Kibir ve Tevazu: Büyüklenmek ile…

Kibir, Müslim’deki hadise göre hakkı reddetmek ve insanları küçük görmektir. Kalbinde zerre kadar kibir olan kimsenin cennete giremeyeceği uyarısı da aynı rivayette geçer. Tevazu ise insanın kendi değerini bilerek başkalarına saygı göstermesi ve hakkı kabul etmesidir.

Kur’an’da kibir

Lokmân Suresi 18. ayette Lokman’ın oğluna “insanlardan yüz çevirme, yeryüzünde böbürlenerek yürüme” öğüdü anlatılır. Furkân Suresi 63’te ise Rahman’ın kulları yeryüzünde tevazu ile yürüyenler olarak tarif edilir. Kur’an, İblis’in itaatsizliğini de kibirle ilişkilendirir. Bu anlatılar, kibrin ilk günahlardan biri olduğunu gösterir.

Kibrin günlük işaretleri

Hatasını kabul edememek, özür dilememek
Başkalarını sürekli düzeltmek ve küçümsemek
Dinleyen değil, sürekli konuşan olmak
Sosyal statüye, mala ya da bilgiye aşırı değer vermek
Hizmet edenlere kaba davranmak

Tevazuyu kazanmak

İlk adım, sahip olunan her şeyin Allah’ın lütfu olduğunu hatırlamaktır. İkinci adım, başkalarının değerini görmektir. Üçüncü adım, hata yapıldığında özür dilemektir. Dördüncü adım, ev işlerine, hizmete ve yardım etmeye gönüllü olmaktır. Peygamberimizin ev işlerinde ailesine yardım ettiği, ayakkabısını kendisinin diktiği rivayet edilir. Bu örnekler için Peygamberimizin ahlakı yazısına bakabilirsiniz.

Bilgi ve kibir

Bilgili olmak kibirle birlikte gelmemelidir. Gerçek bilgin, ne kadar az bildiğini daha iyi görür. Dinî bilgisi olan kişinin başkalarını aşağılaması, ilmin değil, nefsin sonucudur. İslam ahlakında bilgi, merhameti ve edebi artırmalıdır.

Kibirle ilişkili diğer hastalıklar

Kibir, gıybet ve alaya sebep olabilir; çünkü başkasını küçük gören kişi onun hakkında rahatça konuşur. Bu bağlantı için gıybet ve dedikodu yazısı okunabilir. Nimeti kendinden bilmek ise şükürsüzlüğe götürür; şükür bu hastalığın ilacıdır. Kibir şiddetli bir öz-değer sorununun maskesi de olabilir; kendini sürekli üstün göstermeye çalışan kişi destek almaktan yarar görebilir. Genel çerçeve için İslam ahlakının temelleri yazısı yardımcı olacaktır.

Tevazu pratikleri

Hizmetlilere, çocuklara ve yaşlılara güler yüzle davranmak, evde işlere yardım etmek, tartışmada haklı olsanız bile yumuşak konuşmak ve hata yapınca özür dilemek tevazuyu geliştirir. Bir hadiste Allah’ın tevazu gösteren kulunu yücelteceği bildirilir (Müslim). Alçakgönüllülük, kişinin değerini düşürmez, aksine insanların saygısını artırır.

Başarı ve kibir

Başarı kişiyi kolayca kibre sürükleyebilir. Terfi eden, zengin olan ya da ün kazanan kişi, bu nimetin geçici ve Allah’tan olduğunu hatırlamalıdır. Çevresinden geri bildirim almak ve eleştiriye açık olmak da kibri törpüler. Kibre yatkın olduğunu fark eden kişi, kendini sık sık hizmet edeceği ortamlara sokabilir.

Uygulanabilir ilkeler

Konuyu günlük hayata taşımak için şu adımlar işe yarar:

Hatayı kabul edip özür dilemek
Başkalarını dinlemek, sözünü kesmemek
Yardımcı ve hizmetlilere güler yüzle davranmak
Başarıyı Allah’ın lütfu bilmek
Küçük işlerden çekinmemek

Bu ilkeleri bir hafta boyunca küçük bir not defterinde takip etmek, davranışın alışkanlığa dönüşmesini hızlandırır. Zorlandığınız noktayı fark ettiğinizde pes etmek yerine yeniden başlamak, ahlaki gelişimin doğal parçasıdır. Hata yapıldığında istiğfar etmek ve telafi yoluna gitmek, bu yolculuğun temel kuralıdır.

Aile ve çocuk eğitimi

Çocuklara sürekli “sen çok özelsin, herkesten üstünsün” demek kibri besleyebilir. Bunun yerine çabayı, nezaketi ve yardımseverliği takdir etmek, sağlıklı bir özgüven ve tevazu kazandırır. Ebeveynlerin hizmetliye ve garsona karşı tutumu, çocuğa insan değeri hakkında güçlü bir ders verir.

Geri bildirim almak

Güvendiğiniz birine “Hangi davranışım insanları rahatsız ediyor?” diye sormak, kibrin körlüğünü kırar. Eleştiriyi savunmaya geçmeden dinlemek tevazuun somut göstergesidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kibir nedir?

Hakkı reddetmek ve insanları küçük görmektir; Müslim’deki hadiste bu şekilde tanımlanır.

Güzel giyinmek kibir midir?

Hayır. Peygamberimiz Allah’ın güzel olduğunu ve güzelliği sevdiğini bildirir. Kibir, güzel giyimde değil, insanı küçük görmedir.

Özgüven ile kibir aynı mı?

Hayır. Özgüven kendine inanmaktır; kibir başkasını aşağı görmektir.

Tevazu zayıflık mıdır?

Hayır. Tevazu, güçlü olup haksızlık yapmamak ve hakkı kabul etmektir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 16 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Müslim, Îmân (kalbinde zerre kadar kibir olan cennete giremez hadisi); Kur'an-ı Kerîm: Lokmân 31/18; Furkân 25/63; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kibir" ve "Tevazu" maddeleri

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →

Kibir ve Tevazu: Büyüklenmek ile Alçakgönüllülük Arasındaki Fark