Lezgiler: Dinî Gelenekler, Bayramlar ve Gündelik Hayat

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Köy Cemaati ve Aile
Ramazan ve Bayramlar
Yaran-sad ve Mevsimlik Kutlamalar

Lezgilerin dinî ve kültürel hayatı; Şafiî mezhebi, Nakşibendî-Şazelî tasavvuf gelenekleri, adat ve şeriatın birlikte uygulanması, güçlü misafirperverlik ve lezginka dansı gibi zengin halk kültürüyle şekillenmiştir. Ramazan, bayramlar, düğün ve cenaze adetleri dağ köyü cemaatleri çevresinde yaşatılır. Bu gelenekler iki ülkede yaşayan Lezgiler arasında ortak bir mirastır.

Köy Cemaati ve Aile

Lezgi köyleri küçük taş evlerden oluşur ve cemaat (jamaat) yapısıyla yönetilir. Köy meclisi, camilerin bakımından, mezarlığın düzeninden ve anlaşmazlıkların çözümünden sorumludur. Aile ataerkildir ancak kadınlar evin yönetiminde ve çocukların eğitiminde önemli rol oynar. Büyüklere saygı, küçüklere şefkat ve misafire hürmet temel değerlerdir. Geleneksel olarak aynı soydan kişiler arasında evlilik yasaktı. Bugün bu uygulama şehirlerde yumuşamıştır.

Ramazan ve Bayramlar

Ramazan’da Lezgi aileleri oruç tutar, teravih namazlarına katılır ve iftar sofralarını komşularla paylaşır. İftar yemeklerinde çorba, etli yemekler, hinkal ve tatlılar bulunur. Ramazan Bayramı ve Kurban Bayramı’nda sabah camiye gidilir, mezarlık ziyareti yapılır, akrabalar ve komşular ziyaret edilir. Çocuklara şeker ve harçlık verilir. Kurban eti yoksullarla paylaşılır. Dağıstan’da bu bayramlar resmî tatildir ve kalabalık cemaatler büyük camilerde toplanır.

Yaran-sad ve Mevsimlik Kutlamalar

Lezgilerin geleneksel bahar bayramı Yaran-sad (Yaran Sad, “Yaz Bayramı”) Nevruz zamanında kutlanır. Bu bayramda ateşler yakılır, yemekler pişirilir, gençler yeşilliğe çıkar. Bayram İslam öncesi bahar kutlamalarının izlerini taşıyan kültürel bir gelenektir. Dinî çevreler bu kutlamalara değişik yaklaşır; birçok Lezgi bunu kültürel ve mevsimlik bir kutlama olarak görür. Hasat, koyun kırkımı ve yayla göçü de geleneksel şenliklerle anılır.

Düğün, Doğum ve Cenaze

Lezgi düğünleri geleneksel olarak birkaç gün sürer; erkek ve kadınlar ayrı mekânlarda eğlenir. Nikâh imam huzurunda kıyılır. Düğünlerde zurna, davul, kemençe ve akordeon çalınır; lezginka dansı oynanır. Gelin ve damadın giysileri işlemelerle süslenir. Bebek doğduğunda ezan okunur ve isim konur. Cenaze törenleri İslami usullere göre yapılır, taziye günlerinde Kur’an okunur ve yemek verilir. Mezarlık ziyaretleri bayramlarda yaygındır.

Lezginka, Müzik ve Şiir

Lezginka, Kafkasya’nın en tanınmış halk dansıdır ve Lezgi kökenli olduğu kabul edilir. Erkek dansçı kartal gibi kollarını açarak parmak uçlarında hareket eder, kadın dansçı zarif ve ağırbaşlı adımlar atar. Müzikte zurna, davul, kemençe ve saz kullanılır. Lezgi şiirinde âşık geleneği güçlüdür. Süleyman Stalski gibi şairler halk şiirini yeni bir seviyeye taşıdı. Sözlü edebiyat, atasözleri ve masallar köy gecelerinin vazgeçilmezidir.

Mutfak ve El Sanatları

Lezgi mutfağı hinkal, çudu, kurze, pilav, bal, ceviz ve çeşitli süt ürünleriyle tanınır. Çudu, içi ot, peynir veya etle doldurulmuş ince ekmektir. Hinkal ise hamur parçaları, haşlanmış et ve sarımsaklı yoğurtla servis edilir. El sanatlarında halı ve kilim dokumacılığı, bakırcılık, deri işleme ve gümüş işçiliği ön plandadır. Samur vadisinde yün işleme geleneği güçlüdür.

Bu geleneklerin tarihsel arka planı için İslam’la tanışma, tarih, âlimler ve günümüz yazılarına bakabilirsiniz. Komşu Abhaz kültürü için Abhazlar: dinî gelenekler yazısı yararlıdır.

Gençlerin geleneklere ilgisi festivaller ve sosyal medya aracılığıyla yeniden canlanmaktadır.

Kurban, Adak ve Ziyaret Gelenekleri

Lezgi köylerinde kurban kesme ve adak geleneği yaygındır. Hasta iyileşince, çocuk doğunca veya yolculuk dönüşünde kurban adanır. Kurban eti köylüler ve yoksullar arasında paylaşılır. Türbe ve ziyaret yerlerinde dua edilir, mum yakılır ve çaput bağlanır. Dinî otoriteler bu uygulamaların bir kısmını dinî ölçülere uygun bulurken, abartılı ve şirke varabilecek uygulamaları kabul etmez. Bu tartışma, Dağıstan’ın geneline özgü bir meseledir.

Giyim, Dokumacılık ve Halı Sanatı

Lezgi halıları ve kilimleri Kafkasya’nın en tanınmış el sanatları arasındadır. Kuba ve Dağıstan halıları geometrik desenleri ve canlı renkleriyle dünya müzelerinde yer alır. Kadınlar yün eğirip boyar, halıları dokur. Geleneksel kadın giysisi işlemeli elbise, gümüş takılar ve başörtüsünden oluşur. Erkekler papak (kalpak), çerkeska ve kuşak giyer. Bu zanaatlar günümüzde turizmle birlikte yeniden değer kazanmaktadır.

Lezgi Düğünlerinin Özel Âdetleri

Lezgi düğünlerinde gelin evden ayrılırken özel şarkılar söylenir. Damat ve arkadaşları gelini almaya gider; yolda “yol kesme” oyunları yapılır. Düğün yemeği hinkal, pilav ve et yemeklerinden oluşur. Misafirlere hediye verilir. Düğünün üçüncü günü “gelin ziyareti” ile tamamlanır. Bu âdetler bölgelere göre farklılık gösterir. Dinî nikâh, imam huzurunda ve bazen düğünden önce yapılır.

Ramazan, Bayram ve Dinî Hayat

Lezgi köylerinde Ramazan ayı özel bir hazırlıkla karşılanır. Evler temizlenir, camiler hazırlanır ve yoksullara gıda yardımı yapılır. Teravih namazı camilerde kalabalık cemaatle kılınır. Sahurda bazı köylerde davul çalınarak halk uyandırılır. İftarda hurma, çorba, hinkal ve tatlılar sunulur. Ramazan sonunda fitre ve zekât dağıtılır. Bayram sabahı erkekler camiye gider, ardından mezarlık ziyareti yapılır. Aile ve komşu ziyaretlerinde çocuklara şeker ve harçlık verilir. Kurban Bayramı’nda kurban kesilir ve eti yoksullara, komşulara ve akrabalara dağıtılır.

Dağıstan’da Ramazan ve Kurban bayramları resmî tatildir. Azerbaycan’da da aynı şekilde resmî tatil olarak kutlanır. Sınırın iki yanındaki Lezgi aileler bayramlarda birbirlerini ziyaret etmeye çalışsa da sınır kısıtlamaları bunu zorlaştırır.

Cenaze ve Anma Gelenekleri

Lezgi toplumunda cenaze töreni İslami usullere göre yapılır. Cenaze yıkanır, kefenlenir ve cenaze namazı kılındıktan sonra toprağa verilir. Köyün erkekleri mezar kazma ve defin işlerine katılır. Taziye günlerinde evde Kur’an okunur, zikir yapılır ve misafirlere yemek verilir. Kırkıncı gün ve yıl dönümlerinde anma yemekleri düzenlenir. Mezarlıklar köyün kutsal sayılan mekânlarıdır; mezar taşları üzerinde Arapça yazılar ve geleneksel semboller bulunur. Bu gelenekler Dağıstan’ın diğer halklarıyla ortaktır.

Bu gelenekler hem Dağıstan’da hem Azerbaycan’da Lezgilerin ortak kimliğini besleyen temel unsurlar olarak yaşatılmaya devam etmektedir. Özellikle bayramlar, düğünler ve festivaller, sınırın iki yanındaki Lezgilerin buluşma fırsatlarıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Lezginka nedir?

Lezgi kökenli olduğu kabul edilen, Kafkasya’nın en bilinen erkek ve kadın halk dansıdır. Hızlı adımlar ve zarif hareketlerle tanınır.

Yaran-sad nedir?

Lezgilerin geleneksel bahar bayramıdır; Nevruz ile ilişkilendirilir ve mevsimin başlangıcı olarak kutlanır.

Lezgi mutfağında öne çıkan yemekler nelerdir?

Hinkal (hamur parçaları, et ve yoğurt), çudu (içi doldurulmuş ince ekmek), kurze ve pilav öne çıkar.

Lezgi düğünleri nasıl yapılır?

Nikâh imam huzurunda kıyılır; erkek ve kadın misafirler genellikle ayrı yerlerde bulunur. Müzik ve lezginka dansı eşlik eder.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 22 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Lezgiler" md.; Michael Kemper, Sufis und Gelehrte in Tatarstan und Dagestan (2005); Moshe Gammer, Muslim Resistance to the Tsar (1994)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →