com; 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →