Murâbaha Nedir? Katılım Bankalarında Uygulanışı

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Klasik Fıkıhta Murâbaha
Katılım Bankalarında Nasıl İşler?
Vekâlet Sorunu

Murâbaha, satıcının malın maliyetini müşteriye açıkça bildirip üzerine belirli bir kâr ekleyerek sattığı bir satış akdidir. Katılım bankalarında banka, müşterinin istediği malı önce kendisi satın alır, sonra maliyetine kâr ekleyerek vadeli veya peşin satar; böylece faizli borç yerine alım-satım gerçekleşmiş olur.

Klasik Fıkıhta Murâbaha

Klasik fıkıhta murâbaha, bir “güven satışı” (büyû-ı emânât) olarak sınıflandırılır. Alıcı, satıcının bildirdiği maliyete güvenir; satıcı da maliyeti ve kâr miktarını dürüstçe açıklar. Bu satışta taraflar kâr oranını bilerek anlaşır ve fiyat sözleşme sırasında kesinleşir. Aşağıdaki şartlar fakihler tarafından aranır:

Satıcı malı gerçekten satın almış ve mülkiyetine geçirmiş olmalıdır.
Maliyet ve kâr açıkça bilinmelidir.
Fiyat sözleşme anında kesin olmalı, sonradan artırılmamalıdır.
Satılan mal helal ve teslim edilebilir olmalıdır.

Bu yöntemin kökeni “Allah alışverişi helal kıldı” (Bakara, 2/275) ayetindeki genel satış izniyle ilişkilendirilir. Peygamberimizin sahip olmadığın şeyi satma konusundaki uyarısı da (Tirmizî, Büyû; Ebû Dâvûd) mülkiyet şartının dayanağı sayılır.

Katılım Bankalarında Nasıl İşler?

Müşteri bir mal (taşıt, konut, makine) seçer ve bankaya başvurur. Banka malı satıcıdan satın alır, mülkiyeti kendi üzerine geçirir ve ardından müşteriye belirlenmiş kârla satar. Ödeme taksitlidir ve fiyat sabittir. Bu yöntemde banka malı satın alıp müşteriye devrettiği için, “faizli kredi” yerine “ticari satış” söz konusu olur. Türkiye’de katılım bankalarının konut ve taşıt finansmanında en çok kullandığı yöntemlerden biridir.

Uygulamada konut finansmanı için ayrıntılı bilgi faizsiz konut kredisi yazısında yer alır. Banka ve müşteri ilişkisinin genel çerçevesi ise katılım bankası nedir yazısında anlatılır.

Vekâlet Sorunu

Bazı uygulamalarda banka, malı kendisi doğrudan almak yerine müşteriyi vekil tayin eder; müşteri malı satıcıdan bankanın adına satın alır ve sonra banka müşteriye satar. Eleştirenler bunu, mülkiyet ve riskin banka üzerinde yeterince kalmadığı, işlemin şekle indirgendiği gerekçesiyle tartışır. Fakihler genelde, bankanın mülkiyetinin ve riskinin bir an için bile olsa gerçekleşmesi şartıyla bu yöntemi caiz görür; fakat vekâletin geniş kullanımı ihtilaf konusudur. AAOIFI standartları da bankanın gerçek mülkiyet ve riskini şart koşar.

Gecikme Hâlinde Ne Olur?

Murâbahada fiyat baştan kesinleştiği için, vade uzadığında kâr eklenemez; bu, faizden ayıran temel unsurlardandır. Gecikme olursa bazı bankalar gecikme tazminatı alır, ancak bunu gelir yazmaz, hayır işlerine yönlendirir. Bu uygulama, fıkıhta borçlunun kasıtlı gecikmesine ilişkin farklı görüşler dikkate alınarak geliştirilmiştir. Bu konudaki hassasiyetler ve ürün çeşitliliği kâr payı ile faiz arasındaki fark yazısında da ele alınır.

Murâbaha ile Diğer Finansman Akitleri

Murâbaha yalnızca bir yöntemdir. İcâre (finansal kiralama) mülkiyetin bankada kalıp kullanımın kiralanmasıdır; müşâreke ve mudârebe ise gerçek ortaklık yapılarıdır. Bankaların ürün karmasında murâbahanın payı yüksek olsa da, bazı alimler bu ağırlığı eleştirir ve ortaklık temelli ürünlerin artırılması gerektiğini savunur. Ayrıntılar için icâre ve müşâreke ve mudârebe yazılarına bakılabilir. Katılım bankası ile klasik banka arasındaki farklar ise ayrı bir yazıda özetlenmiştir.

Müşteri İçin Kontrol Listesi

Bir murâbaha sözleşmesi imzalamadan önce bankanın malı gerçekten satın alıp almadığı, fatura ve tapu işlemlerinin kimin adına yapıldığı, toplam geri ödeme tutarı ve gecikme hükümleri sorulmalıdır. Sözleşmedeki tüm masraflar açıkça görülmeli, şüphe duyulan noktalar yazılı olarak netleştirilmelidir. Danışma Kurulu karar özetleri bankaların internet sitelerinde yayımlanır.

Sonuçta murâbaha, doğru uygulandığında faizli kredinin yerine geçen meşru bir alım-satım yöntemidir; fakat uygulamanın dürüstlüğü ve şeffaflığı, ürünün hükmünü doğrudan etkiler.

Murâbaha Çeşitleri: Peşin, Vadeli ve Siparişe Bağlı

Murâbaha peşin ödemeli olabileceği gibi vadeli de olabilir; katılım bankalarında en yaygını vadeli murâbahadır. Vadeli satışta peşin fiyatla vadeli fiyat arasında fark bulunması, birçok fakihe göre caizdir; çünkü bu bir satış fiyatıdır, borca bağlı faiz değildir. Ancak fiyat farkının sözleşme anında kesin olarak belirlenmesi gerekir. Bu konuya peşin ve vadeli fiyat farkı yazısında ayrıca değinilir.

“Siparişe bağlı murâbaha” olarak bilinen yöntemde müşteri, bankadan belirli bir malı almasını ister ve satın alınmasının ardından malı alma sözü verir. Fakihlerin bir kısmı bu sözün bağlayıcı olmasını (vaad) mahzurlu bulur; çünkü bankanın malı müşteriye satma riski taşımaması, işlemi ticari değil kredi benzeri hâle getirebilir. Bu nedenle uygulamada sözün bağlayıcılığı ve mülkiyet riski özenle düzenlenir.

Uygulamada Karşılaşılan Sorular

Müşteriler sıklıkla ödeme erken yapılırsa indirim uygulanıp uygulanmadığını sorar. Kimi bankalar erken ödemede kâr payında indirim (ıtk veya “dâ ve ta’accel”) uygulaması yapar; bu uygulama, klasik fıkıhta tartışmalı olmakla birlikte çağdaş kurullarca çoğunlukla kabul edilir. Banka tarafından tescil ve sigorta masrafları gibi giderlerin müşteri tarafından üstlenilmesi de ürün bilgi formlarında açıkça gösterilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Murâbaha ile faizli kredi arasındaki fark nedir?

Murâbahada banka malı satın alıp müşteriye kâr ekleyerek satar; para borç verilmez. Faizli kredide ise para ödünç verilir ve zamanla artan faiz alınır.

Murâbahada fiyat sonradan artar mı?

Hayır. Fiyat sözleşme anında kesinleşir; vade uzasa bile kâr artırılamaz.

Banka malı gerçekten alıyor mu?

Doğru uygulamada banka malı satın alır ve mülkiyeti geçirir. Bazı uygulamalarda müşterinin vekil olarak alması tartışma konusudur.

Gecikme olursa ne yapılır?

Bazı bankalar gecikme tazminatı alır ve bunu hayır kuruluşlarına aktarır; fakat uygulamalar bankadan bankaya farklılık gösterebilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 9 Haziran 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Murâbaha" maddesi; AAOIFI Şer'î Standartları (Murabaha), aaoifi.com; Türkiye Katılım Bankaları Birliği, tkbb.org.tr

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →