II. Abdülhamid Nasıl Öldü? Vefatı ve Türbesi Nerede?

II. Abdülhamid (1876-1909), 31 Mart Vakası’nın ardından 27 Nisan 1909’da tahttan indirildi, Selanik’te üç yıl kaldıktan sonra İstanbul’a döndü ve 10 Şubat 1918’de Beylerbeyi Sarayı’nda 75 yaşında vefat etti. Naaşı Divanyolu’ndaki II. Mahmud Türbesi’ne defnedildi.

Uzun Saltanatın Özeti

1842’de doğan Abdülhamid, Abdülmecid‘in oğlu, V. Murad‘ın kardeşidir. 31 Ağustos 1876’da ağabeyi Murad’ın tahttan indirilmesiyle tahta çıkarıldı. Aynı yılın 23 Aralık’ında Kanun-ı Esasi’yi ilan ederek Osmanlı’nın ilk anayasal dönemini başlattı. Ancak 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Meclis-i Mebusan’ı tatil etti ve anayasayı fiilen askıya aldı. Bu karar, saltanatının otoriter yönünün başlangıcı olarak yorumlanır.

1877-78 Savaşı ağır bir yenilgiyle sonuçlandı; Ayastefanos ve ardından Berlin Antlaşması (1878) ile Osmanlı Balkanlardaki toprakların büyük kısmını kaybetti. Kıbrıs İngiltere’ye bırakıldı, Tunus’u 1881’de Fransa, Mısır’ı 1882’de İngiltere işgal etti. Abdülhamid bu dönemden sonra dış politikada denge arayışı ve diplomasiye öncelik veren bir çizgi izledi.

Yönetim Anlayışı ve Modernleşme

Abdülhamid dönemi, hem sert denetim hem de ciddi bir modernleşme çabasını bir arada barındırır. Yıldız Sarayı’ndan yönetilen devlette geniş bir haber alma ağı ve sansür uygulandı. Aynı zamanda eğitim alanında ilkokuldan üniversiteye kadar yeni kurumlar açıldı: rüşdiye ve idadi okulları, Mülkiye, Hukuk, Tıbbiye, Sanayi-i Nefise ve Darülfünun (1900) bu dönemin eserleridir. Telgraf hatları, demiryolları ve posta teşkilatı genişletildi. Ayrıca Hamidiye Etfal Hastanesi gibi sağlık kurumları açıldı.

Padişah, İslam birliği (Ittihad-ı İslam) fikrini siyasetinde öne çıkardı. Halife unvanını dış politikada kullandı. Hicaz Demiryolu bu anlayışın en bilinen projesidir. Ayrıca Haremeyn hizmetleri ve sürre alayı geleneği de bu dönemde özenle sürdürüldü. Cuma selamlığı, saltanatının dikkat çeken törenlerindendi; Cuma Selamlığı yazısında bu töreni ayrıntılı bulabilirsiniz.

31 Mart Vakası ve Tahttan İndirilme

1908’de II. Meşrutiyet ilan edildi ve Abdülhamid Kanun-ı Esasi’yi yeniden yürürlüğe koydu. 1909 Nisan’ında İstanbul’da 31 Mart Vakası olarak bilinen isyan çıktı. Askerî birliklerin bir kısmı Meşrutiyet idaresine karşı ayaklandı. Selanik’ten gelen Hareket Ordusu İstanbul’a girerek isyanı bastırdı. Ardından Meclis-i Mebusan ve Ayan Meclisi ortak toplantı yaparak padişahın tahttan indirilmesine karar verdi. Şeyhülislam Mehmed Ziyaeddin Efendi’nin fetvası alındı. 27 Nisan 1909’da Abdülhamid tahttan indirildi.

31 Mart Vakası’nın niteliği ve Abdülhamid’in bu olaydaki sorumluluğu tarihçiler arasında tartışmalıdır. Bir görüşe göre padişah olayları kışkırtmıştır, diğer görüşe göre ise olaylar Abdülhamid’in kontrolü dışında gelişmiş ve onun tahttan indirilmesi bir siyasi hesap sonucu olmuştur. Konu hâlâ akademik araştırmalarda farklı yorumlanır. Olayın şeyhülislamlık boyutu da incelenmelidir.

Selanik Sürgünü ve Beylerbeyi Yılları

Tahttan indirilen Abdülhamid, ailesi ve yakınlarıyla birlikte Selanik’e gönderildi ve burada Alatini Köşkü’nde ikamet etti. Köşk, bir İtalyan Yahudi bankere ait idi. 1912’de Balkan Savaşı sırasında Selanik’in Yunan eline geçme tehlikesi doğunca, padişah İstanbul’a getirilerek Beylerbeyi Sarayı’na yerleştirildi. Burada yaşamının son altı yılını geçirdi.

Beylerbeyi’ndeki yıllarında Abdülhamid sakin bir hayat sürdü. Marangozluk ve mobilya yapımıyla uğraştığı, el işleriyle ilgilendiği aktarılır. Kütüphane ve dinî kitaplarla meşgul olduğu, hanımları ve çocuklarıyla vakit geçirdiği belirtilir. I. Dünya Savaşı sırasında yaşanan gelişmeleri sarayından izledi. Bu yıllarda gazetecilere ve ziyaretçilere sınırlı olarak görüştüğü anlatılır.

Vefat

Abdülhamid’in sağlığı 1917 sonunda ve 1918 başında bozuldu. 10 Şubat 1918’de, 75 yaşında Beylerbeyi Sarayı’nda vefat etti. Ölüm sebebi olarak yaşlılık, kalp ve solunum yolu hastalıkları anılır. Sağlık durumunun yakından izlendiği, hekimlerin tedavi ettiği belirtilir. Zorla öldürüldüğüne dair iddialar güvenilir kaynaklarca desteklenmemektedir.

Ölümünün ardından cenazesi hanedan geleneğine uygun biçimde törenle kaldırıldı. Devlet ve halk katılımı konusunda dönemin kaynakları farklı anlatımlar sunar. O sırada I. Dünya Savaşı sürüyordu ve yenilginin sinyalleri belirginleşmişti. Kardeşi V. Mehmed Reşad hâlâ padişahtı.

II. Mahmud Türbesi’ne Defin

II. Abdülhamid, Divanyolu üzerindeki Çemberlitaş yakınında bulunan II. Mahmud Türbesi’ne defnedildi. Bu türbe, II. Mahmud tarafından yaptırılmış ve sonradan Abdülaziz ile Abdülhamid gibi padişahlara da mekân olmuştur. Türbe, geç dönem Osmanlı mimarisinin barok-ampir karışımı üslubuyla tanınır. İçinde sanduka örtüleri, hat levhaları ve ahşap süslemeler görülür. Ziyaretçi sayısı özellikle Abdülhamid’in vefat yıldönümlerinde artar.

Türbenin çevresi, Divanyolu tramvay hattı ve Çemberlitaş Hamamı gibi tarihî yapılarla çevrilidir. Güncel ziyaret koşulları için resmî kaynaklara başvurulabilir.

Tarihî Değerlendirme

II. Abdülhamid, Osmanlı tarihinin en çok tartışılan padişahlarından biridir. Yaklaşık otuz üç yıllık saltanatı boyunca devlet, askerî yenilgiler ve toprak kayıplarına rağmen eğitim, ulaşım ve haberleşme alanlarında önemli altyapı kazandı. Tarihçiler bir yandan onun modernleşme çabalarına ve diplomatik ustalığına dikkat çekerken, diğer yandan sansür ve casusluk ağı gibi uygulamalarını eleştirir. Her iki yönün birlikte ele alınması dengeli bir bakış sağlar.

Abdülhamid’in dinî ve kültürel yönü de önemlidir. Hat sanatı, ahşap işçiliği ve mimariye ilgi duymuş, hayır faaliyetlerini sürdürmüştür. Yıldız Sarayı ve Hamidiye Camii (Yıldız Camii) onun döneminin simgeleridir. Osmanlı’nın kuruluşundan itibaren süren hanedan geleneğinin son büyük hükümdarlarından biri olarak kabul edilir.

Sıkça Sorulan Sorular

II. Abdülhamid ne zaman öldü?

10 Şubat 1918’de İstanbul’da Beylerbeyi Sarayı’nda 75 yaşında vefat etmiştir.

II. Abdülhamid’in ölüm sebebi nedir?

Yaşlılık, kalp ve solunum yolu rahatsızlıkları anılır. Zorla öldürüldüğüne dair güvenilir kanıt bulunmamaktadır.

II. Abdülhamid neden tahttan indirildi?

1909’da 31 Mart Vakası’nın ardından Hareket Ordusu’nun İstanbul’a gelmesi ve Meclis-i Mebusan ile Ayan’ın birlikte aldığı karar ve şeyhülislam fetvasıyla tahttan indirilmiştir.

II. Abdülhamid nerede yatıyor?

İstanbul’da Divanyolu üzerindeki, Çemberlitaş yakınında bulunan II. Mahmud Türbesi’nde yatmaktadır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 10 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Abdülhamid II" md.; Stanford J. Shaw, History of the Ottoman Empire and Modern Turkey; Selim Deringil, The Well-Protected Domains; Mustafa Armağan ve Kemal Karpat çalışmaları

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →