Mirastan Feragat Etmek: Tehâruc Anlaşması ve Hükümleri

Tehâruc, mirasçılardan birinin diğer mirasçılarla anlaşarak, belirli bir bedel karşılığında mirastan çıkmasıdır. Mirasçılar rıza ile anlaşırsa caizdir. Mirasın doğumundan önce, yani mirasbırakan sağken yapılan feragat ise fıkıhta ve hukukta farklı hükümlere tabidir; çünkü henüz miras hakkı doğmamıştır.

Tehâruc nedir?

Tehâruc, “birbirinden ayrılma, çıkma” anlamına gelir. Fıkıhta, mirasçılardan birinin tereke içindeki payından belirli bir mal veya bedel karşılığında vazgeçmesi, bunun karşılığını diğer mirasçılardan alması anlamında kullanılır. Örneğin üç kardeşten biri, terekedeki ev payını bırakıp diğerlerinden belirli bir tutar alarak mirastan çıkabilir. Bu anlaşma, miras hukukunda “sulh” yani uzlaşma türlerinden biri sayılır. Nisâ Suresi 128. ayetteki “Sulh daha hayırlıdır” ilkesi bu tür anlaşmalarda önemli bir dayanaktır.

Hz. Osman’a nispet edilen örnek

Rivayete göre Abdurrahman b. Avf vefat ettiğinde dört karısından biri olan Tümâdır, ölen kişinin çocuğu bulunduğundan dolayı terekenin sekizde birini dört karı arasında paylaşacaktı. Rivayetlerde, Hz. Osman’ın ve diğer mirasçıların bu hanımla belirli bir bedel üzerinden anlaşma yaptıkları ve hanımın mirasçılıktan bu bedelle ayrıldığı anlatılır. Rakamlar rivayetlerde farklı geçmekte ve bu nedenle ayrıntılar tartışmalıdır. Fakihler, bu olayı tehârucun sahâbe döneminde bilinen bir uygulama olduğuna delil olarak anar.

Tehâruc türleri ve hükümleri

• Malı terekeden ayrı bir bedelle ödeme: Çıkan mirasçı, diğerlerinden para alarak payını bırakır. Bu bir satış (bey’) hükmündedir; altın veya gümüş karşılığında gibi durumlarda faiz (ribâ) doğurmaması için bedel dikkatle belirlenir.
• Terekeden belirli bir mal karşılığında çıkma: Çıkan mirasçı tereke içindeki bir malı (örneğin tarla) alarak diğer mallardaki payından vazgeçer.
• Karşılıksız feragat: Mirasçının payını bedelsiz olarak diğerlerine bırakması; fıkhen miras kabulünden sonra hibe hükmündedir.

Tereke içinde borç ve alacak bulunması, işlemin hükmünü etkiler. Özellikle alacak payının bedeli konusunda dikkatli olunur.

Feragatin geçerliliği şartları

Tehâruc anlaşmasının geçerli olması için çıkan mirasçının reşit, akıllı ve serbest iradeli olması, tereke içeriğini ve değerini bilmesi, bedelin hakkaniyetli ve belli olması gerekir. Baskı, tehdit veya aldatma ile alınan feragat geçersizdir. Özellikle kız kardeşlerin ve kadın mirasçıların “ağabeyim, hakkımı helal ettim” dediği, ancak gerçekte özgür iradeleriyle karar vermedikleri durumlar sık görülür. Bu yüzden anlaşma yazılı yapılmalı, tanıklı olmalı ve noter onayı alınmalıdır. Küçük mirasçılar adına feragat, ancak mahkeme izniyle ve çocuğun yararına olması hâlinde mümkündür.

Miras doğmadan feragat

Mirasbırakan hayattayken mirasçının mirastan feragat etmesi fıkıhta hukuki bir etki doğurmaz; çünkü hak henüz doğmamıştır. Ölümle birlikte hak doğduğunda, mirasçı isterse payını kabul edebilir. Bu nedenle sağlıkta “mirastan vazgeçtim” demek, bağlayıcı bir ibra değildir. Hanefî fıkhında “miras cebrîdir” yani mirasçı payını kabul etmek veya reddetmek durumunda kalmaz; mülkiyet ölümle kendiliğinden geçer ve mirasçı sonradan bu payı bağışlayabilir. Türk hukukunda ise miras sözleşmesi çerçevesinde mirastan feragat sözleşmesi yapılabilir; fakat noter huzurunda resmî şekil şartıyla.

Uygulamada dikkat edilecekler

Tehâruc anlaşmasında tereke içeriği tam olarak çıkarılmalı, gizli mal varlığı bırakılmamalıdır. Mirasçıların hepsinin bilgisi ve rızası alınmalı, çıkan mirasçıya adil bir bedel ödenmeli, sözleşme yazılı hâle getirilmeli ve tapu, banka gibi kayıtlar buna göre güncellenmelidir. Bu şekilde yapılan paylaşımlar kardeşler arasındaki ilişkileri koruyabilir; ancak baskı altında yapılan anlaşmalar kul hakkı doğurur. Anlaşmazlık durumunda miras paylaşımında anlaşmazlık ve kul hakkı yazısındaki yöntemler izlenebilir. Kız kardeşlerin payı için kız çocuklarını mirastan mahrum etmek yazısına bakılabilir.

Diğer ilgili konular

Mirasçıların payları belirlenirken miras hesaplama örnekleri yazısı kullanılabilir. Kadınların miras haklarına yönelik eleştiriler için miras hukukunda kadının konumu, ölüm sonrası yapılacak işler için ölümden sonra yapılacak işler yazıları ilgilidir. Ayrıca tereke içindeki sosyal haklar için emekli maaşı ve sigorta ödemesi yazısına bakılabilir.

Tehâruc ve faiz hassasiyeti

Tehâruc anlaşmasında bedel olarak verilen mal ile çıkan mirasçının payına düşen terekenin cinsi arasındaki ilişki önem taşır. Terekede altın varsa ve çıkan mirasçıya altın karşılığında altın veriliyorsa, miktarların eşit ve peşin olması gerekir; aksi halde faiz şüphesi doğar. Bu nedenle fakihler, çıkan mirasçıya terekede bulunan türden bir malın verilmesini, terekede bulunmayan bir bedel ödenmesini ya da bedelin diğer mallara göre belirlenmesini öngörmüştür. Uygulamada para ile ödeme yapılırken, tereke içinde borç ve alacak durumu da dikkate alınmalıdır.

Anlaşmadan sonra ortaya çıkan gizli mal varlığı veya alacak, tehâruc anlaşmasını geçersiz kılmaz; ancak kasıtlı gizleme varsa kul hakkı doğar ve hile ile alınan sonuç iptal edilebilir. Dolayısıyla taraflar, anlaşmayı yaparken sahip oldukları bilgileri açık ve dürüst biçimde paylaşmalıdır.

Sonuç

Tehâruc, mirasçıların karşılıklı rıza ile aile huzurunu korumak ve malı bölünmeden kullanmak için başvurabileceği meşru bir yoldur. Rıza, bilgi ve adalet şartları sağlandığında hem dinen hem hukuken geçerli olur. Baskıyla alınan feragat ise ne dinen ne ahlaken makbuldür.

Sıkça Sorulan Sorular

Tehâruc nedir?

Bir mirasçının diğer mirasçılarla anlaşarak bir bedel karşılığında mirastan çıkmasıdır.

Mirasbırakan sağken feragat geçerli mi?

Fıkhen bağlayıcı değildir; çünkü miras hakkı henüz doğmamıştır. Türk hukukunda noterde yapılan feragat sözleşmesi ayrıdır.

Baskıyla alınan feragat geçerli midir?

Hayır. Baskı, tehdit veya aldatma ile alınan feragat geçersizdir ve kul hakkı doğurur.

Anlaşma nasıl yapılmalı?

Tereke tam olarak tespit edilmeli, bedel hakkaniyetli olmalı, anlaşma yazılı ve tanıklı yapılmalıdır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 4 Eylül 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Tehâruc" ve "Sulh" maddeleri; el-Mevsılî, el-İhtiyâr; İbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr; Kur'an-ı Kerîm, Nisâ Suresi (4/128); Türk Medeni Kanunu, miras sözleşmeleri hükümleri

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →