Hz. Ümmü Hakîm (r.anhâ) Kimdir? Hayatı ve İslam’a Hizmetleri

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Soyu ve Ailesi
Mekke'nin Fethi ve Müslüman Oluşu
Af ve Dönüşüm Örneği

Ümmü Hakîm bint Hâris, Mekke’nin Mahzûm kabilesindendir ve İslam’a en çok düşmanlık eden isimlerden Ebû Cehil’in oğlu İkrime’nin eşidir. Mekke’nin fethinde Müslüman olması, kocasının affını istemesi ve onu Yemen yolundan geri döndürmesi ile bilinir. Sonraki yıllarda Şam seferlerinde yer aldığı anlatılan bu hanım sahabinin hayatı, bağışlama ve dönüşüm temalarını içerir.

Soyu ve Ailesi

Ümmü Hakîm, Hâris b. Hişâm b. Mugîre’nin kızıdır; amcası Ebû Cehil’dir. Bu bakımdan Mekke’nin en güçlü ailelerinden birinin mensubudur. Hâris b. Hişâm, Bedir ve Uhud’da Müslümanlara karşı savaşan ve Mekke’nin fethinden sonra Müslüman olan kişidir; hayatının sonunda Şam seferlerinde şehit düştüğü aktarılır. Ümmü Hakîm, İkrime b. Ebî Cehil ile evliydi; İkrime Mekke’nin fethine kadar Hz. Peygamber’e karşı savaşan, ancak sonradan Müslüman olarak Yermuk ve Ridde olaylarında ağırlığını ortaya koyan bir komutandır. İkrime’nin hayatı için İkrime b. Ebî Cehil yazısı okunabilir.

Mekke’nin Fethi ve Müslüman Oluşu

Hicretin 8. yılında Hz. Peygamber Mekke’yi fethettiğinde, geçmişte düşmanlık gösteren birçok kişi için genel af ilan edildi; yine de bazıları hakkında özel hüküm verilmişti. Ümmü Hakîm, Mekke’nin fethi sırasında Müslüman oldu ve Hz. Peygamber’e biat etti. Kocası İkrime ise önce Yemen’e doğru kaçmaya çalıştı. Ümmü Hakîm, Hz. Peygamber’in huzuruna çıkıp kocası için eman istedi; Hz. Peygamber de buna izin verdi. Ümmü Hakîm kocasının peşinden gitti, rivayete göre Tihâme kıyısında ona yetişti ve onu Hz. Peygamber’in affıyla geri döndürdü. İkrime Mekke’ye döndüğünde Hz. Peygamber onu “Hoş geldin, muhacir süvari” diyerek karşıladı ve Müslüman oldu. Mâlik’in Muvatta’ında İkrime’nin Müslüman olması ile Ümmü Hakîm arasındaki nikâh ilişkisi ele alınır. Bu rivayet, fıkıhta eşlerden birinin Müslüman olması ve diğerinin henüz olmaması hâlinde nikâhın durumu konusunda delil olarak gündeme gelir. Mekke’nin fethi ile ilgili genel bilgi için Mekke dönemi yazısı okunabilir.

Af ve Dönüşüm Örneği

İkrime, babasının Bedir’de ölümüyle İslam’a karşı düşmanlığını sürdüren isimlerden biriydi. Mekke’nin fethinde Hz. Peygamber’in bağışlamasıyla yeni bir sayfa açtı. Müslüman olduktan sonra “Allah’ım, Allah yolundan alıkoymak için harcadığım her şeyin karşılığını Allah yolunda harcayacağım” dediği, Hz. Peygamber’e kendisi için bağışlanma dilemesini istediği aktarılır. Ümmü Hakîm bu dönüşümün hem şahidi hem de yardımcısıdır. Bu hikâye, Hz. Peygamber’in genel af ilkesinin bireysel hayatlara nasıl yansıdığını gösterir.

Şam Seferleri ve Kocasının Şehadeti

Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer dönemlerinde Müslümanlar Bizans’a karşı Şam’a yöneldi. İkrime, Yemâme, Ridde olayları ve Şam seferlerinde görev aldı. Kaynaklara göre Ecnâdeyn savaşında veya Yermuk’te yaralanarak şehit düştü; şehadet yeri hakkında rivayetler farklıdır. Ümmü Hakîm kocasının şehadetinden sonra bir süre dul kaldı; sonra Hâlid b. Saîd b. el-Âs ile evlendi. Yermuk ve Şam seferleri için Yermuk savaşı yazısı okunabilir.

Mercüssuffer Rivayeti

Tabakât kaynaklarında Ümmü Hakîm’in Hâlid b. Saîd ile evlendikten sonraki ilk günlerde Mercüssuffer’de (yaklaşık 14/635) Bizans ordusuyla karşılaşıldığı ve Müslümanların hazırlanırken Ümmü Hakîm’in bir çadır kazığıyla yedi Bizans askerini öldürdüğü anlatılır. Bu rivayet düğünün ertesi gününe rastladığı için dikkat çekici bulunmuştur. Anlatımın detayları (sayı, düğün zamanı) kaynaklara göre farklılık gösterir; bu nedenle “rivayet edilir” kaydıyla aktarılmalıdır. Bu olay Esmâ bint Yezîd’in Yermuk’taki rivayetiyle sıkça birlikte anılır; ayrıntı için Hz. Esmâ bint Yezîd yazısına bakılabilir.

Bu hikâyede dikkat çeken bir başka husus, Ümmü Hakîm’in Mekke’nin fethinde hem kendi imanını hem de ailesinin geleceğini birlikte düşünmesidir. Kaynaklar onun, kocasından önce Müslüman olması ve onu bağışlatmak için girişimde bulunması nedeniyle ailenin dönüşümünde belirleyici rol oynadığını belirtir.

Hayatının Sonu ve Mirası

Hâlid b. Saîd’in Mercüssuffer’de şehit düşmesinin ardından Ümmü Hakîm’in hayatı hakkında kaynaklar sınırlı bilgi verir; sonraki evliliği, yaşadığı yer ve vefat tarihi belirsizdir. Mirası, bağışlama ve dönüşüm hikâyesinde kadının aktif rolünü göstermesidir. Örnek davranışları için Hz. Ümmü Hakîm: Faziletleri ve Örnek Alınacak Yönleri, rivayetleri için Hz. Ümmü Hakîm: Hakkındaki Rivayetler yazıları okunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ümmü Hakîm kimdir?

Mekke’nin Mahzûm kabilesinden Hâris b. Hişâm’ın kızı ve İkrime b. Ebî Cehil’in eşidir. Mekke’nin fethinde Müslüman olmuş, kocasının bağışlanmasını istemiş ve onu Yemen yolundan geri getirmiştir.

İkrime ile ilgili rivayet nedir?

Mekke fethinde İkrime Yemen’e kaçtı. Ümmü Hakîm Hz. Peygamber’den eman istedi, İkrime’yi yoldan geri getirdi; İkrime Müslüman oldu. Rivayet Muvatta ve siyer kaynaklarında yer alır.

Mercüssuffer’deki anlatım nedir?

Rivayete göre Ümmü Hakîm, Hâlid b. Saîd ile evlendikten kısa süre sonra Mercüssuffer’de savaşa katılmış ve çadır kazığı ile yedi Bizans askerini öldürmüştür. Anlatı tabakât kaynaklarında farklı ayrıntılarla geçer.

Ümmü Hakîm’in kocası İkrime nasıl şehit oldu?

İkrime b. Ebî Cehil, Şam seferlerinde (Ecnâdeyn veya Yermuk, yaklaşık 13-15/634-636) şehit düştü. Kaynaklarda şehit olduğu savaşın adı farklı verilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 17 Haziran 2026 · Kaynaklar: İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-Kübrâ; Mâlik, el-Muvatta', Nikâh; Hâkim, el-Müstedrek; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ümmü Hakîm" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →