Abdülaziz Nasıl Öldü? Vefatı ve Türbesi Nerede?

Abdülaziz (1861-1876), 30 Mayıs 1876’da şeyhülislam fetvasıyla tahttan indirildi ve 4 Haziran 1876’da Feriye Sarayı’nda ölü bulundu. Resmî açıklama intiharı belirtse de ölümün cinayet olabileceği iddiaları tartışma konusu olmuştur. Naaşı Divanyolu’ndaki II. Mahmud Türbesi’ne defnedildi.

Saltanatın Genel Çizgisi

1830’da doğan Abdülaziz, II. Mahmud‘un oğlu ve Abdülmecid‘in kardeşidir. 1861’de tahta çıktığında devlet, Tanzimat’ın ilk büyük reform sürecinden yeni çıkmıştı. Aali ve Fuad Paşalar etkili sadrazamlardı. Abdülaziz’in ilk yıllarında Cidde, Karadağ ve Girit gibi bölgelerde isyanlar baş gösterdi. Ayrıca Lübnan ve Suriye’de çeşitli sorunlar yaşandı. Bu dönemde 1864 Vilayet Nizamnamesi ile taşra yönetimi yeniden düzenlendi.

1867’de Abdülaziz, bir Osmanlı padişahı olarak ilk kez Avrupa’ya gitti. Paris Dünya Sergisi’ne katıldı, Londra, Brüksel ve Viyana’yı ziyaret etti. Bu seyahat, Osmanlı’nın Avrupa ile ilişkilerini güçlendirme çabasının simgesi sayılır. Aynı zamanda Süveyş Kanalı’nın açılışı (1869) için Mısır’a giden Fransız imparatoriçesi Eugénie’yi İstanbul’da ağırladı.

Reformlar ve Donanma

Abdülaziz döneminde Osmanlı donanması dünyanın en büyük üçüncü filosu arasında sayıldı. Zırhlı gemiler İngiltere ve Fransa’dan satın alındı. Ancak bu harcamalar mali krizi derinleştirdi. Telgraf ve demiryolu hatları genişletildi, Mekteb-i Sultani (Galatasaray Lisesi, 1868) kuruldu, Darülmuallimin açıldı ve ilk Osmanlı Hukuk Mektebi girişimleri başladı. Mecelle‘nin hazırlanışı da 1868’de başlayan çalışmalarla bu döneme rastlar.

Mali kriz ise 1875’te çıktı: Osmanlı hükümeti dış borçlarının faizini ödeyemeyeceğini ilan etti (Ramazan Kararnamesi). Devletin iflası, Avrupa’daki alacaklıların tepkisine ve iç siyasi huzursuzluğa yol açtı. Hersek (1875) ve Bulgaristan (1876) isyanları ise kamuoyunda büyük etki yarattı. Bu gelişmeler, padişah aleyhine bir muhalefet oluşmasına neden oldu.

30 Mayıs 1876: Tahttan İndirilme

Hüseyin Avni Paşa, Mithat Paşa ve Redif Paşa gibi devlet adamları, softa gösterileri ve ordu desteğiyle padişahın tahttan indirilmesini planladı. Şeyhülislam Hayrullah Efendi’nin fetvası alındı. Fetvada padişahın akıl sağlığı ve devlet idaresindeki yetersizliği gerekçe gösterildi. 30 Mayıs 1876 sabahı askerler Dolmabahçe Sarayı’nı kuşattı ve Abdülaziz’e tahttan indirildiği bildirildi. Yerine V. Murad tahta çıkarıldı. Abdülaziz, bir kayıkla Topkapı Sarayı’na götürüldü, sonra Feriye Sarayı’na nakledildi. Şeyhülislamların fetva makamı bu olayda da meşruiyet sağlayıcı rol üstlendi.

Tahttan indirilmenin ardından Abdülaziz’in moral durumu kötüleşti. Bu süre içinde dış dünyayla teması son derece sınırlıydı.

Ölümü: 4 Haziran 1876

4 Haziran 1876 sabahı Abdülaziz, Feriye Sarayı’ndaki odasında kolları kesik bir şekilde ölü bulundu. Yanında makas bulunduğu belirtildi. Resmî açıklama ve doktor raporları intihar yönünde düzenlendi. Raporlarda yabancı büyükelçiliklerin doktorları da yer aldı. Dönemin kamuoyunda ve bazı çevrelerde bu açıklamaya şüpheyle bakıldı; cinayet iddiaları dile getirildi.

1881’de II. Abdülhamid döneminde Yıldız Mahkemesi’nde yapılan yargılamada Mithat Paşa ve diğerleri Abdülaziz’in öldürülmesiyle suçlanarak mahkûm edildi. Ancak bu yargılamanın siyasi niteliği ve adil olup olmadığı tartışmalıdır. Tarihçiler, kaynakları değerlendirerek farklı sonuçlara varır: bazıları intihar, bazıları cinayet olasılığını daha ağır bulur; kesin bir kanıt ortaya konamamıştır. Konu tarafsız bir tutumla ele alınmalı, her iki görüş de kaynaklarıyla aktarılmalıdır.

Cenaze ve Türbe

Abdülaziz’in cenazesi ertesi gün Dolmabahçe veya Beşiktaş çevresinden alınarak İstanbul’da Divanyolu üzerindeki II. Mahmud Türbesi’ne defnedildi. Bu türbe, II. Abdülhamid gibi diğer padişahlara da mekân olmuştur. Türbenin altıgen planı, kubbesi ve geç dönem Osmanlı süslemeleri dikkat çeker.

Abdülaziz’in cenaze törenine halkın büyük katılım gösterdiği anlatılır. Halkın bir kısmı padişaha duyduğu sevgi ve saygıyı dile getirirken, bir kısmı tahttan indirilmesinin sebeplerini sorguluyordu. Bu hâl, olayın toplumsal hafızada farklı yankılar bıraktığını gösterir.

Saray, Kültür ve Kişisel Yönü

Abdülaziz, Osmanlı padişahları arasında güreş ve at yarışlarına olan ilgisiyle dikkat çeker. Pehlivanları saraya davet eder, güreş müsabakalarını izlerdi. Ayrıca hayvanlara düşkünlüğüyle de tanınırdı; sarayında horoz, aslan ve çeşitli hayvanların bulunduğu aktarılır. Bu anlatılar bir kısım muhalif kaynaklarda alay konusu yapılmışsa da modern tarihçilikte padişahın kişisel merakları olarak değerlendirilir. Resim ve müziğe de ilgi duydu; bazı besteleri günümüze ulaşmıştır.

Dönemin mimari eserleri arasında Dolmabahçe’ye komşu Beylerbeyi Sarayı (1865) ve Çırağan Sarayı (1871) sayılır. Pertevniyal Valide Sultan Camii (Aksaray) ve Aziziye Camii gibi yapılar da onun adıyla anılır. Padişahın İstanbul’da yaptırdığı saraylar mali yükü artırmış, eleştirilere sebep olmuştur. Bu yapılar bugün hem müze hem otel olarak kullanılmakta, 19. yüzyıl Osmanlı mimarisinin batılılaşma eğilimini yansıtmaktadır.

Tarihî Değerlendirme

Abdülaziz’in 15 yıllık saltanatı, Tanzimat sonrasının bir geçiş dönemidir. Tarihçiler ona yönelik değerlendirmeleri farklı yönlerde yapar: bir yanda donanma, eğitim, demiryolu ve Avrupa seyahati gibi modernleşme girişimleri; diğer yanda mali sıkıntılar, israf eleştirileri ve dış borçlar vardır. Padişahın kişisel hayatı sade, ata binme ve güreş izleme gibi merakları vardı. Resim ve müzikle ilgilendiği, bestelerinin bulunduğu aktarılır.

Ölümünün ardından başlayan siyasi çalkantı, 1876’da Kanun-ı Esasi’nin ilanına ve sonraki dönemde II. Abdülhamid’in iktidarına giden süreci etkiledi. Bu bağlamda Abdülaziz’in ölümü, Osmanlı’nın anayasal döneme geçişteki kırılma noktalarından biridir.

Sıkça Sorulan Sorular

Abdülaziz ne zaman öldü?

4 Haziran 1876’da, tahttan indirilmesinden beş gün sonra Feriye Sarayı’nda ölü bulunmuştur.

Abdülaziz’in ölümü intihar mı cinayet mi?

Dönemin resmî kayıtları ve doktor raporları intihar olarak yazdı. Sonradan Yıldız’da yapılan yargılamada ve bazı tarihçilerde cinayet iddiaları öne sürüldü. Konu tartışmalı kabul edilir.

Abdülaziz neden tahttan indirildi?

Mali kriz, dış borçlar, Balkanlardaki ayaklanmalar ve devlet adamlarının memnuniyetsizliği gibi nedenlerle 30 Mayıs 1876’da fetva ile tahttan indirilmiştir.

Abdülaziz nerede yatıyor?

İstanbul’da Divanyolu üzerinde, Çemberlitaş yakınındaki II. Mahmud Türbesi’nde yatmaktadır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 25 Temmuz 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Abdülaziz" md.; Stanford J. Shaw, History of the Ottoman Empire and Modern Turkey; Halil İnalcık, Tanzimat ve Osmanlı çalışmaları; Davison, Roderic H., Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →