IV. Mehmed: Hayatı, Saltanatı ve Önemli Olaylar

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Çocuk padişah ve ilk yıllar
Köprülüler dönemi
Kara Mustafa Paşa ve İkinci Viyana Kuşatması

IV. Mehmed, Sultan İbrahim’in oğlu olup 1642’de doğmuş, 1648-1687 yıllarında kırk yıl hüküm sürmüştür. Altı yaşında tahta çıkmış; Köprülü sadrazamların devlet idaresini yeniden toparladığı, Girit ve Kamaniçe’nin fethedildiği, 1683’te ikinci kez Viyana’nın kuşatıldığı ve ardından Kutsal İttifak savaşlarının başladığı bu dönem, 1687’de padişahın hal edilmesiyle sona ermiştir.

Çocuk padişah ve ilk yıllar

Mehmed, babası İbrahim’in 1648’de hal edilmesiyle altı yaşında tahta çıkarıldı. İlk yıllarda devlet işleri vezirlerin ve saray hanımlarının etkisi altında yürüdü: Büyükannesi Kösem Sultan ve annesi Turhan Hatice Sultan arasındaki mücadele, 1651’de Kösem Sultan’ın öldürülmesiyle sonuçlandı. Bu olay sonrası Turhan Sultan valide olarak saray siyasetinde ağırlık kazandı. Yeniçeri ve sipahi gruplarının sık isyanları, İstanbul’da fiyat artışları, Venedik’in Çanakkale Boğazı’nı abluka altına alması gibi sorunlar bu yıllarda devletin kırılganlığını ortaya koydu.

Bu kaosta valide Turhan Sultan, 1656’da yaşlı ve deneyimli Köprülü Mehmed Paşa’yı sadrazamlığa getirdi. Köprülü, olağanüstü yetki talep etti ve aldı; sert tedbirlerle isyanları bastırdı, devlet düzenini sağladı. Bu olay, Osmanlı tarihinde “Köprülü Dönemi” olarak bilinen yeni bir evrenin başlangıcıdır.

Köprülüler dönemi

Köprülü Mehmed Paşa (1656-1661) ve oğlu Fazıl Ahmed Paşa (1661-1676) ile Kara Mustafa Paşa (1676-1683) bu dönemde sadrazamlık yaptı. Köprülü Mehmed Paşa’nın icraatları arasında Çanakkale Boğazı’ndaki Venedik ablukasının kırılması (1657), Erdel meselesi ve Anadolu’daki isyanların bastırılması sayılır. Fazıl Ahmed Paşa döneminde Uyvar (Neuhäusel) 1663’te alındı; Habsburglarla 1664’te yapılan Mogersdorf (Saint Gotthard) Savaşı yenilgi ile sonuçlandı ancak Vasvar Antlaşması Osmanlı için avantajlı şartlar içeriyordu. 1669’da Kandiye’nin düşmesi ile yirmi dört yıl süren Girit seferi Osmanlı lehine sonuçlandı. 1672’de Kamaniçe kalesi ve Podolya’nın alınması, Osmanlı’nın Avrupa’daki en geniş sınırlarına ulaşmasını sağladı.

Köprülü sadrazamlar, devlet idaresinde tecrübe, maliye düzeni, adaletin sağlanması ve ordunun yeniden düzenlenmesine ağırlık verdiler. Ancak bu dönem aynı zamanda padişahın devlet işlerinden uzak durduğu bir dönemdi. Mehmed, avcılığa düşkünlüğü nedeniyle “Avcı” lakabıyla anılır; saray Edirne’de uzun süre ikamet etti.

Kara Mustafa Paşa ve İkinci Viyana Kuşatması

Kara Mustafa Paşa, 1683’te Habsburg başkenti Viyana’yı kuşatmak için büyük bir orduyla yola çıktı. Kuşatma iki ay sürdü; ancak 12 Eylül 1683’te Kahlenberg’de Polonya Kralı III. Jan Sobieski komutasındaki yardım ordusunun gelişiyle Osmanlı ordusu yenildi. Kara Mustafa Paşa, mağlubiyetten sonra Belgrad’da padişahın emriyle idam edildi. Bu yenilgi, Osmanlı’nın Avrupa’da gerilemeye başladığı bir dönüm noktası kabul edilir. Konu için Viyana kuşatmaları yazısı okunabilir.

Viyana’daki yenilgiyi izleyen yıllarda Habsburg, Polonya, Venedik ve Rusya Kutsal İttifak adıyla birleşti. 1686’da Budin kaybedildi, 1687’de ikinci Mohaç Savaşı’nda Osmanlı ordusu yenildi. Ordudaki hoşnutsuzluk isyana dönüştü ve Mehmed 1687’de tahttan indirildi.

Sabatay Sevi olayı

Mehmed döneminde yaşanan dikkat çekici olaylardan biri, kendisini mesih ilan eden Yahudi Sabatay Sevi’nin 1666’da Edirne sarayında divanda sorgulanması ve İslam’a geçmesidir. Hareket, Osmanlı Yahudi cemaati içinde büyük yankı uyandırmış; sonrasında Sabatay Sevi’nin Müslüman görünüp Arnavutluk’ta öldüğü ve takipçilerinin bir kısmının “dönme” olarak anıldığı belirtilir. Olayın ayrıntıları ve sonrasındaki toplumsal etkileri tarihçiler arasında çeşitli yorumlara konu olmuştur. Bu konuda tarafsız bir tutum önem taşır; çünkü hem Yahudi hem Müslüman kaynaklar farklı anlatımlar sunar.

Hal ve ölüm

1687’de yeniçeri ve sipahilerin isyanı sonucunda Mehmed hal edildi ve yerine kardeşi II. Süleyman tahta çıkarıldı. Mehmed, Edirne’de bulunduğu Eski Saray’da yaşamaya devam etti ve 1693’te vefat etti. Naaşı İstanbul’a getirilerek Yeni Cami’deki Turhan Sultan Türbesi’ne defnedildi. Ayrıntı için IV. Mehmed’in ölümü ve türbesi yazısı okunabilir. Dinî ve mimari faaliyetleri için IV. Mehmed döneminde dinî hayat yazısına, öncesi için Sultan İbrahim yazısına bakılabilir.

Edirne’de saray hayatı ve av merakı

IV. Mehmed saltanatının büyük bölümünü Edirne’de geçirdi. Avcılığa duyduğu merak, uzun av seferleri, sarayın ve devlet adamlarının Edirne’de toplanmasına yol açtı. İstanbul halkı bu duruma tepki gösterdi; padişahın İstanbul’dan uzak kalması, yeniçerilerin ve ulemanın memnuniyetsizliğini artırdı. Edirne’deki “Edirne Vakası”nın (1703) kökenlerini bu dönemin bazı eğilimlerinde aramak mümkündür. Saray şenlikleri, sünnet düğünleri ve av şölenleri, Osmanlı kültüründe önemli yer tutar. Bu şenlikler aynı zamanda padişahın gücünü ve devletin zenginliğini gösteren törenlerdi.

Mehmed’in şahsi dindarlığı, vaizlere ve Kur’an hâfızlarına gösterdiği ilgi ile anlatılır; özellikle Vanî Mehmed Efendi’ye duyduğu saygı bilinir. Bu yönü, onun saltanatındaki dinî atmosferi yansıtır.

Mehmed’in uzun saltanatı, Osmanlı’nın hem en geniş sınırlarına ulaştığı hem de gerilemenin ilk işaretlerini verdiği bir dönem olarak değerlendirilir. Bu çift yönlü karakter, dönemin tarihçilerce sürekli yeniden yorumlanmasının nedenidir.

Sıkça Sorulan Sorular

IV. Mehmed kaç yıl tahtta kalmıştır?

1648-1687 yılları arasında yaklaşık kırk yıl tahtta kalmıştır.

Köprülü dönemi nedir?

1656’dan itibaren Köprülü ailesinden sadrazamların devlet idaresini yürüttüğü, istikrarın yeniden sağlandığı dönemdir.

İkinci Viyana Kuşatması ne zaman olmuştur?

1683’te yapılmış ve 12 Eylül’de Kahlenberg’deki yenilgiyle sonuçlanmıştır.

Girit ne zaman fethedilmiştir?

1669’da Kandiye’nin teslim olmasıyla Girit seferi Osmanlı lehine sonuçlanmıştır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 15 Ağustos 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Mehmed IV" md.; Halil İnalcık, The Ottoman Empire: The Classical Age 1300-1600; Colin Imber, The Ottoman Empire, 1300-1650; Rifat Abou-El-Haj, The 1703 Rebellion

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →