Ticarette Yemin Etmek ve Malı Övmek

Ticarette yalan yemin etmek ve malı gerçeğe aykırı biçimde övmek aldatma ve ağır günahtır; Hz. Peygamber yeminin malı sürümlü kılabileceğini ama bereketi giderdiğini bildirmiştir. Dürüst tanıtım ve gerçeğe uygun beyan caizdir; ticaretin bereketi doğruluk ve şeffaflıkla ilişkilendirilir.

Hadislerde ticaret ve yemin

Ebû Hureyre (r.a.) rivayetine göre Hz. Peygamber “Yemin, malı sürümlü kılar, fakat kazancın bereketini giderir” buyurmuştur (Buhârî, Büyû’; Müslim, Müsâkât). Bu ifade, ticaretin hızlanmasının ya da satışın artmasının tek başına bereket olmadığını gösterir. Ebû Zerr (r.a.) rivayetinde ise Allah Teâlâ’nın kıyamet günü konuşmayacağı, bakmayacağı, günahlarını temizlemeyeceği ve acıklı azap vereceği üç kişi anılır; bunlardan biri, yalan yeminle malını satan kişidir (Müslim, Îmân). Başka bir hadiste “Satış yaparken çok yemin etmekten sakının; çünkü bu malı sürümlü kılar, sonra bereketi giderir” denir (Müslim, Müsâkât). Bu hadisler, ticarette yeminin dikkatli kullanılması gerektiğini gösterir. Genel çerçeve için helal kazancın önemi ve bereketi yazısı okunabilir.

Yalan yemin ve ağır günahlar

Yalan yemin (yemîn-i gamûs), hem günah hem kul hakkı ihlali olabilir. Çünkü alıcı, satıcının yeminine güvenip malı satın alır ve aldatılır. Fıkıhta bu tür yemin için kefâret yeterli görülmez; Hanefî mezhebine göre gamûs yemini kefâretle silinmez, tövbe ve istiğfar gerekir. Satıcı “Bu malı yüz liraya aldım” ya da “Vallahi, bundan daha kalitesi yok” gibi sözlerle yalan yemin ederek satış yaparsa, kazancı bereketsiz ve haksız olur. Kur’an’da “Allah’ın ahdini ve yeminlerinizi az bir karşılığa değişmeyin” (Âl-i İmrân, 3/77) uyarısı bu davranışı kınar. Bu tür hile uygulamalarının genel sonuçları için hileli ürün satmak yazısı okunabilir.

Gerçek ve gerekli yemin

Her yemin yasak değildir. Gerçek olduğundan emin olunan ve gerçekten gerekli bir durumda yemin etmek caizdir; ancak Allah’ın adını sıradan ticarî pazarlıklarda sık sık kullanmak edep dışıdır. Kur’an’da “Allah’ı yeminlerinize engel kılmayın” (Bakara, 2/224) ifadesi, Allah adının ahmakça ve gelişigüzel kullanılmamasına işaret eder. Âlimler, ticarette doğru sözlü olan kişinin yemine ihtiyacı olmayacağını belirtir. Sözünün güvenilir olduğu bilinen bir tüccarın yemin etmeden de müşteri güveni kazanacağı unutulmamalıdır. Hz. Peygamber, sözünde durmanın ve hakkı yerine getirmenin değerini vurgulamıştır: “Doğru sözlü, güvenilir tüccar peygamberler ve sıddîklarla beraberdir” (Tirmizî, Büyû’).

Malı övmek

Satıcının malını tanıtması ve olumlu özelliklerini anlatması doğaldır. Fakat övgü gerçeğe uygun olmalıdır. Aşağıdaki davranışlar sakıncalıdır:

• Malın olmayan özelliklerini varmış gibi göstermek (örneğin ithal olmayan ürüne “ithal” demek).
• Malın ayıbını gizleyip sadece iyi yönlerini anlatmak. Bu, ayıp gizleme ve aldatma kapsamındadır; ayıplı mal satmak yazısında hükmü anlatılmıştır.
• Maliyeti veya fiyatı yanlış beyan etmek (“Bu mal bana daha pahalıya geldi” gibi yalanlar).
• Müşteriyi telaşlandırmak için sahte talep veya stok baskısı oluşturmak (“son iki ürün kaldı” gibi yanlış beyanlar).
• Rakip satıcıyı haksız yere kötülemek.

Gerçek ve ölçülü övgü ise, müşterinin bilinçli karar vermesine yardım eder. Şeffaf tanıtım hem müşteri güvenini hem de satıcının manevi huzurunu artırır.

Reklam ve dijital ticarette yemin ve övgü

Günümüzde internet satışlarında yemin yerine “%100 orijinal”, “garantili”, “binlerce memnun müşteri” gibi ifadeler kullanılır. Bu ifadeler gerçeğe uymuyorsa, yalan yemin benzeri bir aldatma doğar. Sahte yorumlar, sahte puanlar ve yanıltıcı indirim fiyatları da aynı kapsamdadır. İnternet satışının genel hükümleri internetten alışveriş yazısında verilmiştir. Reklam veren ve içerik üreticisi de reklam geliri konusunda benzer bir dürüstlük sorumluluğu taşır.

Satıcı için pratik ölçüler

• Yemin etmeden, sakin ve gerçeğe uygun bir dille malı tanıtın.
• Ayıpları açıkça söyleyin; “olduğu gibi” satıyorsanız bunu belirtin.
• Maliyet ve kâr konusunda doğru konuşun; maliyetle kâr hesabı yapıyorsanız şeffaf olun.
• Müşteriyi acele ettirmeyin; düşünmesi için süre tanıyın.
• Yanlış söylediğinizi fark ederseniz hemen düzeltin ve gerekirse müşteriden özür dileyin.

Bir satıcı yalan yeminle ya da abartılı övgüyle yapılmış satış olduğunu fark ederse, müşterinin hakkını iade etmesi, bunun tövbesi için gereklidir. Pazarlık ve fiyat ahlâkı için pazarlıkta fiyat kırmak ve satıcı ahlâkı yazısı, kâr oranı için ticarette kâr oranı sınırı var mı yazısı okunabilir.

Ahlâkî ve manevî boyut

Ticarette yemin ve övgü meselesi, nihayetinde Allah’ın huzurunda dürüst olma meselesidir. Kişi, kimse görmese de Allah’ın gördüğünü bilirse, yalana ve hileye başvurmaz. Hz. Peygamber, kendisine ticaret hakkında soru soran kişiye “Allah’ı gördüğün gibi ibadet et” mealindeki ihsan tarifini hatırlatmıştır (Buhârî, Îmân; Müslim, Îmân). Bu bilinç, iş ahlâkını koruyan en güçlü bekçidir. Satıcı, alıcıdan çok Allah’ı razı etmeyi hedeflerse, hem kazancı hem huzuru artar. Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.

Sıkça Sorulan Sorular

Ticarette yemin etmek caiz midir?

Gerçeğe uygun ve gerekli olmadıkça yemin etmemek tercih edilir. Hadise göre yemin malı sürümlü kılabilir ama bereketi giderir. Yalan yemin ise ağır bir günahtır ve malı satmak için bunu yapan kişi uyarılmıştır.

Malı övmek haram mıdır?

Gerçek özelliklerine uygun biçimde malı tanıtmak ve olumlu yönlerini anlatmak caizdir. Yalan söylemek, abartıp ayıbı gizlemek, mevcut olmayan özellikleri varmış gibi göstermek aldatma sayılır ve haramdır.

Satıcı “bu mal bana şuna mâl oldu” diyebilir mi?

Bu söz gerçeğe uygunsa caizdir; doğru olmayan maliyet beyanı yalan ve aldatmadır. Murabaha gibi maliyet esaslı satışlarda doğru bilgi vermek şarttır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 24 Temmuz 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Büyû' (yemin malı sürümlü kılar ama bereketi giderir); Müslim, Îmân (Allah'ın konuşmayacağı üç kişi hadisi); Müslim, Müsâkât (ticarette çok yemin etmekten sakındırma); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Yemin" ve "Ticaret" maddeleri

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →