Hakîm b. Hizâm (r.a.) Kimdir? Hayatı, İslam’a Girişi ve Vefatı

Hakîm b. Hizâm, Hz. Hatice’nin kardeşinin oğlu olan, Mekke’nin nüfuzlu tüccarlarından biri iken Mekke fethinde Müslüman olan, ticarette dürüstlüğe dair hadisler rivayet eden ve yüz yirmi yıl yaşadığı rivayet edilen sahabîdir. Kendisine yapılan ikramı nefsini terbiye ederek geri çevirmesiyle de bilinir.

Soyu ve Ailesi

Hakîm, Kureyş’in Esed koluna mensup, Hizâm b. Huveylid’in oğludur. Hz. Hatice’nin kardeşi Hizâm’ın oğlu olduğundan, Hz. Peygamber’in eşinin yeğenidir. Bu akrabalık nedeniyle Hz. Peygamber’i gençliğinden tanıyordu. Kaynaklarda Hakîm’in Kâbe’de doğduğu anlatılır: Annesi Kâbe’yi ziyaret ederken doğum sancısı tuttu ve Kâbe’nin içinde doğum yaptı. Bu rivayet siyer kitaplarında yaygındır; ancak kesin bir tarihî kanıt yoktur.

Hakîm, Hz. Hatice’nin yeğeni olarak Hz. Peygamber’in Mekke’deki ilk yıllarında ondan uzak durmadı; ancak Müslüman olmadı. Bu durum onun Kureyş toplumundaki sosyal bağlarını yansıtır. Şi’b-i Ebû Tâlib dönemindeki boykotta Hakîm’in, Hz. Hatice ve Haşimoğulları için erzak gönderdiği rivayet edilir. Kaynaklarda buğday yüklü bir deveyi gizlice götürdüğü, Ebû Cehil’in engelleme çabası, Ebü’l-Bahterî’nin aracılığıyla çözüldüğü anlatılır. Bu rivayet siyer kaynaklarında yer alır; senedi hakkında değerlendirmeler farklıdır.

Cahiliye Dönemi ve Dârü’n-Nedve

Hakîm, Cahiliye döneminde Kureyş’in önde gelen ticaret erbabındandı. Dârü’n-Nedve’nin (Kureyş meclisinin toplantı evi) Hakîm’e geçtiği, daha sonra Hz. Muâviye’ye yüz bin dirheme sattığı rivayet edilir. Hz. Zübeyr’in oğlu Abdullah, “Kureyş’in şerefini sattın” diye eleştirdiğinde, Hakîm “İslam ile şerefler zaten bitti; ben bu parayı Allah yolunda harcayacağım” diye cevap vermiştir (İbn Sa’d; Taberî). Bu anlatı tarihî kaynaklarda yer alır ancak ayrıntılar değişiklik gösterir. Hakîm’in sonraki yıllarda bu parayı sadaka edip köle azat ettiği aktarılır.

Hakîm, Bedir’de Kureyş saflarında yer aldı ve hayatta kaldı. Uhud’da da bulundu. Bedir’de Utbe b. Rebîa ile birlikte savaştan vazgeçirme girişiminde bulunduğu, bunda Ebû Cehil’in karşı çıktığı rivayet edilir. Bu anlatılar Bedir bağlamında Ebû Huzeyfe b. Utbe yazısıyla birlikte okunabilir.

Mekke Fethi ve Müslüman Oluşu

Hz. Peygamber fetih öncesinde “Kim Ebû Süfyân’ın evine girerse emniyettedir, kim Hakîm b. Hizâm’ın evine girerse emniyettedir, kim silahını bırakırsa emniyettedir” ilan etti (Müslim, Cihâd). Hakîm’e gösterilen bu iltifat, onun Mekke’deki saygın konumunu gösterir. Hakîm, bu af ile Müslüman oldu. Hz. Peygamber’in ona gösterdiği ihtimam, Mekke’nin kalplerini kazanma siyasetinin bir parçasıydı.

Müslüman olduktan sonra Hakîm, Huneyn’de de bulundu. Hz. Peygamber, Huneyn ganimetinden Mekkelilerin ileri gelenlerine pay verirken Hakîm’e de yüz deve verdi. Hakîm daha fazlasını istedi; Hz. Peygamber bir kez daha verdi.

Huneyn’den Sonra Aldığı Ders

Buhârî’de geçen sahih rivayete göre Hakîm Resûlullah’tan mal istedi, verdi; yine istedi, verdi. Sonra “Ey Hakîm! Bu mal yeşil ve tatlıdır. Kim bunu nefsinin cömertliği ile alırsa ona bereketli kılınır; kim nefsinin hırsı ile alırsa ona bereket verilmez, tıpkı yiyip de doymayan kimse gibi. Üst el, alt elden hayırlıdır” buyurdu. Hakîm “Seni hak ile gönderene yemin olsun ki, senden sonra kimseden bir şey almayacağım” dedi (Buhârî, Zekât 50; Müslim, Zekât). Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer hilafetleri sırasında verilen hakkını bile almadı. Ömer, onu ganimet payı için çağırdığında kabul etmedi ve “Müslümanlar şahit olsun” dedi.

Bu davranış, kanaat ve izzet-i nefsin örneğidir. Hakîm hakkında sahabe arasında olumlu kanaat oluşmasında bu ahlâkî duruş etkili olmuştur. Hz. Ömer hakkında Hz. Ömer’in hayatı yazısı okunabilir.

Ticaret Ahlâkı Hadisi ve Vefatı

Hakîm’in rivayet ettiği meşhur hadis şudur: “Alıcı ile satıcı, birbirinden ayrılmadıkça muhayyerdirler (seçme hakkına sahiptirler). Eğer doğru söyler ve açıklarlarsa, alışverişlerinin bereketi artar; yalan söyler ve gizlerlerse bereketi gider” (Buhârî, Büyû 19; Müslim, Büyû). Bu hadis, fıkıhta “hıyâr-ı meclis” olarak bilinir ve ticaret ahlâkının temelini oluşturur. Hakîm, kendisi de tüccar olduğundan bu ilkeyi hayatına geçirmeye çalışmıştı.

Hakîm, Medine’de yaşadı, hicri 54 (674) yılında yüz yirmi yaşında vefat ettiği kabul edilir. Hz. Peygamber’den 40 civarında hadis rivayet etmiştir. Faziletleri için örnek davranışları, ilmî mirası için rivayetleri yazısı okunabilir. Aynı dönemden Cerîr b. Abdullah el-Becelî’nin örnek davranışları yazısı da incelenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hakîm b. Hizâm kimdir?

Kureyş’in Esed kolundan, Hz. Hatice’nin kardeşinin oğlu, Mekke’de nüfuzlu bir tüccar olan, Mekke fethinde Müslüman olup Medine’de yaşayan ve ticaret ahlâkına dair hadisler rivayet eden sahabîdir.

Hakîm’in Kâbe’de doğduğu doğru mu?

Birçok kaynakta Kâbe’nin içinde doğan ilk ve tek kişi olarak anılır. Bu rivayet yaygındır, ancak tarihî güvenilirliği tartışmalıdır.

Hakîm Hz. Peygamber’den ne istedi, nasıl bir ders aldı?

Huneyn ganimetinden birkaç kez mal istedi; Hz. Peygamber verdi, ardından “Malın tatlı olduğunu, ama nefsin gözü tok olanın bereketli olacağını” söyledi. Hakîm bundan sonra kimseden bir şey almadı (Buhârî, Zekât 50).

Hakîm ne zaman vefat etti?

Hicri 54 (674) yılında Medine’de yüz yirmi yaşında vefat ettiği rivayet edilir; altmış yılı Cahiliye, altmış yılı İslam dönemidir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 15 Ağustos 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Hakîm b. Hizâm" md.; İbn Sa'd, et-Tabakātü'l-kübrâ; Buhârî, Büyû 19; Buhârî, Zekât 50

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →