Hz. İbrâhîm Tevrat ve İncil’de: Kur’an Anlatımıyla Karşılaştırma

Hz. İbrâhîm, Tevrat’ta Avram ve Avraham adıyla anılır; Yahudilik, Hristiyanlık ve İslâm onu ortak ata ve iman önderi olarak kabul eder. Kur’an ve Tevrat arasında Hacer, İshak, Lût ve kurban gibi başlıkta benzerlik, ancak putları kırma, ateş ve Kâbe gibi unsurlarda farklılık vardır.

Tevrat’ta İbrâhîm’in Hayatı

Tekvin’e göre Avram, Kasdîlerin Ur şehrinde doğar, babası Terah ile Harran’a göç eder. Tanrı ona “Ülkenden, akrabalarından ve baba evinden ayrıl, sana göstereceğim ülkeye git” der (Tekvin 12:1). Avram, karısı Saray (Sara) ve yeğeni Lût ile Kenan topraklarına gelir. Kıtlık yüzünden Mısır’a gider; orada Saray’ı kız kardeşi olarak tanıtır ve Firavun onu sarayına alır, fakat ilâhî müdahale ile geri verilir. Avram ve Lût ayrılır; Lût Sodom ovasına yerleşir. Tanrı Avram’la ahit yapar: Soyuna toprak ve çokluk vaat edilir (Tekvin 15). Saray’ın çocuğu olmayınca cariyesi Hacer’den İsmail doğar (Tekvin 16). Daha sonra Tanrı ahit alameti olarak sünneti emreder; Avram’ın adı Avraham, Saray’ın adı Sara olur (Tekvin 17). Sara’dan İshak doğar (Tekvin 21); Hacer ve İsmail kovulur. Sonra Moriya diyarında İshak’ın kurban edilmesi istenir (Tekvin 22). Avraham yüz yetmiş beş yaşında ölür ve Hebron yakınlarındaki Makpela Mağarası’na gömülür (Tekvin 25).

Kur’an’daki İbrâhîm

Kur’an’da İbrâhîm’in tevhid mücadelesi ön plandadır: Babasına ve kavmine çağrı, gök cisimleri üzerinden delil, putları kırma, ateşe atılma, hicret, Kâbe’nin inşası, Hacer ve İsmâil’i Mekke’ye bırakma, kurban imtihanı ve İshak müjdesi. Bu başlıkların ayrıntıları putları kırması, ateşe atılması ve kurban kıssası yazılarında anlatılmıştır. Kur’an, İbrâhîm’in doğduğu yerin adını vermez; Tevrat’ın Ur’u ile bazı Müslüman kaynakların Urfa, Babil veya Kûsâ gibi yerleri ileri sürmesi arasında tarihî tartışma vardır.

Benzer Noktalar

• Allah’ın İbrâhîm’e salih bir soy, bereket ve imamlık vaat etmesi (Tekvin 12; Bakara, 2/124).
• Lût’un İbrâhîm’in akrabası olarak anılması ve Sodom/Lût kavminin helakı.
• Melek misafirler ve İshak’ın doğum müjdesi (Tekvin 18; Hûd, 11/69-73). Bkz. İbrâhîm’in misafirleri.
• Oğlun kurban edilmesi emri ve fidye (Tekvin 22; Sâffât, 37/102-107).
• İbrâhîm’in sünnet ve Allah ile ahit konusu.

Önemli Farklılıklar

• Putlara karşı mücadele: Kur’an’da İbrâhîm putları kırar ve Nemrut’la tartışır; Tevrat’ta bu anlatı yoktur. Yahudi Midraş geleneğinde (Bereşit Rabba) putları kırma anlatısı bulunur, ancak Tevrat metninde geçmez.
• Ateşe atılma: Tevrat’ta yoktur; Kur’an ve Midraş’ta yer alır.
• Kâbe ve Mekke: Tevrat’ta Hacer ve İsmail Beerşeba çölünde dolaşır, sonra Paran çölüne yerleşir; Mekke ve Kâbe zikredilmez. Kur’an ise Beyt’in inşasını bildirir (Bakara, 2/127).
• Kurban edilen oğul: Tevrat İshak der; Kur’an isim vermez. Bkz. İsmâil mi İshak mı?
• Saray’ın (Sâre’nin) Mısır’da kız kardeş olarak tanıtılması: Tekvin’de İbrâhîm’in “kız kardeşimdir” demesi, hem Mısır hem Gerar’da (Abimelek) anlatılır. Müslümanlar bunu peygamberin ismetine ters düştüğü için sorgular; hadislerdeki “üç yalan” rivayeti ise tevriye olarak açıklanmıştır.
• Peygamberlik: Tevrat İbrâhîm’i “peygamber” olarak adlandırır (Tekvin 20:7); ancak Kur’an onu “nebî, sıddîk, hanîf, halîl, ümmet” gibi sıfatlarla zikreder.

İncil’de İbrâhîm

Yeni Ahit’te İbrâhîm, imanın ve doğruluğun örneği olarak sık anılır. Pavlus, Romalılar 4’te İbrâhîm’in imanla aklandığını, yasadan önce de iman yoluyla Tanrı’ya yaklaşılabildiğini vurgular. İbraniler 11’de İbrâhîm’in itaati, göçü ve oğlunu sunmaya hazır olması övülür. Yakub 2:23’te İbrâhîm “Tanrı’nın dostu” olarak anılır; bu, Kur’an’daki “halîl” ifadesiyle dikkat çekici bir benzerliktir (Nisâ, 4/125). Bkz. Hz. İbrâhîm’e neden Halîlullah denir?. Yuhanna 8:56-58’de ise Îsâ’nın “İbrâhîm var olmadan önce ben varım” sözü, Hristiyan geleneğince Îsâ’nın ilâhî doğasına delil sayılırken, İslâm bu anlayışı reddeder.

İslâm Bakışıyla Değerlendirme

Müslüman âlimler, Tevrat ve İncil’deki anlatıları Kur’an’ın ışığında okur. Kur’an’ın doğruladığı unsurlar tasdik edilir, aykırı olanlar kabul edilmez, hakkında bilgi bulunmayanlar ise ne doğrulanır ne de yalanlanır. Peygamberlerin günah işlediği, yalan söylediği veya aile hayatında ahlaksızlık yaptığı yönündeki anlatılar, ismet ilkesiyle bağdaşmadığı için reddedilir. Örneğin Tekvin 12 ve 20’deki karısını kız kardeş olarak tanıtma hadisesi, İslâm âlimlerince Kur’an’da bulunmayan bir tahrif unsuru olarak değerlendirilebilir. Ayrıca Kur’an, İbrâhîm’in ne Yahudi ne de Hristiyan olduğunu, “hanîf bir müslüman” olduğunu bildirir (Âl-i İmrân, 3/67). Bu ayet, üç dinin de İbrâhîm üzerinde hak iddia etmesine tevhid temelli bir cevap sunar.

Ortak Mirasın Önemi

İbrâhîm, “Üç büyük dinin atası” olarak anılması bakımından diyalog için önemli bir ortak zemindir. Kur’an, Ehl-i Kitap’a “Gelin, sizinle bizim aramızda eşit olan bir söze, Allah’tan başkasına kulluk etmeyelim ve O’na hiçbir şeyi ortak koşmayalım” diye çağrı yapar (Âl-i İmrân, 3/64). İbrâhîm geleneği bu çağrının tarihî temelidir. Aynı zamanda bu ortaklık, farklılıkları yok saymadan, saygılı ve bilgiye dayalı bir tartışma gerektirir. Daha geniş bilgi için Ülü’l-azm peygamberler yazısına ve Hz. İbrâhîm hakkında yanlış bilinenler yazısına bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Tevrat’ta İbrâhîm’in adı nedir?

Önce “Avram”, daha sonra Tanrı’nın değiştirdiği adıyla “Avraham” olarak anılır (Tekvin 17:5).

Kâbe Tevrat’ta geçer mi?

Tevrat’ta İbrâhîm ve İsmâil’in Kâbe’yi inşa etmesine dair bir anlatı yoktur; Hacer ve İsmâil’in Faran çölüne yerleştiği bildirilir.

İncil’de İbrâhîm nasıl anılır?

İnananların atası ve imanın örneği olarak (Romalılar 4; İbraniler 11); Yakub mektubunda “Tanrı’nın dostu” diye anılır (Yakub 2:23).

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 19 Nisan 2026 · Kaynaklar: Tevrat, Tekvin 11-25; Yeni Ahit: Romalılar 4, İbraniler 11, Yakub 2:23; Kur'an-ı Kerîm: Bakara, Enbiyâ, Sâffât, İbrâhîm sureleri; TDV İslâm Ansiklopedisi, "İbrâhim" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →