Miras Hesaplama Örnekleri: Adım Adım Uygulama (Hanefî Esaslı)

Miras hesaplaması şu sırayla yapılır: terekenin tespiti, cenaze masrafı ve borçların düşülmesi, vasiyetin (üçte bir sınırı içinde) ayrılması, mirasçıların belirlenmesi, mahcup ve mahrum olanların ayıklanması, payların yazılması, ortak paydanın bulunması ve gerekirse avl, redd veya asabe uygulanması. Bu yazıda örnekler Hanefî esasına göredir.

1. Adım: Terekenin tespiti

Tereke, ölenin geride bıraktığı mal, alacak ve haklardır. Ev, tarla, altın, banka hesabı, araç, ticari mal ve alacaklar bu kapsamdadır. Bu aşamada ölenin kendisine ait olmayan emanetler, rehinli mallar ve başkasına ait paylar ayrılmalıdır. Ortak mülkte ölenin payı kadar kısım terekeye girer. Değer tespiti için güncel piyasa değeri esas alınır. Tereke tespiti yanlış yapılırsa bütün hesap hatalı olur; bu yüzden tüm belgeler ve kayıtlar toplanmalı, şüphe halinde bilirkişi desteği alınmalıdır.

2. Adım: Techiz, borç ve vasiyet

Tereke içinden önce cenaze masrafları, sonra borçlar çıkarılır. Kalan net maldan geçerli vasiyet, üçte bir sınırı içinde ayrılır. Mirasçıya vasiyet varsa diğer mirasçıların onayı gerekir. Bu adımlar tamamlanınca kalan mal “mirasa konu net tereke” olur. Ayrıntılı sıralama için ölenin borçları mirastan nasıl ödenir yazısına bakılabilir.

3. ve 4. Adım: Mirasçıların tespiti ve engeller

Ölenin hayatta olan yakınları sıralanır: eş, çocuklar, anne baba, kardeşler vb. Sonra mahcup (yakın mirasçının varlığıyla engellenen) ve mahrum (katil, din farkı gibi engeli olan) kişiler listeden çıkarılır. Örneğin oğul varsa kardeşler mahcup olur; baba varsa kardeşler yine mahcup olur. Bu ayrıntılar için mirastan mahrum kalanlar ve torunların dededen miras alması yazıları kullanılabilir.

5. Adım: Payların yazılması ve ortak payda

Her ashab-ı ferâiz mirasçısının payı kesir olarak yazılır. Sonra bu kesirlerin ortak paydası (en küçük ortak kat) bulunur. Paylar ortak paydaya göre tek bir toplamda ifade edilir. Toplam paydayı aşarsa avl, eksik kalırsa ve asabe yoksa redd uygulanır. Asabe varsa kalan paylar asabeye gider. Ayrıntı için avl ve redd ve asabe yazılarına bakılabilir.

Örnek 1: Eş, anne, baba, oğul ve kız

Ölen erkeğin karısı, annesi, babası, bir oğlu ve bir kızı var; net tereke 720.000 birim. Çocuk bulunduğundan karı sekizde bir, anne altıda bir, baba altıda bir alır. Ortak payda 24’tür: karı 3/24, anne 4/24, baba 4/24; toplam 11/24. Kalan 13/24 çocuklara kalır ve oğul ile kız 2:1 oranında bölüşür. Bu kalan 13 pay üçe bölünemediği için payda 72’ye çıkarılır: karı 9, anne 12, baba 12, oğul 26, kız 13 (toplam 72). Her pay 10.000 birimdir: karı 90.000, anne 120.000, baba 120.000, oğul 260.000, kız 130.000.

Örnek 2: Avl gerektiren durum

Ölen kadının kocası, annesi, babası ve bir kızı var; net tereke 130.000 birim. Koca dörtte bir (3/12), kız yarım (6/12), anne altıda bir (2/12), baba altıda bir (2/12) alır; toplam 13/12 olur ve payların toplamı bütünü aşar. Avl uygulanarak payda 13 yapılır: koca 3/13, kız 6/13, anne 2/13, baba 2/13. Her pay 10.000 birimdir: koca 30.000, kız 60.000, anne 20.000, baba 20.000. Baba burada sadece ferâiz payı alır, çünkü avl nedeniyle asabe olarak kalan mal yoktur.

Örnek 3: Asabe ile birlikte pay

Ölenin kızı, annesi ve amcası var; net tereke 60.000 birim. Çocuğu bulunduğundan anne altıda bir, kız yarım alır. Payda 6’dır: kız 3/6, anne 1/6; kalan 2/6 asabe olan amcaya gider. Pay değeri 10.000 birimdir: kız 30.000, anne 10.000, amca 20.000. Bu örnek, kız çocuğun yalnız başına mirasın tamamını almadığını, uzak erkek akrabanın asabe olarak payına girdiğini gösterir. Bu sonucun önüne geçmek isteyen aileler, sağlıkta hibe veya vasiyet yoluyla düzenleme yapabilir.

Dikkat edilecek noktalar

• Mirasçı listesini yazarken nüfus kayıtlarına ve veraset ilamına güvenin; eksik bir mirasçı bütün hesabı değiştirir.
• Mezhep farkları (özellikle dede ile kardeşler, redd ve zevi’l-erham) sonucu etkiler; hangi esasa göre hesap yapıldığı açıkça yazılmalıdır.
• Türk hukukuna göre yapılan hesap ile İslami ölçüye göre yapılan hesap farklıdır; farkı bilmek için Medeni Kanun ile İslam miras hukuku farkları yazısı okunmalıdır.
• Hesabı bir fıkıh bilgini veya hukukçu ile birlikte kontrol etmek hata riskini azaltır.

Sonuç

Miras hesabı, doğru mirasçı tespiti ve sıralı adımlarla yapılırsa karmaşık görünse de sistemlidir. Hesaplamayı yaptıktan sonra sonucu tüm mirasçılara açıklamak ve gönül rızasıyla uygulamak, hem fıkhî hem toplumsal huzur bakımından önemlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Miras hesabında ilk adım nedir?

Terekenin tespiti ve cenaze masrafları ile borçların düşülmesidir. Sonra vasiyet ve mirasçıların payları gelir.

Ortak payda neden bulunur?

Farklı kesirli payları tek bir toplam üzerinden ifade edebilmek ve paylaşımı tam sayılarla yapabilmek içindir.

Avl hesabı nasıl yapılır?

Payların toplamı paydayı aşarsa, yeni payda bu toplam olur; her mirasçı payı oranında eksilmeye katlanır.

Hesabı kim kontrol etmeli?

Fıkıh bilgisine sahip bir uzman veya hukukçu. Veraset ilamı ve tapu işlemleri için ayrıca resmî süreçler izlenir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 13 Haziran 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Nisâ Suresi (4/11-12, 4/176); Buhârî, Ferâiz; Müslim, Ferâiz; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ferâiz" maddesi; el-Mevsılî, el-İhtiyâr; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →