İnternetten Alışveriş ve Elinde Olmayan Malı Satmak

İnternetten alışveriş, mal ve fiyat açık, rıza bulunuyor ve teslimat güvence altındaysa caizdir. Satıcının sahip olmadığı malı kendi adına satması ise “yanında olmayanı satma” hadisi nedeniyle sakıncalıdır; selem, vekâlet veya komisyon gibi akitler bu soruna meşru çözümler sunar.

Online alışverişte akit

İnternet alışverişi, klasik fıkıhtaki “gıyabî akit” (uzaktan akit) kapsamındadır. Taraflar aynı mecliste bulunmasa da yazı, telefon veya elektronik ortamla icap ve kabul gerçekleşirse akit geçerlidir. Mecelle’de de mektupla satış gibi uzak akitlerin geçerliliği kabul edilmiştir. Bu bağlamda sepet onayı, siparişin alınması ve ödeme işlemi, icap ve kabulün modern biçimleri sayılabilir. Akdin genel şartları alım satım akdinin şartları yazısında verilmiştir.

Sahip olmadığı malı satma yasağı

Hakîm b. Hizâm (r.a.) Hz. Peygamber’e, kendisine gelen bir kişinin elinde bulunmayan malı istediğini, piyasadan alıp ona satabileceğini sorduğunda “Yanında olmayanı satma” cevabını almıştır (Ebû Dâvûd, Büyû’; Tirmizî, Büyû’; Nesâî, Büyû’). Hadisin amacı, alıcıyı garar ve zarardan korumak, satıcının teslim edemeyeceği şeyi satmasını önlemektir. Çoğu âlim bu yasağı “satıcının kendi adına kesin satış yapması” şeklinde anlar. Vekil veya komisyoncu olarak mal sahibi adına satış yapmak ise yasağa girmez. Bu yasak, garar kavramının bir uygulamasıdır.

Meşru çözümler

• Vekâlet ve komisyonculuk: Satıcı, mal sahibinin vekili olarak satış yapar ve komisyon alır.
• Selem akdi: Bedel peşin ödenir, mal belirli şartlarda ileri tarihte teslim edilir. Cins, miktar, nitelik ve teslim tarihi bellidir.
• İstisna’ akdi: Üretilmesi gereken bir şeyin (mobilya, giysi gibi) sipariş üzerine yapılması ve bedelin belirlenmesi.
• Bağlayıcı vaat ve sonradan satış: Satıcı önce malı satın alıp mülkiyetine alır, sonra alıcıyla kesin satış yapar. Alıcı ve satıcı arasında yalnızca ön görüşme (vaat) yapılması caiz görülür.

Online satışta dikkat edilecekler

Satıcı için; malın görselini ve özelliklerini doğru tanıtmak, stok durumunu dürüstçe bildirmek, fiyatı açık yazmak, teslim süresini belirtmek ve iade koşullarını netleştirmek temel yükümlülüklerdir. Alıcı için ise güvenilir bir satıcıyı seçmek, ödeme koşullarını incelemek, fatura ve sipariş belgesini saklamak önemlidir. Alıcının cayma ve iade hakları muhayyerlik hakları yazısında anlatılmıştır. Ayıplı veya tanıtıma uymayan mal durumunda ayıplı mal satmak yazısındaki ilkeler geçerlidir.

Dropshipping ve aracı satışlar

Sipariş geldiğinde malı tedarikçiden aldırıp doğrudan müşteriye gönderten satıcı modeli, elinde olmayan malı satma yasağıyla sık tartışılır. Satıcı kendi adına kesin satış yapıyorsa yasağa takılabilir; komisyon veya vekâlet ilişkisiyle çalışıyorsa sakınca azalır. Konu dropshipping yazısında ayrı olarak ele alınmıştır. Ayrıca fiyat ve stok konusunda aldatıcı pazarlama, ihtikâr ve karaborsa ile ilgili yasaklarla çelişir.

Teslimat, kabz ve riski kim taşır?

Fıkıhta malın kabzı (teslim alınması) ile risk geçişi arasındaki ilişki önemlidir. Satıcı malı kargoya verdiğinde risk kimde olacağı sözleşmede belirtilmelidir. Hasarlı gelen ürün durumunda, teslim anına kadar risk genellikle satıcıdadır. Bu belirsizliğin giderilmesi için tarafların şartları açıkça yazması, ihtilafı önler. Bu yazı genel bir çerçeve sunar; ticaret hukuku ve tüketici mevzuatı ile birlikte değerlendirilmelidir.

Sık karşılaşılan durumlar

• Pazaryerinde ikinci el satış: Kişi kendi kullandığı bir eşyayı fotoğrafını koyarak satıyorsa, mal elindedir ve satış caizdir. Fotoğrafın gerçek durumu yansıtması ve ayıpların belirtilmesi şarttır.
• Ön sipariş: Henüz üretilmemiş ürünlerin ön siparişi, istisna’ veya selem akdi çerçevesinde meşrudur. Bedel, teslim tarihi ve nitelikler açıkça belirtilmeli, bedelin peşin mi vadeli mi olduğu tarafların anlaşmasına göre selem veya istisna’ hükümlerine uyarlanmalıdır.
• Başkasının ürününü satmak: Mal sahibinin izniyle onun adına satış yapmak vekâlettir. İzinsiz ürün satmak ise haksızlık ve yasaktır.
• Dijital ürün ve hizmet: Yazılım, e-kitap veya kurs satışında ürünün gerçekten var olması ve tarif edildiği gibi teslim edilmesi gerekir.

Bütün bu durumlarda temel ölçü, alıcının ne aldığını ve ne zaman alacağını bilmesidir. Belirsizlik, aldatma ve teslim imkânsızlığı yaşanan her uygulama, fıkhî açıdan sakıncalı hâle gelir. Satıcının dürüstlüğü, hem dünyada ticarî itibar hem ahirette sorumluluk bakımından belirleyicidir; Hz. Peygamber’in “Doğru sözlü ve güvenilir tüccar peygamberlerle, sıddîklarla ve şehitlerle beraberdir” müjdesi (Tirmizî, Büyû’) bu anlayışın özünü oluşturur.

Sıkça Sorulan Sorular

İnternetten alışveriş dinen caiz midir?

Evet. Malın nitelikleri ve fiyatı açık, teslim süresi belli ve tarafların rızası mevcutsa elektronik ortamdaki satış caizdir. Mesafeli sözleşmelerde tarafların iradelerinin yazılı veya elektronik olarak bildirilmesi, icap-kabulün yerine geçer.

Elinde olmayan malı satmak neden yasaktır?

Çünkü satıcının malın mülkiyeti ve teslimi konusunda güvencesi yoktur; mal bulunamazsa alıcı zarar görür. Hadis, “yanında olmayanı satma” diyerek bunu yasaklar. Selem, vekâlet ve istisna gibi akitler bu kuralın meşru istisna ve çözümleridir.

Satıcı malı sipariş gelince tedarik ediyorsa caiz midir?

Satıcı malı kendi mülkiyetine geçirmeden kendi adına kesin satış yaparsa tartışmalıdır. Satıcı komisyoncu veya vekil olarak, mal sahibi adına satış yaparsa caiz kabul edilir. Dürüst bilgilendirme ve net sözleşme önemlidir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 27 Nisan 2026 · Kaynaklar: Ebû Dâvûd, Büyû' (sahip olmadığın şeyi satma hadisi); Tirmizî, Büyû'; Nesâî, Büyû'; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Bey'" ve "Selem" maddeleri; Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye, Büyû'

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →