Ebû Huzeyfe b. Utbe: Rivayet Ettiği Hadisler ve İlmî Mirası

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Rivayet Hacmi ve Sebebi
Bedir Kuyusu Hadisi ve Utbe
Sehle ve Sâlim Rivayeti

Ebû Huzeyfe b. Utbe, kendi adına nakledilmiş hadisi çok az olan, ancak hakkında sahih kaynaklarda önemli rivayetler yer alan, iki hicret yapmış ve Yemâme’de şehit düşmüş sahabîdir. Babası Utbe’nin Bedir’de ölmesi ve evlatlığı Sâlim’le ilgili rivayetler, onun adını hadis ve siyer kaynaklarına taşır.

Rivayet Hacmi ve Sebebi

Ebû Huzeyfe b. Utbe’nin doğrudan Hz. Peygamber’den rivayet ettiği hadis, Kütüb-i Sitte’de yok denecek kadar azdır. Bunun sebebi, hicri 12’de Yemâme’de şehit düşmesi ve cihad, hicret gibi faaliyetlerle meşgul olmasıdır. Hz. Peygamber’in vefatından sonra yalnızca iki yıl kadar yaşadı. Hayatı için Ebû Huzeyfe b. Utbe yazısı okunabilir. Örnek davranışları için Ebû Huzeyfe b. Utbe’nin örnek davranışları yazısına bakılabilir.

Böyle durumlarda sahabenin ilmî mirası, başkalarının onun hakkındaki rivayetlerinde yaşar. Bu rivayetler Ebû Huzeyfe’nin hem Bedir’deki fedakârlığını hem de ailevi ilişkilerini gösterir.

Bedir Kuyusu Hadisi ve Utbe

Bedir Savaşı sonrasında Hz. Peygamber, ölen yirmi dört müşrik liderin cesetlerinin kuyuya atılmasını emretti. Üç gün sonra kuyunun başına gelip onlara isimleriyle seslendi: “Ey Utbe b. Rebîa! Ey Şeybe b. Rebîa! Ey Ümeyye b. Halef! Ey Ebû Cehil b. Hişâm! Rabbimin bana vaat ettiğini hak buldum; siz Rabbinizin vaat ettiğini hak buldunuz mu?” Hz. Ömer “Ya Resûlallah! Ruhu olmayan cesetlerle mi konuşuyorsun?” dedi. Resûlullah “Nefsim elinde olana yemin ederim ki siz, benim söylediklerimi onlardan daha iyi işitmiyorsunuz; ancak onlar cevap veremezler” buyurdu (Buhârî, Meğâzî 8; Müslim, Cennet 76). Bu hadiste adı geçen Utbe, Ebû Huzeyfe’nin babasıdır. Hadis sahihtir ve ölülerin duyup duymadığı konusunda âlimler arasında farklı yorumlara yol açmıştır. Bu mesele itikat kitaplarında ele alınır.

Hz. Aişe bu hadisi farklı yorumlayarak ölülerin işitmediğini, ancak Resûlullah’ın “şimdi bunlar söylediklerimin doğru olduğunu biliyorlar” dediğini belirtmiştir (Buhârî, Meğâzî 8). İki yorum arasındaki ihtilaf, hadis anlayışında farklı yöntemleri gösterir. Ebû Huzeyfe’nin Utbe’ye dair duyguları ise siyer kaynaklarında aktarılır: Rivayete göre Utbe’nin cesedi kuyuya sürüklenirken Ebû Huzeyfe’nin yüzü değişti ve Hz. Peygamber ona hayır dua etti (İbn Hişâm). Bu rivayetin senedi hakkında siyer âlimleri ihtiyat gösterir. Bedir ile ilgili diğer sahabe rivayetleri için Abbas b. Abdülmuttalib’in rivayetleri yazısı okunabilir.

Sehle ve Sâlim Rivayeti

Ebû Huzeyfe, Sâlim’i evlat edinmiş ve Ahzâb 33/4-5 âyetleri inene kadar ona “Sâlim b. Ebî Huzeyfe” denmiştir. Evlatlık hükmü kalkınca Sâlim yetişkin ve mahrem olmayan bir erkek hâline gelmişti. Bunun üzerine Sehle’nin Hz. Peygamber’e başvurduğu rivayet Müslim’de ayrıntılı geçer (Müslim, Radâ 26-27). Rivayette Ebû Huzeyfe, bu durum karşısındaki rahatsızlığını Sehle’ye anlatıyor; Hz. Peygamber de çözüm olarak emzirme önerisinde bulunuyor. Bu rivayetin fıkhî tartışması Sâlim yazısında ayrıntılı anlatılmıştır; ilgili konu için Sâlim Mevlâ Ebû Huzeyfe’nin rivayetleri yazısı okunabilir.

Ayrıca Buhârî’de Hz. Aişe’den gelen bir rivayette, Ebû Huzeyfe’nin Sâlim’i oğlu gibi görüp ona evlatlık edindiği, evlatlık uygulamasının bu âyetle nasıl değiştirildiği anlatılır (Buhârî, Nikâh 20; Meğâzî 12). Bu hadis, Cahiliye dönemi evlatlık geleneğinin İslam’da nasıl düzenlendiğini gösterir.

Hicret ve Habeşistan Rivayetleri

Ebû Huzeyfe’nin iki hicreti siyer kaynaklarında yer alır: Habeşistan’a ve Medine’ye. Eşi Sehle bint Süheyl ile birlikte Habeşistan’a hicret etmiş, orada oğulları Muhammed doğmuştur. Habeşistan’a hicret eden sahabilerin listelerinde adı birçok kaynakta geçer (İbn Hişâm; İbn Sa’d). Bu bilgiler hadis rivayeti değil, tarihî kayıtlar olarak değerlendirilir. Hicret konusunda genel bilgi için Muhacir Kimdir? yazısı okunabilir.

Habeşistan hicretini anlatan başka rivayetler de vardır; örneğin Müslim’de Ebû Mûsâ el-Eş’arî’den gelen, Habeşistan’daki muhacirlerin Hayber sırasında Medine’ye gelişini anlatan hadis. Bu hadis Ebû Huzeyfe’nin ismini taşımaz ama muhacirlerin dönüş sürecini aydınlatır.

Yemâme Şehadeti ve Kur’an Hâfızları

Ebû Huzeyfe, Yemâme’de şehit düştüğünde yaklaşık elli dört yaşındaydı. Sâlim ile aynı savaşta ve aynı sancak çevresinde şehit düştükleri aktarılır. Yemâme’deki hâfız kayıpları, Hz. Ömer’in Kur’an’ın toplanması önerisinin sebebi oldu (Buhârî, Fezâilü’l-Kur’ân 3). Bu bağlamda Ebû Huzeyfe de dolaylı olarak Kur’an’ın mushaf hâline getirilmesine zemin hazırlayan şehitlerdendir. Sehle’nin sonradan Abdurrahman b. Avf ile evlenmesi de kaynaklarda anılır. Ebû Huzeyfe’nin ardında bıraktığı ailenin sonraki hayatı için siyer kaynaklarına başvurulabilir.

Mirasın Değerlendirilmesi

Ebû Huzeyfe b. Utbe’nin mirası, hadis rivayetinde değil, hakkında gelen sahih ve tarihî rivayetlerdedir: Bedir kuyusu hadisinin bağlamında Utbe’nin oğlu olması, Sâlim hadisinin evlatlık hükmüyle ilişkisi ve iki hicretin fedakârlığı. Bu miras, iman ile aile bağlarının nasıl dengelenebileceğini gösterir. Rivayetlerin bazıları sahih, bazıları ihtiyatla aktarılması gereken siyer anlatılarıdır; bu ayrım hem ilmî dürüstlüğün hem sahabeye saygının gereğidir. Aynı döneme ait Hâtıb b. Ebû Beltea’nın rivayetleri için Hâtıb b. Ebû Beltea’nın rivayetleri yazısı okunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ebû Huzeyfe b. Utbe hadis rivayet etti mi?

Kütüb-i Sitte’de kendisinden doğrudan nakledilen hadis bulunmaz ya da çok sınırlıdır. Hakkında gelen rivayetler ise sahih kaynaklarda yer alır.

Bedir kuyusu hadisi nedir?

Hz. Peygamber Bedir’de ölen müşriklerin atıldığı kuyunun başında durup onlara seslendi; bunlar arasında Utbe b. Rebîa da vardı (Buhârî, Meğâzî 8; Müslim, Cennet 76).

Ebû Huzeyfe’nin babasına karşı tavrı nasıldı?

Utbe’nin ölümü karşısında üzüntü duyduğu, ancak imanından dönmediği rivayet edilir. Hz. Peygamber ona hayır dua etmiştir (İbn Hişâm).

Sehle ve Sâlim rivayeti Ebû Huzeyfe’yle nasıl ilgilidir?

Ebû Huzeyfe’nin evlatlığı Sâlim hakkında hanımı Sehle’nin Hz. Peygamber’e sorduğu soru ve verdiği cevap Müslim’de geçer (Müslim, Radâ 26).

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 25 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ebû Huzeyfe b. Utbe" md.; İbn Hişâm, es-Sîretü'n-nebeviyye; Buhârî, Meğâzî 8; Müslim, Radâ 26

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →