Kayıp Kişinin Mirası: Mefkûdun Malı ve Gaiplik Hükümleri

Mefkûd, kaybolmuş, yeri ve yaşayıp yaşamadığı bilinmeyen kişidir. Hanefî fıkhına göre mefkûd, kendi malları bakımından diri, başkalarının mirası bakımından ölü sayılır. Yani malı korunur ve miras dağıtılmaz, ancak o kimse başkasından miras alamaz. Ölüm hükmü, mahkeme kararı veya belirli sürenin dolmasıyla verilir.

Mefkûd kimdir?

Fıkıhta mefkûd, yaşadığı yerden ayrılıp haber alınamayan, yaşadığına veya öldüğüne dair kesin bilgi bulunmayan kişidir. Savaşta kaybolanlar, deprem veya sel gibi afetlerde kaybolanlar, gemi kazasında bulunamayanlar ve uzun süredir haber alınamayan gaipler bu kapsamdadır. Mefkûd kişinin mal varlığı, eşi ve mirasçıları için hukuki belirsizlik doğar. Bu belirsizliği ortadan kaldırmak için fakihler “hayat-ı müstashaba” yani önceki durumun devamı ilkesinden hareketle ayrıntılı kurallar geliştirmiştir.

Mefkûdun malı ne olur?

Mefkûdun malı, ölüm kararı verilene kadar mirasçılara dağıtılmaz. Hâkim, malı korumak ve yönetmek için bir kayyum veya vekil atar. Bu kişi malı muhafaza eder, borçları ve mefkûdun bakmakla yükümlü olduğu kişilerin nafakasını karşılar. Mefkûdun eşi ve çocukları için nafaka mal varlığından ödenir. Mal varlığı arttırılabilir ve elverişli olan şekilde işletilebilir; fakat riskli işlemlerden kaçınılır. Mefkûdun geri dönmesi hâlinde malı eksiksiz teslim edilmelidir. Bu yaklaşım, kayıp kişinin hakkını korumaya dayanır.

Mefkûd başkasından miras alır mı?

Hanefî mezhebine göre mefkûd, kendi malları bakımından diri sayıldığı için malına başkası mirasçı olmaz; fakat başkasından miras almak bakımından ölü sayılır. Yani mefkûdun mirasçı olduğu bir ölüm gerçekleşirse, mefkûd için bir pay ayrılmaz; hayatta bulunduğu kesin olmadığı için payı verilmez ve diğer mirasçılar kendi payını alır. Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde ise mefkûdun hakkı için bir pay ayrılabilir ve dönüşü beklenir. Bu görüş farkı, mefkûdun mal varlığının büyüklüğüne göre uygulamada önem taşır. Ayrıntıda hakkaniyet ve ihtiyat gözetilir.

Ölüm hükmünün verilmesi

• Hanefî mezhebi: Mefkûdun akranlarının hepsi ölünceye kadar beklenir; sonra hâkim ölüm hükmü verir. Sonraki dönem Hanefî âlimleri, mahkemenin takdirine göre 90 yıl gibi süreleri de dile getirmiştir.
• Mâlikî mezhebi: Mefkûdun eşi dört yıl bekler; ardından boşama ve iddet işlemleri yapılır. Mal için ise yaklaşık yetmiş yıl gibi süreler söz konusudur.
• Şâfiî ve Hanbelî mezhepleri: Hâkim, yaşadığı yer ve şartlara göre makul bir süre sonra ölüm hükmü verebilir. Savaş ve afet gibi ölüm ihtimalinin yüksek olduğu durumlarda süre kısalır.

Süreler arasındaki farklar, toplumun şartlarına ve içtihada dayanır.

Eşin durumu

Mefkûdun eşinin durumu, fıkhın en hassas meselelerindendir. Eşin ne zaman evlenebileceği, mezhepler arasında farklıdır. Hanefî mezhebinde eş, kocasının akranlarının ölümüne kadar beklerdi; ancak bu uzun bekleyiş eşin mağduriyetine yol açtığı için, çağdaş Hanefî âlimleri Mâlikî mezhebinin dört yıllık bekleme ve hâkim kararıyla boşama görüşüne ruhsat vermiştir. Osmanlı Hukuk-ı Aile Kararnamesi bu tercihin örneklerinden biridir. Türk hukukunda ise gaiplik kararıyla evlilik sona erer ve eş yeniden evlenebilir.

Türk hukukunda gaiplik

Türk Medeni Kanunu’na göre ölüm tehlikesi içinde kaybolan kişi hakkında, tehlikenin üzerinden bir yıl geçtikten sonra; ölüm tehlikesi dışında haber alınamayan kişi hakkında ise son haberden itibaren beş yıl geçtikten sonra mahkemeden gaiplik kararı istenebilir. Kararla birlikte kişi ölmüş sayılır, mirası mirasçılara geçer, evlilik sona erer. Gaiplik kararı verildikten sonra kişi geri dönerse, kararın iptali istenebilir ve mal varlığı mevcut hâliyle iade edilir. Dinî ölçüyü de gözetmek isteyen aileler, hâkim kararını esas alabilir; bu karar fıkhî ölüm hükmünün mahkeme yoluyla verilmesi gibi kabul edilebilir.

İlgili ve benzer durumlar

Toplu ölümlerde kimin önce öldüğünün bilinmemesi, kayıp kişi meselesine benzeyen ancak ayrı bir konudur; bunun için toplu ölümlerde miras yazısına bakılabilir. Ana rahmindeki çocuk için ana rahmindeki çocuğun miras hakkı, mirasçı bulunmayan hâller için rahim akrabası kimlerdir yazıları ilgilidir. Mirasçılar anlaşarak ihtiyatlı bir paylaşım yapmak isterse, tehâruc anlaşması yazısındaki ilkeler de göz önünde bulundurulabilir. Sigorta ve emeklilik hakları için emekli maaşı ve sigorta ödemesi yazısı da kayıp kişinin yakınları için faydalıdır.

Mefkûdun geri dönmesi

Mefkûd kişi ölüm hükmünden sonra geri dönerse, mirasçılara dağıtılmış malını mevcut durumda geri alma hakkına sahiptir. Harcanmış veya tüketilmiş mallar için mirasçılar, iyi niyetli olduklarından, sorumlu tutulmaz; ancak hâlâ ellerinde bulunan mal iade edilir. Eşinin başka biriyle yeniden evlenmesi hâlinde ise geri dönüşün evlilik üzerindeki etkisi mezhep ve kanuna göre farklı ele alınır. Türk hukuku, gaiplik kararının kaldırılmasıyla birlikte kişinin haklarının yeniden doğmasını kabul eder, fakat yeni evliliğin geçerliliğini korur.

Bu nedenle ölüm hükmünü vermede acele edilmemeli, araştırma yapılmalı ve resmî kurumlara başvurulmalıdır. Kayıp yakını olan aileler için hem hukuki hem manevi destek önemlidir. Beklemek ve umutla dua etmek, kayıp yakınların ailelerinde sıkça başvurulan bir yol olsa da hukuki ve ekonomik belirsizliği çözmek için doğru zamanda doğru adımların atılması gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kayıp kişinin malı hemen paylaşılır mı?

Hayır. Ölüm kararı verilene kadar malı korunur; kayyum atanır ve mirasçılara dağıtılmaz.

Mefkûd başkasından miras alır mı?

Hanefîlere göre başkasından miras alma bakımından ölü sayıldığı için payı verilmez. Diğer mezheplerde pay ayrılabilir.

Eşi ne zaman evlenebilir?

Mezhebe göre değişir. Mâlikî görüşte dört yıl bekleme ve hâkim kararı; Türk hukukunda gaiplik kararı ile evlilik sona erer.

Gaiplik kararı için süre nedir?

Ölüm tehlikesi içinde kaybolanlar için bir yıl, diğer durumlarda son haberden itibaren beş yıl geçmesi gerekir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 23 Temmuz 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Mefkūd" ve "Gaybûbet" maddeleri; el-Mevsılî, el-İhtiyâr; İbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr; Türk Medeni Kanunu, gaiplik hükümleri; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →