Kurban Konusunda Dört Mezhebin Görüşleri

Kurban, Allah’a yakınlaşmak niyetiyle belirli vakitte, belirli evsafta bir hayvanı usulüne uygun biçimde kesme ibadetidir. Kurbanın hükmü konusunda fıkıh mezhepleri kurbanın hükmü konusunda ikiye ayrılır: Hanefîlere göre şartları taşıyan kişiye vaciptir, Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelîlerin çoğunluk görüşüne göre ise sünnet-i müekkededir.

Kurbanın Dayanağı ve Genel Çerçevesi

Kurban ibadetinin temeli Kur’an’a dayanır. Kevser Suresi’nde “Rabbin için namaz kıl ve kurban kes” buyrulur (108/2). Hac Suresi’nde ise her ümmet için bir kurban usulü konduğu, Allah’ın adının anılarak kesim yapılması gerektiği bildirilir (22/34). Hz. İbrâhim ile oğlunun kıssası da kurbanın manevî arka planını oluşturur. Sünnette Hz. Peygamber’in Medine’de her yıl kurban kestiği, iki boynuzlu, alaca bir koçu kendi eliyle kesip “bismillâh, Allâhü ekber” dediği Buhârî ve Müslim’de nakledilir.

Mezheplerin ayrıldığı nokta ibadetin aslı değil, hükmünün derecesidir. Bu ayrım, delillerin yorumundan ve usul farklarından doğar; bunun genel çerçevesi için Ebû Hanîfe ile İmam Şâfiî’nin usul farkları yazısına bakılabilir.

Hanefî Mezhebi: Vacip Görüşü

Hanefî fakihlere göre kurban; mukîm (yolcu olmayan), hür, müslüman ve zenginlik ölçüsü olan kişiye vaciptir. Zenginlik ölçüsü olarak zekât nisabı kadar mal varlığı esas alınır; ancak bu mal temel ihtiyaçlar dışında olmalıdır. Delil olarak Kevser Suresi’ndeki emir ile “Kim kurban kesmeye gücü yettiği hâlde kesmezse bayram namazgâhımıza yaklaşmasın” meâlindeki rivayet gösterilir. Bu rivayetin ravileri ve merfû/mevkûf oluşu hadis âlimlerince tartışılmıştır; Hanefîler yine de metnin vücûb ifade ettiğini savunur. Kaynaklarda Ebû Yûsuf’a nispetle kurbanın sünnet olduğuna dair bir görüş de aktarılır.

Hanefîlerde yolcu üzerine kurban vacip değildir. Kurban vaktinde nisap sahibi olan kişi, kurbanı kesmeden vaktin sonunda kesmemişse, kurbanlık değerinde bir hayvanı veya bedelini sadaka olarak vermekle yükümlü olur.

Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî Mezhepleri: Sünnet-i Müekkede Görüşü

Bu üç mezhepte çoğunluk görüşü, kurbanın güçlü bir sünnet olduğudur. Şâfiîlerde kurban “sünnet-i kifâye” niteliğiyle de anılır: Bir ev halkından biri kurban keserse sünnet o aile için yerine gelmiş olur, ancak herkesin ayrı kesmesi daha faziletlidir. Mâlikîler kurbanı, gücü yeten herkes için sünnet-i müekkede sayar; hacda Minâ’da bulunan hacılar hakkında farklı hüküm verilir. Hanbelîlerde meşhur görüş sünnettir, vücûbu savunan rivayetler de nakledilir.

Bu mezheplerin delili, Hz. Peygamber’in “Biriniz kurban kesmek isterse zilhicce hilali görüldükten sonra saçından ve tırnağından almasın” mealindeki hadistir (Müslim, Edâhî). Hadisteki “isterse” kaydı, emrin farz veya vacip olmadığına karine sayılmıştır. Hükümde benzer bir gerekçe ve karşılaştırmalı değerlendirme için fıkhî mezhep ayrımı konusu da okunabilir.

Kurbanlık Hayvanın Cinsi, Yaşı ve Kusuru

Dört mezhepte de kurban; deve, sığır (manda dâhil), koyun ve keçi cinsinden olur. Yaş konusunda Hanefîlerde genel ölçü deve için beş, sığır için iki, koyun ve keçi için bir yaştır; koyunda, yaşının büyüğüne benzeyecek kadar besili olması şartıyla altı aylık erkek kuzu da caiz görülür. Şâfiî ve Hanbelî kaynaklarında yaş ölçüleri benzer olmakla birlikte koyun ve keçi için bazı farklı sınırlar zikredilir.

Açık biçimde şaşı, topal, çok zayıf ve hastalıklı, kulağı veya kuyruğunun büyük kısmı kesik hayvanın kurban olamayacağı ortak hükümdür. Bu hükmün dayanağı, Berâ b. Âzib’den nakledilen ve kurbanlıkta dört kusuru sayan hadistir. Kusurun hafif oluşu veya sonradan meydana gelmesi gibi ayrıntılarda mezhepler arasında nüanslar vardır.

Ortaklık Meselesi

Hanefî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde bir deve veya bir sığır yedi kişiye kadar ortaklıkla kesilebilir. Hz. Peygamber’in Hudeybiye’de yedi kişi adına bir deve veya sığır kestiği rivayeti bu hükmün dayanağıdır (Müslim, Hac). Hanefîlerde ortaklardan birinin niyeti et yemek ise kurban sayılmaz, bu yüzden bütün ortakların kurban veya diğer kurbet niyetiyle ortak olması gerekir. Mâlikîlerde ise ortaklık, nafakası bir kişiye ait aile fertleri dışında genellikle sahih görülmez. Koyun ve keçide ortaklık hiçbir mezhepte söz konusu değildir.

Vakit ve Etin Dağıtımı

Hanefîlerde kurban vakti Kurban Bayramı’nın birinci gününden üçüncü günü akşamına kadardır; şehirde bayram namazından önce kesim caiz değildir. Şâfiîlerde vakit, bayram günü güneşin yükselip iki rekât namaz ve iki hutbe süresi geçtikten sonra başlar ve teşrik günlerinin sonuna, yani dördüncü güne kadar uzar. Mâlikîlerde kesim, imamın kurbanından sonra yapılır. Bu fark, ibadetin zamanına ilişkin delillerin farklı değerlendirilmesinden kaynaklanır.

Etin dağıtımında üçe bölme uygulaması yaygın olsa da zorunlu bir oran yoktur. Adak kurbanından sahibinin yemesi caiz değildir; tamamı fakirlere verilir. Kurbanla ilgili diğer ibadet hükümleriyle birlikte ele alındığında, mezheplerin yemek ve av hükümleri konusundaki yaklaşımları için mezheplere göre yemek ve av hükümleri yazısına da göz atılabilir.

Günümüz Uygulamaları

Günümüzde vekâlet yoluyla kurban kesimi, yurt dışında kurban organizasyonları ve kurban bedelinin bağışlanması gibi konular sıkça sorulur. Diyanet İşleri Başkanlığı, kesimin yerleşim yerinde yapılmasını esas alır; başka bir yerde yapılacak kesim için vekâlet verilmesini de mümkün görür. Mezhep farklılıklarının çoğu, ibadeti yerine getirme konusunda kolaylık sağlayan bir çeşitlilik olarak değerlendirilir. Bu çeşitliliğin tarihî arka planı için mezheplerin ortaya çıkışı yazısı faydalı olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Kurban hangi mezhebe göre vacip, hangisine göre sünnettir?

Hanefî mezhebinde kurban, şartları taşıyan kişi için vaciptir. Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde çoğunlukla sünnet-i müekkede sayılır. Kaynaklarda mezhep içi ayrıntılar ve farklı rivayetler de bulunur.

Büyükbaş kurbana kaç kişi ortak olabilir?

Hanefî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde deve ve sığır yedi kişiye kadar ortaklıkla kesilebilir. Mâlikî mezhebinde ise ortaklık, aynı evin fertleri dışında genellikle kabul edilmez.

Kurban kesim vakti ne zaman başlar?

Hanefî mezhebinde şehirde kesim, bayram namazından sonra başlar; köyde fecirden itibaren kesilebilir. Şâfiî mezhebinde bayram namazı kılınabilecek kadar vakit geçince kesim caiz olur.

Kurbanın etinin paylaştırılması nasıl yapılır?

Eti üçe bölmek müstehap sayılır: bir kısmı aile için, bir kısmı akraba ve komşular için, bir kısmı ihtiyaç sahipleri için. Bu oran bağlayıcı bir farz değil, tavsiye edilen bir uygulamadır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 25 Haziran 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Kevser Suresi (108/2) ve Hac Suresi (22/34-37); Buhârî, Edâhî; Müslim, Edâhî; İbn Kudâme, el-Muğnî (Kurban bölümü); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kurban" maddesi; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal (Kurban bölümü)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →